Zadanie 2
Matura z biologii, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: II.2 — budowa komórki roślinnej, plastydy, ich różnorodność.
Treść zadania
Plastydy są zróżnicowane pod względem budowy i funkcji w komórkach roślinnych. Do plastydów zaliczamy m.in.: proplastydy, amyloplasty, etioplasty, chloroplasty, chromoplasty. Podczas rozwoju rośliny niektóre formy plastydów mogą się przekształcać w inne plastydy.
Poniżej przedstawiono mikrofotografie niewybarwionych tkanek roślinnych z widocznymi plastydami (A, B, C).
Uwaga: nie zachowano wspólnej skali mikrofotografii.
Na podstawie: P. Wojtaszek i in. (red.), Biologia komórki roślinnej. Struktura, Warszawa 2006; Fotografie: K. Peters; R. Vossen, Microscopy of Nature; M. Megias i in., Atlas of Plant and Animal Histology (mmegias.webs.uvigo.es).
Zadanie 2.1. (0-2)
Uzupełnij poniższe zdanie tak, aby w poprawny sposób opisywało przemiany plastydów. Wpisz w wyznaczone miejsca odpowiednie nazwy plastydów oraz oznaczenia literowe mikrofotografii (A-C).
Podczas dojrzewania owoców obecne w fotosyntetyzującej części owocu
............................., widoczne na mikrofotografii ............ , mogą się przekształcać
w ............................. — plastydy wypełnione karotenoidami, widoczne na
mikrofotografii ........... .
Zadanie 2.2. (0-1)
Podaj jedną cechę budowy występującą u wszystkich pięciu form plastydów wymienionych w tekście.
Źródło: arkusz CKE MBIP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
2.1. Z proplastydów powstają wszystkie pozostałe plastydy.
- W komórkach fotosyntetyzujących części owocu dojrzewające owoce przechodzą przemianę chloroplastów → chromoplastów (zielone niedojrzałe → kolorowe dojrzałe, dzięki karotenoidom).
- Plastydy z karotenoidami, widoczne na mikrofotografii (C) → chromoplasty (kolorowe owoce, płatki kwiatowe).
- Mikrofotografia (A) (zielone z chlorofilem) → chloroplasty.
- Mikrofotografia (B) (ziarna skrobi w bezbarwnych plastydach) → amyloplasty.
2.2. Wspólna cecha: podwójna błona plastydowa (otoczka z dwóch błon białkowo-lipidowych) — wszystkie plastydy ją mają. Alternatywnie: obecność własnego DNA (plastomu) i rybosomów typu 70S — wszystkie plastydy mają, bo wywodzą się z proplastydów (endosymbioza z sinicami).
Pułapka 2.1 — pomylenie kierunku przemian. Chloroplasty → chromoplasty (przy dojrzewaniu owoców, np. pomidor zielony → czerwony). NIE odwrotnie.
Pułapka 2.2 — wymienienie cechy, której nie mają wszystkie plastydy. Np. tylakoidy mają tylko chloroplasty i etioplasty (po świetle), NIE mają amyloplasty/chromoplasty. Chlorofil ma tylko chloroplast. Klucz: szukaj cechy strukturalnej organelli (błona, DNA, rybosomy) — wspólnej dla wszystkich.
Strona arkusza CKE z trescia zadania
Klucz pojęciowy — rodzaje plastydów
| Plastyd | Funkcja | Charakterystyka | Występowanie |
|---|---|---|---|
| Proplastyd | komórki merystematyczne | mały, bez barwników | merystemy (wzrost) |
| Chloroplast | fotosynteza | zielony (chlorofil + karotenoidy) | liście, łodyga |
| Chromoplast | kolor (atrakcyjność) | żółto-pomarańczowo-czerwony (karotenoidy) | płatki kwiatów, owoce |
| Amyloplast | magazyn skrobi | bezbarwny, ziarna skrobi | bulwy, nasiona, czapeczka korzenia |
| Etioplast | przejściowa | bezbarwny, w ciemności (brak chlorofilu) | siewki w ciemności |
Schemat przemian plastydów
proplastyd
/ | \
/ | \
etioplast amyloplast chloroplast
| |
↓ (na świetle) ↓ (dojrzewanie owocu)
chloroplast chromoplastKlucz: wszystkie plastydy pochodzą z proplastydów. Mogą się wzajemnie przekształcać (chloroplasty ↔ chromoplasty, etioplasty → chloroplasty).
Analiza zadania 2.2 — wspólna cecha budowy
Co mają wszystkie 5 form?
- Proplastyd: błona + DNA + rybosomy 70S.
- Chloroplast: błona + DNA + tylakoidy + chlorofil + skrobia.
- Chromoplast: błona + DNA + karotenoidy.
- Amyloplast: błona + DNA + ziarna skrobi.
- Etioplast: błona + DNA + ciało prolamellarne.
Wspólne: podwójna błona plastydowa (otoczka z 2 błon) + własne DNA (plastom) + rybosomy 70S.
Niewspólne:
- Tylakoidy — tylko chloroplast (+ etioplast w formie prolamellarnej).
- Chlorofil — tylko chloroplast.
- Karotenoidy — chloroplast + chromoplast (i niektóre inne).
- Skrobia — głównie amyloplast (też chloroplast jako skrobia asymilacyjna).
Punktacja CKE
- 2.1. 2 pkt — wszystkie poprawne uzupełnienia; 1 pkt — częściowo.
- 2.2. 1 pkt — poprawna wspólna cecha.
Po co to umieć
Plastydy = klasyczna rodzina organelli endosymbiotycznych (jak mitochondria). Wywodzą się z fotosyntezujących sinic wchłoniętych przez praeukariota ~1,5 mld lat temu. Stąd:
- Własny genom (plastom, ~120 genów).
- Rybosomy 70S (bakteryjne, nie 80S jak cytoplazma).
- Podwójna błona (zewnętrzna = z błony wchłonionego gospodarza, wewnętrzna = z błony sinicy).
To klucz ewolucyjny roślin — dzięki endosymbiozie zyskały fotosyntezę.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „cytologia roślin, plastydy, proplastydy, chloroplasty, chromoplasty, amyloplasty" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl