Zadanie 19
Matura z historii, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: Podstawa programowa historia (PR): XXI - II RP, konstytucja marcowa 1921, smierc Narutowicza, przewrot majowy 1926.
Treść zadania
Fragment konstytucji marcowej. Art. 40. Jezeli Prezydent Rzeczypospolitej nie moze sprawowac urzedu, oraz w razie oproznienia urzedu Prezydenta Rzeczypospolitej wskutek smierci, zrzeczenia sie lub innej przyczyny, zastepuje go Marszalek Sejmu. Art. 41. W razie oproznienia urzedu Prezydenta Rzeczypospolitej Sejm i Senat lacza sie natychmiast na zaproszenie Marszalka Sejmu i pod jego przewodnictwem z samego prawa w Zgromadzenie Narodowe celem wyboru Prezydenta. Polecenie CKE: Wymien dwa wydarzenia z dziejow II Rzeczypospolitej, ktore spowodowaly koniecznosc zastosowania zacytowanych zapisow konstytucji.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Wydarzenie 1: Smierc prezydenta Gabriela Narutowicza - 16 grudnia 1922 r. Narutowicz zostal zastrzelony w Galerii Sztuki Zachety w Warszawie przez Eligiusza Niewiadomskiego. Pierwsze zastosowanie art. 40 - marszalek Sejmu Maciej Rataj przejal obowiazki prezydenta i zwolal Zgromadzenie Narodowe, ktore wybralo Stanislawa Wojciechowskiego (20 XII 1922).
Wydarzenie 2: Przewrot majowy / zamach majowy - 12-15 maja 1926 r. Po przewrocie Pilsudskiego prezydent Stanislaw Wojciechowski podal sie do dymisji (15 V 1926). Ponownie marszalek Sejmu Maciej Rataj przejal obowiazki prezydenta. Zgromadzenie Narodowe wybralo nowego prezydenta - Ignacego Moscickiego (1 czerwca 1926). Pilsudski odmowil objecia urzedu.
Pominiecie konkretnego nazwiska prezydenta - trzeba podac wydarzenia oraz wskazac, ze chodzi o oproznienie urzedu prezydenta. Pomylka z wczesniejszymi okresami lub okresem konstytucji kwietniowej (1935) - tam byly inne procedury. Mowa o czasie obowiazywania konstytucji marcowej (1921-1935).
Strona arkusza CKE z trescia zadania
Rozwiazanie
Art. 40 i 41 konstytucji marcowej (1921) regulowaly procedure oproznienia urzedu prezydenta: marszalek Sejmu przejmowal obowiazki + zwoluje Zgromadzenie Narodowe. W II RP zastosowano je dwukrotnie:
Wydarzenie 1: Zamach na prezydenta Narutowicza (16 XII 1922).
- Gabriel Narutowicz - pierwszy prezydent wybrany przez Zgromadzenie Narodowe (9 XII 1922).
- 16 XII 1922 r. - zastrzelony w warszawskiej Galerii Zachety przez malarza-fanaty Eligiusza Niewiadomskiego.
- Marszalek Sejmu Maciej Rataj przejal obowiazki (art. 40), zwolal Zgromadzenie Narodowe (art. 41), ktore 20 XII 1922 wybralo Stanislawa Wojciechowskiego.
Wydarzenie 2: Przewrot majowy (12-15 V 1926).
- Marszalek Pilsudski dokonal zamachu stanu.
- Prezydent Stanislaw Wojciechowski podal sie do dymisji 15 V 1926.
- Ponownie marszalek Sejmu Maciej Rataj przejal obowiazki prezydenta (art. 40).
- Zgromadzenie Narodowe 31 V 1926 wybralo Pilsudskiego, ale ten odmowil. 1 VI wybrano Ignacego Moscickiego.
W obu przypadkach kluczowa postacia byl marszalek Maciej Rataj - “tymczasowy prezydent” dwukrotnie.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „II RP, konstytucja marcowa 1921, smierc Narutowicza, marszalek Sejmu" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl