Zadanie 18
Matura z biologii, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: XVII. Ekologia. 2. Ekologia populacji. Zdający: 2) charakteryzuje populację, określając jej cechy (liczebność, zagęszczenie, struktura przestrzenna […]) […]. 3. Ekologia ekosystemu. Ochrona i gospodarka ekosystemami. Zdający: 4) określa zależności pokarmowe w ekosystemie na podstawie analizy fragmentów sieci pokarmowych […].
Treść zadania
Wizon (Neogale vison) to gatunek drapieżnego ssaka z rodziny łasicowatych. Wizon ma naturalny zasięg występowania ograniczony do Stanów Zjednoczonych i Kanady. Dziko żyjąca populacja wizonów w północno-zachodniej Polsce pochodzi prawdopodobnie od wizonów zbiegłych z miejscowych ferm hodowlanych w latach 80. XX wieku.
Wizon jest drapieżnikiem. Skład jego diety wykazuje znaczne zróżnicowanie w zależności od obszaru i pory roku – wizon adaptuje się do zmian w dostępności poszczególnych ofiar. W końcu lat 90. ubiegłego wieku na terenie obecnego Parku Narodowego „Ujście Warty” przeprowadzono badania drapieżnictwa wizonów na ptakach wodnych. Okazało się, że na wiosnę i w lecie ptaki stanowiły 45–60% biomasy skonsumowanej przez wizony na terenie zbiornika zalewowego oraz 35–46% na jego obrzeżach. Odnotowano wyraźny spadek sukcesu lęgowego gęsi gęgawy, a najczęstszą przyczyną strat lęgów okazały się wizony.
Na poniższych mapach przedstawiono odsetek obwodów łowieckich w poszczególnych powiatach północno-zachodniej Polski, w których odnotowano obecność wizona w latach 2003 i 2009 (skala: 0%, 25%, ≥ 50%).
Na podstawie: www.nfosigw.gov.pl
Zadanie 18. (0–2)
Określ, które z poniższych kryteriów gatunku inwazyjnego są spełnione w przypadku wizona w północno-zachodniej Polsce. Zaznacz T, jeśli kryterium jest spełnione, albo N – jeśli nie jest spełnione.
| # | Kryterium | T / N |
|---|---|---|
| 1. | Gatunek jest obcego pochodzenia. | T / N |
| 2. | Gatunek rozprzestrzenia się na obszarach położonych poza naturalnym zasięgiem swojego występowania. | T / N |
| 3. | Gatunek ma negatywny wpływ na rodzimą florę lub faunę. | T / N |
Źródło: arkusz CKE MBIP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
18.1. Kryteria gatunku inwazyjnego — wizon spełnia wszystkie:
| # | Kryterium | Wizon? |
|---|---|---|
| 1 | Gatunek jest obcego pochodzenia | T |
| 2 | Rozprzestrzenia się poza naturalnym zasięgiem | T |
| 3 | Ma negatywny wpływ na rodzimą florę/faunę | T |
Uzasadnienia:
T — naturalne pochodzenie wizona = Ameryka Północna (USA + Kanada). W Polsce + Europie = gatunek obcy (sprowadzony do hodowli futerkowej w XX w.).
T — wizon żyje dziko w Polsce, poza naturalnym zasięgiem; mapy z lat 2003 i 2009 pokazują wzrost odsetka obwodów łowieckich, w których stwierdzono wizona.
T — według tekstu wizon ma negatywny wpływ na rodzimą faunę: ptaki stanowiły 45–60% biomasy zjadanej przez wizony na terenie zbiornika zalewowego, odnotowano wyraźny spadek sukcesu lęgowego gęsi gęgawy, a wizony okazały się najczęstszą przyczyną strat lęgów.
Wszystkie 3 kryteria spełnione → wizon jest w tym regionie gatunkiem inwazyjnym. Klucz CKE: 1. – T, 2. – T, 3. – T (2 pkt — trzy oceny poprawne, 1 pkt — dwie).
Pułapka — pomylenie wizona z norką europejską. Norka europejska (Mustela lutreola) to gatunek rodzimy w Europie. Wizon pochodzi z Ameryki Północnej, a w Europie żyje dziko w wyniku ucieczek z ferm.
Pułapka — odpowiedź "tylko 2 z 3 kryteriów". Klucz: wizon spełnia wszystkie 3 (obcy + rozprzestrzenia się + szkodzi) — każde kryterium potwierdza informacja z tekstu lub map.
Strona arkusza CKE z trescia zadania
Klucz pojęciowy — gatunki inwazyjne
| Etap | Definicja | Przykład |
|---|---|---|
| Obcy (alien) | Sprowadzony przez człowieka spoza naturalnego zasięgu | Wizon w Europie, robinia akacjowa |
| Naturalizowany | Skutecznie rozmnaża się w nowym środowisku | Wiele introdukowanych gat. |
| Inwazyjny (invasive) | Obcy + rozprzestrzeniający się + mający negatywny wpływ na rodzime gatunki | Wizon, barszcz Sosnowskiego, niecierpek gruczołowaty |
Inwazyjność = podzbiór gatunków obcych. Nie każdy obcy jest inwazyjny (np. wiele roślin uprawnych = obce, nieinwazyjne).
Przykłady gatunków inwazyjnych w Polsce
Rośliny:
- Barszcz Sosnowskiego (Heracleum sosnowskyi) — sok fototoksyczny, oparzenia.
- Niecierpek gruczołowaty (Impatiens glandulifera) — nad rzekami.
- Rdestowiec ostrokończysty (Reynoutria japonica).
- Robinia akacjowa (Robinia pseudoacacia).
Zwierzęta:
- Wizon (norka amerykańska) — z Ameryki Północnej.
- Szop pracz (Procyon lotor) — z Ameryki Północnej.
- Jenot (Nyctereutes procyonoides) — z Azji Wschodniej.
- Rak pręgowaty (Faxonius limosus) — przenosi dżumę raczą.
Mechanizm: dlaczego wizon jest inwazyjny?
Naturalna nisza w Ameryce Północnej: bagienne i wodne ekosystemy. Drapieżnik wodno-lądowy.
Hodowla futerkowa w Europie — wizon został sprowadzony do ferm hodowlanych.
Ucieczki z ferm → wizon zaczyna żyć dziko w Europie (w północno-zachodniej Polsce — prawdopodobnie od lat 80. XX wieku, według tekstu zadania).
Dlaczego się rozprzestrzenia? Tekst zadania podkreśla plastyczność diety — wizon dostosowuje się do zmian w dostępności ofiar.
Skutki (z tekstu zadania): ptaki stanowiły znaczną część biomasy zjadanej przez wizony, spadł sukces lęgowy gęsi gęgawy, a wizony były najczęstszą przyczyną strat lęgów.
Punktacja CKE
- 18. 2 pkt — wszystkie 3 odpowiedzi (T, T, T). 1 pkt za 2/3.
Po co to umieć
Gatunki inwazyjne należą do głównych zagrożeń dla różnorodności biologicznej. W Unii Europejskiej zasady przeciwdziałania im określa rozporządzenie UE nr 1143/2014.
Inne ssaki inwazyjne:
- mangusta wprowadzona na wyspy Karaibów i Hawaje — przyczyniła się do spadku liczebności rodzimych ptaków i gadów;
- lis rudy i królik w Australii.
Norka europejska (Mustela lutreola) to gatunek rodzimy w Europie, krytycznie zagrożony (kategoria CR w Czerwonej Liście IUCN) — nie należy jej mylić z wizonem.
Podobne zadania
ochrona przyrody, reintrodukcja, różnorodność genetyczna, CITES, szpak balijski, endemity
Zadanie 19 (2 pkt)
maj 2025 • PR
Szpak balijski (*Leucopsar rothschildi*), przedstawiony na fotografii, jest krytycznie zagrożonym gatunkiem, zamieszkującym wyłącznie wyspę Bali, położoną w południowo-wschodniej Azji. Według szacunków naukowców, na początku XX wieku w naturalnym środowisku żyło 300–900 osobników, a w 1990 roku na wolności stwierdzono już tylko 15 osobników. Przyczyną wymierania tego ptaka jest degradacja jego siedlisk, połączona z kłusownictwem, mającym na celu zaopatrywanie handlarzy na rynku ptaków śpiewających. W celach ochronnych ten gatunek został ujęty w załączniku I konwencji waszyngtońskiej (CITES). Szpak balijski jest objęty programami hodowlanymi nie tylko w lokalnych ośrodkach na Bali, ale także w wielu ogrodach zoologicznych na całym świecie, m.in. w Stanach Zjednoczonych i w Europie. Część ptaków rozmnożonych w niewoli jest uwalniana do ich naturalnego środowiska w celu odtworzenia dzikiej populacji na wyspie Bali. Skuteczna reintrodukcja szpaka balijskiego jest szansą na ocalenie tego rzadkiego gatunku. Na podstawie: datazone.birdlife.org; gbif.org; S. (Bas) van Balen i in., *Status and Distribution of the Endemic Bali Starling Leucopsar rothschildi*, „Oryx” 34(3), 2000. Fotografia: Cburnett. ### Zadanie 19.1. (0-1) Wyjaśnij, dlaczego podczas reintrodukcji szpaka balijskiego powinny być uwalniane osobniki pochodzące nie tylko z lokalnych programów hodowlanych, lecz także z różnych ogrodów zoologicznych. W odpowiedzi uwzględnij genetykę populacji. ### Zadanie 19.2. (0-1) Przedstaw znaczenie wpisania szpaka balijskiego do załącznika I konwencji waszyngtońskiej (CITES) dla skutecznej ochrony tego gatunku.
ochrona przyrody, CITES, konwencja Waszyngtońska, zagrożenia Amphibia, kryzys różnorodności biologicznej
Zadanie 20 (2 pkt)
maj 2024 • PR
### Zadanie 20. W drugiej połowie XX wieku naukowcy zwrócili uwagę na globalne zmniejszanie się liczebności populacji płazów. Badacze zgodnie określają obecny trend jako szóste masowe wymieranie zwierząt o globalnym zasięgu. Badania prowadzone w Polsce wskazują kilka czynników negatywnie wpływających na liczebność płazów. Jednym z nich jest osuszanie naturalnych siedlisk płazów. *Na podstawie: naukadlaprzyrody.pl* ### Zadanie 20.1. (0–1) Wykaż, że osuszanie siedlisk ma negatywny wpływ na liczebność płazów w Polsce. ### Zadanie 20.2. (0–1) Który z dokumentów i form ochrony przyrody reguluje zasady handlu gatunkami zagrożonymi wyginięciem? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. **A.** Agenda 21 **B.** Konwencja o Różnorodności Biologicznej **C.** Konwencja Waszyngtońska – CITES **D.** Natura 2000
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „ekologia, gatunki inwazyjne, norka amerykańska, ochrona przyrody” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl