m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MCHP-R0-100-2405 Otwarte rozszerzone 1 pkt Trudność: ★★★★☆

Zadanie 23

Matura z chemii, maj 2024, poziom rozszerzony

Wymaganie:

X.4 — pochodne kwasów karboksylowych, estry, mechanizm acylowania.

Treść zadania

Wyjaśnij, dlaczego reakcja powstawania estru z chlorku kwasowego i alkoholu zachodzi z większą wydajnością niż reakcja otrzymywania identycznego estru z kwasu karboksylowego i alkoholu w obecności H₂SO₄. W odpowiedzi porównaj przebieg obu reakcji.

Źródło: arkusz CKE MCHP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Patrz materiał źródłowy CKE — kluczowe punkty:

  1. Estryfikacja Fischera (kwas + alkohol/H₂SO₄) jest reakcją odwracalną (), osiąga stan równowagi → wydajność ograniczona stałą równowagi.
  2. Reakcja chlorku kwasowego + alkohol jest nieodwracalna () — HCl odchodzi jako gaz, "ucieka" z układu (zasada Le Chateliera nie ma zastosowania).
  3. Cl⁻ jest lepszą grupą odchodzącą niż -OH (lepsza stabilizacja ładunku) → szybsza reakcja, mniejsza energia aktywacji.
Typowy błąd / pułapka

Estryfikacja Fischera wymaga usuwania wody lub nadmiaru substratu, by przesunąć równowagę. Reakcja z chlorkiem kwasowym jest praktycznie ilościowa (>95% wydajności).

Strona arkusza CKE z treścia zadania

Zadanie 23 - chemia 2024 PR
Strona arkusza CKE 2024 PR chemia — zadanie 23 (estry z chlorków kwasowych vs estryfikacja Fischera). Na podstawie: CKE 2024 Oryginalny PDF CKE, str. 24

Po co to umieć

Synteza estrów z chlorków acylowych to standard w farmacji i syntezie peptydów — eliminuje problem równowagi i pozwala na pełną kontrolę wydajności. Acetylowanie kwasu salicylowego do aspiryny (acetylowanie chlorkiem acetylu) to klasyczny przykład.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „chemia organiczna, estryfikacja, mechanizm reakcji, chlorki kwasowe" zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl