m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MFAP-R0-100-2305 • Otwarte rozszerzone • 6 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 9

Matura z fizyki, maj 2023, poziom rozszerzony

Wymaganie:

Wymagania szczegółowe (zasady oceniania CKE): I.7) wyodrębnianie informacji z tekstu i rysunków schematycznych; X.6) prawo odbicia i prawo załamania fal na granicy dwóch ośrodków, współczynnik załamania ośrodka.

Treść zadania

Promień światła monochromatycznego biegnie w powietrzu i pada na brzeg szklanego krążka w punkcie . Kąt padania w punkcie jest równy , a kąt załamania tego promienia jest równy . Część promienia, która wniknęła do szkła w punkcie , pada dalej na brzeg krążka w punkcie . Na rysunku 1. (poniżej) oraz na rysunku 2. (na stronie 23) przedstawiono bieg promienia tylko do punktu , przy czym pominięto część promienia odbitą w punkcie . Kreskami przerywanymi oznaczono odcinki pomocnicze. Punkt jest środkiem krążka.

Zadanie 9.1. (0–3)

Część promienia , która pada na brzeg krążka od strony szkła w punkcie , odbija się z powrotem do szkła, a część tego promienia załamuje się i biegnie dalej w powietrzu. Kąty: padania, załamania i odbicia promienia w punkcie , oznaczymy – odpowiednio – jako: .

Narysuj na rysunku 1. dalszy bieg promienia załamanego i odbitego w punkcie . Oznacz łukami i podpisz w odpowiednich miejscach kąty: , a następnie określ relacje między miarami odpowiednich kątów – wpisz w każde wykropkowane miejsce odpowiedni znak wybrany spośród: .



Zadanie 9.2. (0–3)

Na rysunku 2. odcinek jest geometrycznym przedłużeniem promienia padającego na krążek. Długości odcinków oznaczonych na rysunku 2. wynoszą (w zaokrągleniu): , , , , .

Przyjmij, że wartość prędkości światła w powietrzu jest równa wartości prędkości światła w próżni.

Oblicz wartość prędkości światła w szkle, z którego jest wykonany krążek. Zapisz obliczenia. Wykorzystaj niektóre z podanych długości odcinków. Wynik podaj zaokrąglony do dwóch cyfr znaczących.

Rysunek 1: promień lasera pada na szklany krążek o środku O w punkcie A pod kątem α, załamuje się pod kątem β i dociera do punktu D, gdzie zaznaczono kąt γ_pad.
Rysunek 1. Na podstawie: arkusz CKE MFAP-R0-100-2305 Oryginalny PDF CKE, str. 22
Rysunek 2: bieg promienia w krążku od punktu A do D z odcinkami pomocniczymi AC, BC, BD i AB oraz kątami prostymi w punktach C i D.
Rysunek 2. Na podstawie: arkusz CKE MFAP-R0-100-2305 Oryginalny PDF CKE, str. 23

Źródło: arkusz CKE MFAP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Zadanie 9.1.

Z prawa odbicia: kąt padania = kąt odbicia, więc .

W punkcie : promień przechodzi z powietrza (ośrodek optycznie rzadszy) do szkła (optycznie gęstszego), zatem (załamuje się ku normalnej).

W punkcie : promień przechodzi ze szkła do powietrza. Z geometrii krążka okrągłego — kąt w jest równy kątowi w (gdyż odcinek jest cięciwą, a normalne w i to promienie krążka — trójkąt jest równoramienny). Z prawa Snella w punkcie :

Promień przechodzi z ośrodka optycznie gęstszego do rzadszego, więc .

Dodatkowo, z symetrii (ponieważ kąt padania w = kąt załamania w = , a kąt załamania w wyliczany jest tym samym Snellem co kąt padania w ): .

Relacje:

  • (prawo odbicia)
  • (przejście szkło → powietrze)
  • (symetria cięciwy)

Zadanie 9.2.

Na rysunku 2. trójkąty i są prostokątne (kąty proste przy i ) i mają wspólną przeciwprostokątną . Kąt jest równy (kąty wierzchołkowe), a kąt jest równy . Zatem:

Współczynnik załamania szkła:

Prędkość światła w szkle:

Odpowiedź: (zasady oceniania uznają wynik lub ).

Typowy błąd / pułapka
  • Prawo Snella: . NIE (to przybliżenie działa tylko dla małych kątów).
  • Przejście z ośrodka optycznie rzadszego do gęstszego: kąt maleje. Z gęstszego do rzadszego: kąt rośnie.
  • W krążku normalna w każdym punkcie brzegu leży na promieniu krążka.
  • Trójkąt jest równoramienny ( promień), więc kąty przy podstawie są równe → kąt załamania w () = kąt padania w .
  • Zasady oceniania: utożsamienie kąta z kątem albo przyjęcie bez podstaw daje co najwyżej 2 pkt.
  • Prędkość światła w ośrodku: .

Strona arkusza CKE z treścią zadania

Zadanie 9 - fizyka 2023 PR
Strona arkusza CKE 2023 PR fizyka - zadanie 9. Na podstawie: CKE 2023 Oryginalny PDF CKE, str. 22

Rozwiązanie

Zadanie 9.1.

  • (ze szkła do powietrza)
  • (symetria w okręgu)

Zadanie 9.2.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „optyka geometryczna, prawo Snella, załamanie światła, odbicie wewnętrzne, prędkość światła w ośrodku, współczynnik załamania, krążek szklany” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl