Zadanie 9
Matura z fizyki, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: Podstawa programowa fizyki PR — dział VIII (Optyka): prawo odbicia, prawo Snella, współczynnik załamania, prędkość światła w ośrodku, całkowite wewnętrzne odbicie.
Treść zadania
Promień światła monochromatycznego biegnie w powietrzu i pada na brzeg szklanego krążka w punkcie . Kąt padania w punkcie jest równy , a kąt załamania tego promienia jest równy . Część promienia, która wniknęła do szkła w punkcie , pada dalej na brzeg krążka w punkcie . Na rysunku 1. (poniżej) oraz na rysunku 2. (na stronie 23) przedstawiono bieg promienia tylko do punktu , przy czym pominięto część promienia odbitą w punkcie . Kreskami przerywanymi oznaczono odcinki pomocnicze. Punkt jest środkiem krążka.
Zadanie 9.1. (0–3)
Część promienia , która pada na brzeg krążka od strony szkła w punkcie , odbija się z powrotem do szkła, a część tego promienia załamuje się i biegnie dalej w powietrzu. Kąty: padania, załamania i odbicia promienia w punkcie , oznaczamy – odpowiednio – jako: .
Narysuj na rysunku 1. dalszy bieg promienia załamanego i odbitego w punkcie . Oznacz łukami i podpisz w odpowiednich miejscach kąty: , a następnie określ relację między miarami odpowiednich kątów – wpisz w każde wykropkowane miejsce odpowiedni znak wybrany spośród: .
Zadanie 9.2. (0–3)
Na rysunku 2. odcinek jest geometrycznym przedłużeniem promienia padającego na krążek. Długości odcinków oznaczonych na rysunku 2. wynoszą (w zaokrągleniu): , , , , .
Przyjmij, że wartość prędkości światła w próżni jest równa wartości prędkości światła w powietrzu.
Oblicz wartość prędkości światła w szkle, z którego jest wykonany krążek. Zapisz obliczenia. Wykorzystaj niektóre z podanych długości odcinków. Wynik podaj zaokrąglony do dwóch cyfr znaczących.
Źródło: arkusz CKE MFIP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Zadanie 9.1.
Z prawa odbicia: kąt padania = kąt odbicia, więc .
W punkcie : promień przechodzi z powietrza (mniej gęste) do szkła (gęstsze), zatem (załamuje się ku normalnej).
W punkcie : promień przechodzi ze szkła do powietrza. Z geometrii krążka okrągłego — kąt w jest równy kątowi w (gdyż odcinek jest cięciwą, a normalne w i to promienie krążka — trójkąt jest równoramienny). Z prawa Snella w punkcie :
Skoro szło z gęstszego do rzadszego, .
Dodatkowo, z symetrii (ponieważ kąt padania w = kąt załamania w = , a kąt załamania w wyliczany jest tym samym Snellem co kąt padania w ): .
Relacje:
- (prawo odbicia)
- (przejście szkło → powietrze)
- (symetria cięciwy)
Zadanie 9.2.
Z konstrukcji rysunku: w punkcie tworzymy trójkąty zawierające kąty i . Z geometrii odcinek (rzut na linię równoległą do powierzchni krążka) odpowiada , a odcinek odpowiada (oba w skali jako przeciwprostokątnej).
Współczynnik załamania szkła:
Prędkość światła w szkle:
Odpowiedź: .
- Prawo Snella: . NIE (myli się przy małych kątach).
- Przejście rzadszy→gęstszy: kąt maleje. Gęstszy→rzadszy: kąt rośnie.
- W kole/krążku: normalna w każdym punkcie krawędzi to promień krążka. To używa się przy konstrukcji geometrycznej.
- Symetria w cięciwie: trójkąt jest równoramienny ( promień), więc kąty przy podstawie są równe → kąt padania w wewnątrz szkła = kąt padania w wewnątrz szkła.
- Prędkość światła w ośrodku: , dla wszystkich ośrodków innych niż próżnia.
Strona arkusza CKE z treścią zadania
Rozwiązanie
Zadanie 9.1.
- (ze szkła do powietrza)
- (symetria w okręgu)
Zadanie 9.2.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „optyka geometryczna, prawo Snella, załamanie światła, odbicie wewnętrzne, prędkość światła w ośrodku, współczynnik załamania, krążek szklany" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl