Zadanie 20
Matura z geografii, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: 20.1: I.3 (poziom rozszerzony) — identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej; X.1 (poziom rozszerzony) — charakteryzuje różne typy rolnictwa, przedstawia ich uwarunkowania; XVI.2 (poziom rozszerzony) — analizuje i wyjaśnia strukturę użytkowania gruntów na terenach wiejskich; XIX.1 (poziom rozszerzony) — wykazuje związki kierunków produkcji rolnej z klimatem, ukształtowaniem powierzchni, żyznością gleb i zasobami wodnymi; I.3 (poziom podstawowy) — czyta i interpretuje treści różnych map; XV.7 (poziom podstawowy) — analizuje wpływ czynników przyrodniczych i pozaprzyrodniczych na możliwości przemian strukturalnych w rolnictwie Polski.
20.2: I.3 i X.1 (poziom rozszerzony); I.3 (poziom podstawowy).
Treść zadania
Zadanie 20. Na mapie oznaczonej literą A przedstawiono strukturę wielkości gospodarstw rolnych, a na mapie oznaczonej literą B – towarowość produkcji rolnej w Polsce.
Na podstawie: zpe.gov.pl
Zadanie 20.1. (0–2)
Wyjaśnij, z czego wynika udział gospodarstw o powierzchni powyżej 15 ha w strukturze wielkości gospodarstw rolnych w województwie zachodniopomorskim, a z czego – udział gospodarstw o powierzchni poniżej 5 ha w strukturze wielkości gospodarstw rolnych w województwie śląskim. W odpowiedzi odnieś się do różnych uwarunkowań przyczyniających się do wielkości gospodarstw w każdym z obu województw.
Województwo zachodniopomorskie: ........................
Województwo śląskie: ........................
Zadanie 20.2. (0–1)
Wyjaśnij wpływ dużego udziału gospodarstw rolnych o wielkości poniżej 5 ha na towarowość produkcji rolnej w województwie podkarpackim.
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
20.1. Przykładowe odpowiedzi z zasad oceniania CKE (uznawane są też inne poprawne):
Woj. zachodniopomorskie (duże gospodarstwa):
- niska gęstość zaludnienia → sieć osadnicza nie ogranicza wielkości gospodarstw;
- po II wojnie światowej wysiedlenia + utworzenie PGR-ów (duże powierzchnie);
- prywatyzacja PGR-ów sprzyjała powstaniu gospodarstw > 15 ha;
- rzeźba terenu nie ogranicza wielkości; rolnictwo wysokotowarowe.
Woj. śląskie (małe gospodarstwa):
- niski udział PGR-ów przed 1990 → brak prywatyzacji;
- wysoki udział ludności dwuzawodowej / chłoporobotników w PRL;
- zasada dziedziczenia → rozdrobnienie;
- duża urbanizacja / uprzemysłowienie / gęstość zaludnienia ograniczają wielkość gospodarstw;
- obszary ze skażonym środowiskiem ograniczają rolnictwo;
- na południu województwa górskie ukształtowanie, gleby słabej jakości, chłodniejszy klimat, krótszy okres wegetacyjny.
20.2. Niska towarowość → małe gospodarstwa < 5 ha → dominuje produkcja na własne potrzeby, mniejsze nadwyżki na sprzedaż.
Tresc zadania (CKE)
Co zrobić?
20.1. — wielkość gospodarstw w dwóch województwach
Zachodniopomorskie (DUŻE gospodarstwa) — kontekst historyczny:
- Po II WŚ obszar wysiedlony (Niemcy), zasiedlony nową ludnością.
- Utworzono PGR-y (Państwowe Gospodarstwa Rolne) na byłych majątkach niemieckich — gospodarstwa wielohektarowe.
- W latach 90. XX w. PGR-y prywatyzowano → sprzyjało to powstawaniu gospodarstw powyżej 15 ha.
- Niska gęstość zaludnienia, rzeźba terenu nieograniczająca wielkości gospodarstw, rolnictwo wysokotowarowe.
Śląskie (MAŁE gospodarstwa) — kontekst:
- Niski udział PGR-ów przed 1990 r. → w latach 90. nie było tu na większą skalę prywatyzacji PGR-ów, która powiększała gospodarstwa.
- Dziedziczenie: gospodarstwo dzielone między synów → rozdrabnianie.
- Wysoka urbanizacja i uprzemysłowienie (Górnośląski Okręg Przemysłowy) → mało gruntów na rolnictwo.
- Ludność dwuzawodowa (chłoporobotnicy) — gospodarstwo + praca w fabryce.
- Na południu województwa górskie ukształtowanie, słabe gleby, chłodniejszy klimat → mało powierzchni dla rolnictwa, podzielonej na małe gospodarstwa.
20.2. — niska towarowość = małe gospodarstwa
Mechanizm: małe gospodarstwo (<5 ha) → niska produktywność → dominacja produkcji na własne potrzeby (samozaopatrzenie) → mała nadwyżka na sprzedaż = niska towarowość.
Punktacja CKE
- 20.1: 2 pkt — wyjaśnienie dla obu województw; 1 pkt — dla jednego.
- 20.2: 1 pkt — poprawne wyjaśnienie.
Po co to umieć
Struktura wielkości gospodarstw w Polsce jest zróżnicowana regionalnie (mapa A w zadaniu). Wyjaśniając ją, łącz czynniki historyczne (wysiedlenia po II wojnie światowej, PGR-y i ich prywatyzacja), społeczne (gęstość zaludnienia, ludność dwuzawodowa, dziedziczenie) i przyrodnicze (rzeźba, gleby, klimat) — tak jak w przykładowych odpowiedziach CKE.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „rolnictwo Polski, woj. zachodniopomorskie vs śląskie, struktura gospodarstw” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl