Zadanie 19
Matura z geografii, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: 19.1: XV.1 (poziom rozszerzony) — porównuje poziom życia ludności (w zakresie stanu środowiska, warunków mieszkaniowych, infrastruktury komunalnej, dostępu do kultury, oświaty i ochrony zdrowia) w wybranych regionach Polski; XV.5 (poziom rozszerzony) — identyfikuje cechy indywidualne wybranych miast w Polsce; I.3 i I.4 (poziom podstawowy) — czyta mapy, interpretuje dane liczbowe przedstawione w postaci wykresów.
19.2: I.3, XV.1 i XV.5 (poziom rozszerzony); I.4 (poziom podstawowy).
Treść zadania
Zadanie 19.
Na wykresie przedstawiono miasta najwyżej ocenione w 2015 roku w Rankingu polskich miast zrównoważonych, w którym sklasyfikowano 50 miast według kryteriów społecznych, środowiskowych i gospodarczych. Na wykresie, od najwyżej ocenionego: Warszawa, Toruń, Wrocław, Poznań, Lublin, Bielsko-Biała, Zielona Góra, Rzeszów, Jelenia Góra, Olsztyn, Katowice, Kraków (Kraków ma najkrótszy odcinek „środowisko”).
Na podstawie: www.teraz-srodowisko.pl; www.arcadis.com
Na mapie przedstawiono rozmieszczenie wybranych przedsiębiorstw wchodzących w skład „Doliny Lotniczej” (na mapie m.in.: Dęblin, Lublin, Świdnik, Stalowa Wola, Mielec, Rzeszów, Dębica, Sędziszów Małopolski, Przeworsk, Krosno, Kraków, Bielsko-Biała).
Na podstawie: www.zpe.gov.pl
Zadanie 19.1. (0–2)
Wspólną cechą miast opisanych w poniższej tabeli jest obecność przedsiębiorstw wchodzących w skład „Doliny Lotniczej”.
Uzupełnij tabelę. Wpisz obok każdego opisu nazwę odpowiedniego miasta wybranego spośród przedstawionych w obu źródłach informacji – na wykresie i na mapie.
| Opis miasta | Nazwa miasta |
|---|---|
| Miasto wojewódzkie wysoko ocenione według kryteriów środowiskowych. Atrakcyjność kulturowa tego miasta i obecność uczelni przyczyniają się do wysokiej oceny według kryteriów społecznych. Jest ważnym węzłem kolejowym na trasie z Warszawy do przejścia granicznego w Dorohusku. | ........................ |
| Miasto wśród wymienionych na wykresie nie należy do najludniejszych, nie jest też miastem wojewódzkim od 1999 roku. Charakteryzuje się atrakcyjnym położeniem w obszarze fałdowań alpejskich. Do najwyższej oceny według kryteriów środowiskowych przyczyniły się nowoczesne rozwiązania w zakresie gospodarki odpadami. | ........................ |
| Na ocenę tego miasta wojewódzkiego według kryteriów środowiskowych wpływają bliskość Karpat i stosunkowo mało przekształcone środowisko przyrodnicze jego otoczenia, a na ocenę walorów gospodarczych – obecność w województwie wielu przedsiębiorstw wchodzących w skład „Doliny Lotniczej”. | ........................ |
Zadanie 19.2. (0–1)
Uzasadnij, z czego wynika – przedstawiona na wykresie – ocena Krakowa według kryteriów środowiskowych.
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
19.1. — Lublin, Bielsko-Biała, Rzeszów
19.2. Przykładowa odpowiedź z zasad oceniania (wystarczy jedno poprawne uzasadnienie): Kraków uzyskał niską ocenę środowiskową, ponieważ w mieście występuje zanieczyszczenie powietrza / smog, czemu sprzyjają:
- położenie w dolinie Wisły (koncentracja zanieczyszczeń);
- dominujące wiatry zachodnie niosące zanieczyszczenia z uprzemysłowionych obszarów;
- emisja z pieców domowych;
- ciasna zabudowa miasta utrudniająca przewietrzanie;
- duża koncentracja ludności → wytwarzanie odpadów / ścieków / hałasu.
Tresc zadania (CKE)
Co zrobić?
19.1. — przyporządkowanie miast
Polskie miasta wojewódzkie — ich cechy:
- Lublin — duże miasto wschodniej Polski, akademickie, niska intensywność przemysłu.
- Bielsko-Biała — Beskidy, blisko gór, średniej wielkości miasto.
- Rzeszów — Podkarpackie, dynamicznie rozwijające się (Dolina Lotnicza).
Przyporządkuj do opisów w arkuszu CKE:
- węzeł kolejowy na trasie z Warszawy do Dorohuska, miasto wojewódzkie z uczelniami → Lublin;
- miasto wojewódzkie tylko do 1999 r., położone w obszarze fałdowań alpejskich (Karpaty) → Bielsko-Biała;
- miasto wojewódzkie blisko Karpat, w województwie z wieloma firmami „Doliny Lotniczej” → Rzeszów.
19.2. — niska ocena środowiskowa Krakowa
Czynniki sprzyjające smogowi w Krakowie:
- Położenie w dolinie Wisły — niska zlewnia powietrza, brak przewietrzania.
- Inwersja temperatury — chłodne powietrze “siedzi” w dolinie zimą.
- Dominujące wiatry zachodnie niosące zanieczyszczenia z obszarów uprzemysłowionych.
- Piece domowe opalane węglem (tzw. “kopciuchy”) — niska emisja.
- Ciasna zabudowa historycznego centrum utrudnia ruch powietrza.
- Duże skupienie ludności + transport drogowy.
Sformułuj uzasadnienie oparte na co najmniej jednym czynniku — w zasadach oceniania 1 pkt przyznaje się za poprawne uzasadnienie (np. smog sprzyjany położeniem w dolinie Wisły i emisją z pieców domowych).
Punktacja CKE
- 19.1: 2 pkt — trzy wiersze poprawnie; 1 pkt — dwa wiersze.
- 19.2: 1 pkt — poprawne uzasadnienie.
Po co to umieć
Wskaźniki jakości życia w miastach — wielowymiarowe:
- Środowisko (powietrze, hałas, zieleń).
- Mieszkania (ceny, dostępność, jakość).
- Praca (rynek pracy, zarobki).
- Usługi (zdrowie, edukacja, kultura).
- Bezpieczeństwo.
W rankingu z zadania Kraków ma niską ocenę według kryteriów środowiskowych — miasto może być atrakcyjne pod jednym względem, a słabe pod innym.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „jakość życia w polskich miastach, smog Krakowa” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl