Zadanie 10

Zadanie 10

Matura z geografii, maj 2023, poziom rozszerzony

Wymaganie:

I.3 (poziom rozszerzony) — identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej. I.3 (poziom podstawowy) — czyta i interpretuje treści różnych map. XIV.6 (poziom podstawowy) — wyjaśnia zróżnicowanie klimatu w różnych regionach Polski.

Treść zadania

Na mapie przedstawiono roczne sumy opadów atmosferycznych w Polsce. Literami A i B oznaczono wybrane obszary.

Na podstawie: A. Richling, K. Ostaszewska (red.), Geografia fizyczna Polski, Warszawa 2005.

Wyjaśnij – nawiązując do innego uwarunkowania niż odległość od Morza Bałtyckiego – dlaczego na obszarze oznaczonym na mapie literą A występuje inna roczna suma opadów atmosferycznych niż na obszarze B. W odpowiedzi odnieś się do obu obszarów.

Mapa Polski z izohietami rocznych sum opadów atmosferycznych w mm; literami A i B oznaczono wybrane obszary. — Na podstawie: arkusz CKE MGEP-R0-100-2305 Oryginalny PDF CKE, str. 15

Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Na podstawie przykładowych odpowiedzi z zasad oceniania CKE (uznawane są też inne poprawne wyjaśnienia):

Obszar A leży w strefie cienia opadowego — chmury deszczonośne napływające z północnego zachodu zatrzymują się na wzgórzach Pojezierza Pomorskiego i opady spadają na obszarze B. Obszar A ma rzeźbę mało zróżnicowaną / równinną, co utrudnia kondensację pary wodnej.

Obszar B — nie jest oddzielony od Bałtyku barierą orograficzną → bezpośredni napływ wilgotnego powietrza znad morza + wzgórza Pojezierza wymuszają opady orograficzne. Wraz ze wzrostem n.p.m. roczna suma opadów wzrasta.

Tresc zadania (CKE)

Tresc zadania 10 z arkusza CKE 2023 PR (str. 15) — Strona 15 arkusza CKE 2023 PR - zadanie 10. Na podstawie: CKE 2023 Oryginalny PDF CKE, str. 15

Co zrobić?

Mechanizm opadów orograficznych (od podstaw):

Wilgotne powietrze znad morza napływa nad ląd.
Napotyka wzniesienie (Pojezierze Pomorskie).
Wymuszone wznoszenie powietrza → ekspansja adiabatyczna → schłodzenie.
Para wodna kondensuje → chmury → opady na nawietrznej stronie wzgórz.
Powietrze przechodzi grzbiet i opada po drugiej stronie → ogrzewanie adiabatyczne → brak opadów (cień opadowy).

Obszar B (Pojezierze): bezpośrednio za Bałtykiem, wzgórza są barierą orograficzną → wymuszone wznoszenie → wysokie opady.

Obszar A: leży za Pojezierzem (po stronie zawietrznej) → cień opadowy → niskie opady. Brak własnych wzniesień, więc nie wymusza ponownej kondensacji.

Konstrukcja odpowiedzi na 2 pkt musi odnosić się do obu obszarów:

A: cień opadowy / mało zróżnicowana rzeźba.
B: bariera orograficzna wzgórz Pojezierza → opady orograficzne.

Punktacja CKE

2 pkt — wyjaśnienie odnoszące się do obu obszarów.
1 pkt — wyjaśnienie tylko jednego albo poprawny czynnik klimatotwórczy.

Po co to umieć

Trzy typy opadów (atmosferycznych w klimatologii):

Orograficzne — wymuszone przez ukształtowanie (góry, wzgórza).
Konwekcyjne — od grzania powierzchni latem (burze popołudniowe).
Frontalne — przy zderzeniu mas powietrza ciepłego i zimnego (fronty atmosferyczne).

W tym zadaniu kluczowy jest wpływ ukształtowania terenu (wzgórza Pojezierza Pomorskiego) na wielkość opadów.