Zadanie 13
Matura z geografii, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: V.1 — zasady ustalania wieku względnego skał.
V.9 — analiza fotografii odkrywki geologicznej.
Treść zadania
Zadanie 13. Na fotografii przedstawiono odkrywkę geologiczną. Literami X oznaczono jedną z warstw skalnych, a literami U₁ i U₂ – uskoki.
Na podstawie: www.geologylearn.blogspot.com
Zadanie 13.1. (0–1)
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.
| Nr | Informacja | P/F |
|---|---|---|
| 1. | Warstwy skalne położone nad warstwą X tworzą antyklinę. | P / F |
| 2. | Uskoki oznaczone literami U₁ i U₂ są przykładem deformacji nieciągłych. | P / F |
Zadanie 13.2. (0–1)
Podaj wiek względny warstwy X w stosunku do wieku uskoków U₁ i U₂ przedstawionych na fotografii.
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
13.1. — FP
13.2. — Warstwa X jest starsza od uskoków (uskoki przecinają warstwę X → musiała istnieć przed dyslokacją).
Tresc zadania (CKE)
Co zrobić?
13.1. — P/F o przeszłości geologicznej
Czytanie odkrywki geologicznej: warstwy skał ułożone od najstarszych (na dole) do najmłodszych (na górze) — zasada superpozycji. Uskoki, intruzje, dyslokacje są młodsze od warstw, które przecinają.
Oceń zdania. Tu odpowiedź: FP — pierwsze zdanie fałszywe (najczęściej dotyczy odwrotnego porządku warstw albo błędnego wieku), drugie prawdziwe.
13.2. — wiek względny warstwy X vs uskoki
Zasada przecinania (intersekcji) — klucz: jeśli uskok przecina warstwę X, to znaczy że uskok powstał później (musiał napotkać istniejącą warstwę X, żeby ją przeciąć).
Wniosek: warstwa X jest starsza od uskoków. Sformułowanie odpowiedzi: “Warstwa X powstała przed uskokami / X jest starsza niż uskoki”.
Punktacja CKE
- 13.1: 1 pkt — dwie poprawne oceny.
- 13.2: 1 pkt — poprawne ustalenie wieku względnego.
Po co to umieć
Trzy zasady wieku względnego skał:
- Superpozycji — dolne warstwy starsze, górne młodsze (dla skał osadowych nienaruszonych).
- Pierwotnej poziomości — warstwy osadowe powstają poziomo; nachylone = później sfałdowane.
- Przecinania (intersekcji) — co przecinane = starsze, co przecina = młodsze.
Tymi zasadami geolog “czyta historię” odkrywki bez datowania radioaktywnego.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „geologia, fotografia odkrywki, wiek względny skał" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl