Zadanie 15 — rozwiązanie, matura geografii maj 2023, PR

Zadanie 15

Matura z geografii, maj 2023, poziom rozszerzony

Wymaganie:

I.3 (poziom rozszerzony) — identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej. XIII.8 (poziom podstawowy) — identyfikuje konflikty interesów w relacjach człowiek – środowisko i rozumie potrzebę ich rozwiązywania zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju.

Treść zadania

Na fotografiach przedstawiono przykład rzeki o uregulowanym biegu i przykład rzeki o nieuregulowanym biegu.

Odcinek rzeki Los Angeles w Kalifornii / Odcinek Wisły

Na podstawie: www.thecareyadventures.com; www.zpe.gov.pl

Uzasadnij, dlaczego przeprowadzano regulację rzek, a następnie podaj przykład korzyści wynikającej z braku regulacji rzek.

Uzasadnienie: ........................

Korzyść z braku regulacji rzek: ........................

Dwie fotografie lotnicze: uregulowany odcinek rzeki Los Angeles w Kalifornii i odcinek Wisły z piaszczystymi łachami i wyspami. — Na podstawie: arkusz CKE MGEP-R0-100-2305 Oryginalny PDF CKE, str. 20

Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Przykładowe odpowiedzi z zasad oceniania CKE (uznawane są też inne poprawne).

Uzasadnienie regulacji rzek (jedno, np.):

regulacja umożliwia zagospodarowanie doliny / pozyskanie terenów pod uprawę i zabudowę;
regulacja + wały przeciwpowodziowe = ochrona przed wylewami;
poprawa warunków żeglugi rzecznej;
ograniczenie erozji rzecznej;
ułatwienie wykorzystania wody w przemyśle.

Korzyść z braku regulacji (jedna, np.):

zachowane naturalne ekosystemy;
naturalna retencja wody → ograniczenie powodzi;
naturalne samooczyszczanie wody;
wolniej płynąca rzeka zasila wody gruntowe;
naturalne wylewy niosą żyzne osady (sedymentacja w dolinach nadrzecznych);
bioróżnorodność siedlisk rzecznych.

Tresc zadania (CKE)

Tresc zadania 15 z arkusza CKE 2023 PR (str. 20) — Strona 20 arkusza CKE 2023 PR - zadanie 15. Na podstawie: CKE 2023 Oryginalny PDF CKE, str. 20

Co zrobić?

Co to jest regulacja rzeki? Inżynieryjna ingerencja w bieg rzeki: prostowanie koryta, betonowanie brzegów, wały przeciwpowodziowe, zapory, śluzy.

Argumenty ZA regulacją (gospodarcze / bezpieczeństwa):

Ochrona przed powodziami (wały, zbiorniki retencyjne).
Pozyskanie terenów w dolinach pod uprawę i zabudowę.
Żegluga (głębokość, prostoliniowy kurs).
Ograniczenie erozji brzegów.
Wykorzystanie wody w przemyśle.

Argumenty PRZECIW regulacji = korzyści z braku regulacji (ekologiczne):

Naturalne ekosystemy rzek nieuregulowanych (siedliska gatunków).
Bioróżnorodność (ryby, ptaki, rośliny wodne).
Naturalna retencja wody → łagodzi powodzie poniżej i susze.
Samooczyszczanie wody (procesy biologiczne i chemiczne).
Wylewy żyznych osadów w dolinach (mady).
Zasilanie wód gruntowych (wolny przepływ → infiltracja).

Konstrukcja odpowiedzi na 2 pkt:

Jedna korzyść z regulacji.
Jedna korzyść z braku regulacji.

Nie trzeba wymieniać wszystkich — wystarczy po jednej konkretnej z każdej strony.

Punktacja CKE

2 pkt — uzasadnienie regulacji + podanie korzyści z braku regulacji.
1 pkt — tylko jedno z dwóch.

Po co to umieć

Konflikty interesów człowiek – środowisko (wymaganie XIII.8): regulacja rzek daje korzyści gospodarcze i ochronę przed wylewami, ale niszczy naturalne ekosystemy dolin. Rozwiązania szuka się zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju.