Zadanie 14
Matura z geografii, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: V.3 — geneza skał magmowych.
Treść zadania
Na fotografii przedstawiono jedną ze skał występujących w Polsce.
Podaj nazwę przedstawionej skały, a następnie wyjaśnij, jak dochodzi do jej powstawania. Nazwę skały wybierz spośród podanych poniżej.
bazalt, gnejs, granit, łupek
Skała: ........................
Wyjaśnienie: ........................
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Nazwa skały: granit
Wyjaśnienie: Skała powstaje w wyniku zastygania magmy w skorupie ziemskiej / głęboko pod powierzchnią Ziemi. Warunki głębinowe — powolna krystalizacja minerałów — dają skałę jawnokrystaliczną (z wyraźnie widocznymi ziarnami: kwarc, skaleń, mika).
Tresc zadania (CKE)
Co zrobić?
Klasyfikacja skał magmowych:
| Typ | Gdzie powstaje | Cecha | Przykład |
|---|---|---|---|
| Głębinowa (plutoniczna) | głęboko pod powierzchnią | jawnokrystaliczna (widoczne ziarna) | granit, sjenit, gabro |
| Wylewna (wulkaniczna) | na powierzchni Ziemi | drobnokrystaliczna lub szklista | bazalt, andezyt, ryolit |
| Hipoabysalna | płytko pod powierzchnią | mieszana struktura | dolerit |
Skała głębinowa = granit (najbardziej znany). Wyróżniki:
- Jawnokrystaliczność — gołym okiem widać ziarna minerałów.
- Główne minerały: kwarc, skaleń, mika.
- Kolor: jasny (różowo-szary).
Mechanizm genezy:
- Magma intruduje (wciska się) w głąb skorupy ziemskiej.
- Powolnie stygnie (głęboko, dobra izolacja termiczna).
- Powolne stygnięcie → duże kryształy mają czas się utworzyć → struktura jawnokrystaliczna.
Konstrukcja odpowiedzi na 2 pkt:
- Nazwa: granit.
- Geneza: powolne stygnięcie magmy głęboko pod powierzchnią Ziemi (dlatego widoczne kryształy).
Punktacja CKE
- 2 pkt — poprawna nazwa skały oraz wyjaśnienie uwzględniające magmową genezę.
- 1 pkt — sama nazwa albo samo wyjaśnienie genezy.
Po co to umieć
Trzy rodziny skał w geologii:
- Magmowe — z magmy (głębinowe / wylewne).
- Osadowe — z osadów (mechanicznie z piasku, chemicznie z roztworów, organicznie z resztek).
- Metamorficzne — przeobrażone (gnejs z granitu, marmur z wapienia).
W Polsce: granit (Karkonosze, Sudety), bazalt (Dolny Śląsk), wapień (Jura), piaskowiec (Karpaty), gnejs (Sudety). Każdy region ma swoją “wizytówkę” skalną.
Podobne zadania
geologia Sudetów, sieć rzeczna, wiek złóż węgla
Zadanie 3 (2 pkt)
maj 2024 • PR
**Zadanie 3. (0–2)** Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach. Do powstania obiektu geologicznego położonego obok stacji kolejowej w polu B3 (*przyczyniło / nie przyczyniło*) ................... się występowanie w przeszłości procesów endogenicznych w Sudetach. Sieć rzeczna obszaru przedstawionego na mapie w porównaniu z siecią rzeczną Pojezierza Pomorskiego jest (*starsza / młodsza*) ................... . Złoża węgla kamiennego, które występują w rejonie Wałbrzycha, powstały (*wcześniej / później*) ................... niż złoża węgla brunatnego w zachodniej części Sudetów.
skały osadowe okruchowe, diageneza, zlepieniec
Zadanie 8 (1 pkt)
maj 2025 • PR
### Zadanie 8. (0–1) Na fotografiach oznaczonych literami X i Y przedstawiono wybrane okruchowe skały osadowe (fotografia X — luźne otoczaki o zaokrąglonych krawędziach; fotografia Y — skała zbudowana ze scementowanych otoczaków; skala 1 cm). Na podstawie: www.pgi.gov.pl **Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.** Na fotografii oznaczonej literą Y przedstawiono: **A.** porfir, **B.** zlepieniec, który powstaje ze skały przedstawionej na fotografii X na skutek procesu: **1.** diagenezy. **2.** metamorfizmu. **3.** wietrzenia.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „skały magmowe, granit, geneza" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl