Zadanie 8
Matura z geografii, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: V.3 — klasyfikacja skał, geneza skał osadowych.
Treść zadania
Zadanie 8. (0–1)
Na fotografiach oznaczonych literami X i Y przedstawiono wybrane okruchowe skały osadowe (fotografia X — luźne otoczaki o zaokrąglonych krawędziach; fotografia Y — skała zbudowana ze scementowanych otoczaków; skala 1 cm).
Na podstawie: www.pgi.gov.pl
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.
Na fotografii oznaczonej literą Y przedstawiono:
A. porfir, B. zlepieniec,
który powstaje ze skały przedstawionej na fotografii X na skutek procesu:
1. diagenezy. 2. metamorfizmu. 3. wietrzenia.
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
B1 = zlepieniec, który powstaje z otoczaków przedstawionych na fotografii X na skutek diagenezy.
Diageneza = lityfikacja skały osadowej (kompakcja + cementacja). Metamorfizm = przeobrażenie skały pod wpływem T i p. Wietrzenie = rozpad mechaniczny/chemiczny — proces odwrotny.
Treść zadania (CKE)
Zadanie 8. (0–1)
Na fotografiach oznaczonych literami X i Y przedstawiono wybrane okruchowe skały osadowe.
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.
Na fotografii oznaczonej literą Y przedstawiono:
| nazwa skały | który powstaje ze skały przedstawionej na fotografii X na skutek procesu | |
|---|---|---|
| A. | porfir, | 1. ✓ diagenezy. |
| B. ✓ | zlepieniec, | 2. metamorfizmu. |
| 3. wietrzenia. |
Co zrobić?
Identyfikuj skały:
- X — luźne otoczaki (rzeczne / morskie) — osad nieskonsolidowany.
- Y — otoczaki scementowane w jedną skałę → zlepieniec (konglomerat).
Eliminuj opcje (nazwa):
- Porfir — skała magmowa wylewna (lawa wulkanu), z fenokryształami. NIE pasuje.
- Zlepieniec ✓ — skała osadowa okruchowa z otoczaków + spoiwo.
Proces przekształcenia X → Y:
- Diageneza ✓ — lityfikacja skały osadowej. Składa się z kompakcji (ciśnienie wody/osadów ściska osad) + cementacji (substancje rozpuszczone osadzają się jako spoiwo: krzemionka, węglany).
- Metamorfizm — przeobrażenie skały już istniejącej pod wpływem temperatury i ciśnienia (granit → gnejs). NIE pasuje (zbyt drastyczna zmiana).
- Wietrzenie — proces odwrotny (skała rozpada się na okruchy). NIE pasuje.
Odpowiedź: B1.
Punktacja CKE
- 1 pkt — poprawna odpowiedź.
Po co to umieć
Cykl skał:
- Osadzanie (sedymentacja) — z wody, wiatru, lodu.
- Diageneza — osad → skała osadowa (zlepieniec, piaskowiec, wapień).
- Metamorfizm — skała osadowa/magmowa → metamorficzna (gnejs, marmur, łupek).
- Topnienie → magma → skała magmowa (granit, bazalt).
- Wietrzenie → ponowne osady.
To wielki cykl geologiczny, w którym skały krążą po milionach lat. Każdy typ skały reprezentuje inny etap.
Podobne zadania
budowa geologiczna Tatr, płaszczowiny, kras podziemny, jaskinie Doliny Kościeliskiej
Zadanie 4 (2 pkt)
### Zadanie 4. Na mapie geologicznej przedstawiono budowę geologiczną obszaru Tatr położonego w Polsce w zasięgu fragmentu mapy szczegółowej. W tabeli przedstawiono trasy dwóch wycieczek. Turysta szedł szlakami turystycznymi PTTK. | Nr wycieczki | Trasa wycieczki (pola mapy szczegółowej) | |:-:|---| | 1 | Kiry (pole D1) – schronisko PTTK na hali Ornak (pole C4) – Iwaniacka Przełęcz (pole B4) – Błyszcz (pole B6) | | 2 | Kuźnice (pole J1) – Myślenickie Turnie (pole J2) – Kasprowy Wierch (pole J4) | ### Zadanie 4.1. (0–1) **Na podstawie mapy geologicznej przedstaw jedną różnicę w budowie geologicznej między obszarem przedstawionym w polu D1 mapy szczegółowej a obszarem przedstawionym na północ od granicy Polski w polu B6 mapy szczegółowej, przecinanymi przez trasę wycieczki oznaczonej numerem 1. Odnieś się do wieku skał występujących na tych obszarach.** ### Zadanie 4.2. (0–1) Na mapie szczegółowej wzdłuż tras obu wycieczek przedstawiono formy krasowe. **Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.** Przez obszar charakteryzujący się występowaniem na mapie szczegółowej liczniejszych form krasu podziemnego przebiega trasa wycieczki oznaczonej: **A.** numerem 1, **B.** numerem 2, a do obecności tych form wzdłuż tras obu wycieczek przyczynia się występowanie skał: **1.** okruchowych wieku mezozoicznego. **2.** węglanowych wieku mezozoicznego. **3.** węglanowych wieku kenozoicznego.
tektonika Tatr, nasunięcie płaszczowinowe, orogeneza alpejska
Zadanie 5 (1 pkt)
### Zadanie 5. (0–1) Na przekroju geologicznym przedstawiono budowę geologiczną fragmentu Tatr (pola EF3/5 mapy szczegółowej). Przekrój NW–SE / N–S obejmuje: Ciemniak, Tomanową Przełęcz, Tomanowy Wierch. Pokazane: płaszczowiny reglowe (kreda – łupki margliste; jura – wapienie i radiolaryty; trias – łupki, wapienie i dolomity), płaszczowiny wierchowe (kreda – łupki margliste; jura – wapienie masywne; jura – piaskowce i wapienie; trias – łupki, piaskowce, wapienie i dolomity; trias – piaskowce i łupki) oraz trzon krystaliczny (paleozoik – skały magmowe i przeobrażone). Symbol z trójkątami oznacza nasunięcie. Na podstawie: M. Bac-Moszaszwili, M. Gąsienica Szostak, *Tatry Polskie. Przewodnik geologiczny dla turystów*, Warszawa 1990. Skały paleozoiczne występujące na północno-zachodnim stoku Ciemniaka są starsze od skał, które pod nimi zalegają. **Wyjaśnij, dlaczego na północno-zachodnim stoku Ciemniaka skały paleozoiczne występują na skałach mezozoicznych. Odnieś się do przebiegu odpowiedniego procesu, o którym świadczy sytuacja przedstawiona na przekroju geologicznym.**
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „skały osadowe okruchowe, diageneza, zlepieniec" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl