Zadanie 7
Matura z geografii, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: 7.1: I.7 (zakres rozszerzony) — identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej; II.3 (zakres rozszerzony) — wyjaśnia występowanie faz Księżyca; II.2 (zakres podstawowy) — charakteryzuje następstwa ruchów Ziemi.
7.2: II.2 (zakres rozszerzony) — wyznacza współrzędne geograficzne dowolnego punktu na powierzchni Ziemi na podstawie wysokości górowania Słońca w dniach równonocy; II.2 (zakres podstawowy) — charakteryzuje następstwa ruchów Ziemi.
Treść zadania
Zadanie 7.
Na rysunku przedstawiono położenie Księżyca i Ziemi oraz oświetlenie tych ciał niebieskich przez Słońce w wybranym momencie w dniu równonocy. Literami A i B oznaczono wybrane punkty na Ziemi. Nie zachowano właściwych proporcji między odległością Ziemi i Księżyca a ich wymiarami.
Na schemacie zaznaczono: oś ziemską, zwrotnik Raka, zwrotnik Koziorożca, koła podbiegunowe. Punkt A leży na półkuli północnej, między zwrotnikiem Raka a kołem podbiegunowym, na granicy części oświetlonej i nieoświetlonej. Punkt B leży na półkuli południowej, między równikiem a zwrotnikiem Koziorożca, na brzegu Ziemi zwróconym ku Słońcu. Światło słoneczne pada z prawej strony rysunku; Księżyc znajduje się po prawej stronie Ziemi (od strony Słońca), oświetlona jest jego prawa połowa.
Zadanie 7.1. (0–1)
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.
- W punkcie A, w momencie przedstawionym na rysunku, jest wschód Słońca. — P / F
- Względem obserwatora znajdującego się w punkcie B Księżyc jest w pełni. — P / F
Zadanie 7.2. (0–1)
W sytuacji przedstawionej na rysunku Słońce góruje nad punktem B na wysokości 80°30′.
Oblicz szerokość geograficzną punktu oznaczonego literą B, a następnie uzupełnij zdanie. Zapisz obliczenia.
Szerokość geograficzna wynosi (wpisz wynik obliczeń): .......... (wpisz N albo S): ..........
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
7.1. — PF
- P — A leży na linii dnia/nocy na półkuli N. Ziemia obraca się z W na E, więc dla obserwatora w A właśnie zachodzi obrót do strony oświetlonej — wschód Słońca.
- F — Księżyc leży między Ziemią a Słońcem, więc z Ziemi widać jego nieoświetloną stronę (nów), a nie pełnię. Pełnia byłaby, gdyby Księżyc był po przeciwnej stronie Ziemi niż Słońce.
7.2. — φ = 9°30′ S
(Punkt B leży na półkuli południowej — wniosek z rysunku.)
Wzór obowiązuje wyłącznie w dniach równonocy (deklinacja Słońca = 0°).
Treść zadania (CKE)
Zadanie 7.
Na rysunku przedstawiono położenie Księżyca i Ziemi oraz oświetlenie tych ciał niebieskich przez Słońce w wybranym momencie w dniu równonocy. Literami A i B oznaczono wybrane punkty na Ziemi. Nie zachowano właściwych proporcji między odległością Ziemi i Księżyca a ich wymiarami.
Zadanie 7.1. (0–1)
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe.
| Nr | Zdanie | Ocena |
|---|---|---|
| 1. | W punkcie A, w momencie przedstawionym na rysunku, jest wschód Słońca. | P / F |
| 2. | Względem obserwatora znajdującego się w punkcie B Księżyc jest w pełni. | P / F |
Zadanie 7.2. (0–1)
W sytuacji przedstawionej na rysunku Słońce góruje nad punktem B na wysokości 80°30′.
Oblicz szerokość geograficzną punktu oznaczonego literą B, a następnie uzupełnij zdanie. Zapisz obliczenia.
Szerokość geograficzna wynosi: … (wpisz N albo S): …
Co zrobić?
7.1. — P/F o wschodzie Słońca i fazie Księżyca
Zdanie 1: “W punkcie A jest wschód Słońca” → punkt A leży na terminatorze (granicy dzień/noc) półkuli N. Ziemia obraca się z zachodu na wschód, więc obserwator w punkcie A właśnie wchodzi w stronę oświetloną → wschód Słońca. PRAWDA.
Zdanie 2: “Względem B Księżyc jest w pełni” → FAŁSZ. Pełnia występuje, gdy Księżyc jest po przeciwnej stronie Ziemi niż Słońce. Na rysunku Księżyc leży między Ziemią a Słońcem → z Ziemi widać jego stronę nieoświetloną, czyli jest nów, NIE pełnia.
7.2. — szerokość geograficzna B
Wzór dla dnia równonocy (deklinacja Słońca = 0°): , gdzie to wartość bezwzględna szerokości.
Podstaw :
Półkula: z rysunku odczytaj, że B leży na półkuli południowej (poniżej równika).
Czyli φ = 9°30′ S.
Punktacja CKE
- 7.1: 1 pkt — dwie poprawne oceny.
- 7.2: 1 pkt — poprawny sposób obliczenia i poprawne uzupełnienie zdania (wynik i półkula).
Po co to umieć
Astronomiczne podstawy geografii:
- Wschód/zachód Słońca — wynika z obrotu Ziemi (z W na E).
- Fazy Księżyca — wynikają z pozycji Księżyca względem Słońca i Ziemi (cykl 29,5 dnia).
- Wysokość Słońca w południe — zależy od szerokości i deklinacji.
- Równonoc — Słońce nad równikiem (δ = 0°), dni równe nocom.
Wzory dla półkuli północnej: (równonoc), (przesilenie letnie), (przesilenie zimowe) — warto je znać.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „astronomia, równonoc, wschód Słońca, fazy Księżyca, szerokość geograficzna” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl