MGEP-R0-100-2505 • Otwarte krótkie • 2 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 7

Matura z geografii, maj 2025, poziom rozszerzony

Wymaganie:

II.2 — wyznaczanie współrzędnych geograficznych z górowania Słońca. II.3 — fazy Księżyca, następstwa ruchu obiegowego.

Treść zadania

Zadanie 7.

Na rysunku przedstawiono położenie Księżyca i Ziemi oraz oświetlenie tych ciał niebieskich przez Słońce w wybranym momencie w dniu równonocy. Literami A i B oznaczono wybrane punkty na Ziemi. Nie zachowano właściwych proporcji między odległością Ziemi i Księżyca a ich wymiarami.

Na schemacie zaznaczono: oś ziemską, zwrotnik Raka, zwrotnik Koziorożca, koła podbiegunowe. Punkt A leży na półkuli północnej w pobliżu terminatora (granicy dzień/noc), na szerokości zwrotnika Raka. Punkt B leży na półkuli południowej, między równikiem a zwrotnikiem Koziorożca, po stronie oświetlonej. Światło słoneczne pada z prawej strony rysunku.

Zadanie 7.1. (0–1)

Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.

W punkcie A, w momencie przedstawionym na rysunku, jest wschód Słońca. — P / F
Względem obserwatora znajdującego się w punkcie B Księżyc jest w pełni. — P / F

Zadanie 7.2. (0–1)

W sytuacji przedstawionej na rysunku Słońce góruje nad punktem B na wysokości 80°30′.

Oblicz szerokość geograficzną punktu oznaczonego literą B, a następnie uzupełnij zdanie. Zapisz obliczenia.

Szerokość geograficzna wynosi (wpisz wynik obliczeń): .......... (wpisz N albo S): ..........

Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

7.1. — PF

P — A leży na linii dnia/nocy na półkuli N. Ziemia obraca się z W na E, więc dla obserwatora w A właśnie zachodzi obrót do strony oświetlonej — wschód Słońca.
F — Księżyc na rysunku oświetlony tylko częściowo (po stronie Słońca). Z punktu B widziany w kwadrze, NIE w pełni. (Pełnia byłaby, gdyby Księżyc był po przeciwnej stronie Ziemi niż Słońce.)

7.2. — φ = 9°30′ S
$φ = 90° - h_{g S} = 90° - 80°3 0^{'} = 9°3 0^{'}$
(Punkt B leży na półkuli południowej — wniosek z rysunku.)

Typowy błąd / pułapka

Wzór $h = 90° - φ$ obowiązuje wyłącznie w dniach równonocy (deklinacja Słońca = 0°).

Treść zadania (CKE)

Zadanie 7.

Rysunek Ziemi (z punktami A i B) i Księżyca, oświetlonych przez Słońce z prawej strony, w dniu równonocy — Schemat: Ziemia z osią, dwa zwrotniki, dwa koła podbiegunowe + Księżyc + światło słoneczne z prawej. Punkty A i B oznaczone na Ziemi. Na podstawie: CKE 2025 Oryginalny PDF CKE, str. 10

Zadanie 7.1. (0–1)

Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe.

Nr	Zdanie	Ocena
1.	W punkcie A, w momencie przedstawionym na rysunku, jest wschód Słońca.	P / F
2.	Względem obserwatora znajdującego się w punkcie B Księżyc jest w pełni.	P / F

Zadanie 7.2. (0–1)

W sytuacji przedstawionej na rysunku Słońce góruje nad punktem B na wysokości 80°30′.

Oblicz szerokość geograficzną punktu oznaczonego literą B, a następnie uzupełnij zdanie. Zapisz obliczenia.

Szerokość geograficzna wynosi: … (wpisz N albo S): …

Co zrobić?

7.1. — P/F o wschodzie Słońca i fazie Księżyca

Zdanie 1: “W punkcie A jest wschód Słońca” → punkt A leży na terminatorze (granicy dzień/noc) półkuli N. Ziemia obraca się z zachodu na wschód, więc obserwator w punkcie A właśnie wchodzi w stronę oświetloną → wschód Słońca. PRAWDA.

Zdanie 2: “Względem B Księżyc jest w pełni” → FAŁSZ. Pełnia występuje, gdy Księżyc jest po przeciwnej stronie Ziemi niż Słońce. Na rysunku Księżyc i Słońce są po tej samej stronie Ziemi → obserwator z Ziemi widzi Księżyc tylko częściowo oświetlony (kwadra lub nów, NIE pełnia).

7.2. — szerokość geograficzna B

Wzór dla dnia równonocy (deklinacja Słońca = 0°): $h_{g S} = 90° - ∣ φ ∣$ , gdzie $∣ φ ∣$ to wartość bezwzględna szerokości.

Podstaw $h_{g S} = 80°3 0^{'}$ :

$80°3 0^{'} = 90° - ∣ φ ∣$

$∣ φ ∣ = 90° - 80°3 0^{'} = 9°3 0^{'}$

Półkula: z rysunku odczytaj, że B leży na półkuli południowej (poniżej równika).

Czyli φ = 9°30′ S.

Punktacja CKE

7.1: 1 pkt — dwie poprawne oceny.
7.2: 1 pkt — poprawne obliczenie + półkula.

Po co to umieć

Astronomiczne podstawy geografii:

Wschód/zachód Słońca — wynika z obrotu Ziemi (z W na E).
Fazy Księżyca — wynikają z pozycji Księżyca względem Słońca i Ziemi (cykl 29,5 dnia).
Wysokość Słońca w południe — zależy od szerokości i deklinacji.
Równonoc — Słońce nad równikiem (δ = 0°), dni równe nocom.

Wzory $h = 90° - φ$ (równonoc), $h = 90° - φ + 23°2 7^{'}$ (przesilenie letnie), $h = 90° - φ - 23°2 7^{'}$ (przesilenie zimowe) — obowiązkowo na maturze.

Podobne zadania

Tatry, masyw Giewontu, azymut, dział wodny

Zadanie 1 (2 pkt)

Zadania od 1. do 6. odnoszą się do obszaru przedstawionego na mapie szczegółowej fragmentu Tatr. ### Zadanie 1. (0–2) Na fotografii przedstawiono masyw Giewontu (pole GH2). Na fotografii podpisane są szczyty: Giewont oraz Długi Giewont (na podstawie: www.wikimedia.org). Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach. 1. Między miejscem, z którego wykonano fotografię, a masywem Giewontu jest położona (*Czerwona Przełęcz / Kondracka Przełęcz*) ........... . 2. Azymut ze szczytu Długiego Giewontu, wyznaczony ku szczytowi Giewontu, zawiera się w przedziale (*0°–90° / 180°–270°*) ........... . 3. Granica między zlewiskiem Morza Bałtyckiego a zlewiskiem Morza Czarnego (*przebiega / nie przebiega*) ........... przez szczyty widoczne na fotografii.

kartografia, skala, ortofotomapa, Kolei Goryczkowa

Zadanie 2 (2 pkt)

### Zadanie 2. (0–2) Przyjmij, że długość trasy Kolei Goryczkowej (pole J3/4) na załączonej mapie szczegółowej Tatr wynosi 2,9 cm. **Oblicz długość trasy tej kolei na ortofotomapie wykonanej w skali 1 : 2 500. Zapisz obliczenia.**

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „astronomia, równonoca, wschód Słońca, fazy Księżyca, szerokość geograficzna" zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl