Zadanie 6
Matura z geografii, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: V.3 — procesy zewnętrzne modelujące powierzchnię Ziemi (lodowce górskie).
Treść zadania
Zadanie 6. (0–1)
Na rysunku przedstawiono wybrany obszar Tatr w plejstocenie. Na rysunku oznaczono strzałkami moreny środkowe powstałe między spływającymi z dolin lodowcami górskimi (val. Gl. – dolina lodowca).
Na podstawie: J. Zasadni, P. Kłapyta, The Tatra Mountains during the Last Glacial Maximum, „Journal of Maps", 12/2014.
Wyjaśnij, dlaczego w sytuacji przedstawionej na rysunku dochodziło w plejstocenie do powstawania moren środkowych.
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Moreny środkowe powstawały w wyniku łączenia się dwóch (lub więcej) lodowców górskich w jeden — przy zlewaniu się dwóch jęzorów lodowca moreny boczne sąsiednich lodowców łączą się i tworzą morenę środkową (pas materiału skalnego w środku lodowca).
Treść zadania (CKE)
Zadanie 6. (0–1)
Na rysunku przedstawiono wybrany obszar Tatr w plejstocenie.
Wyjaśnij, dlaczego w sytuacji przedstawionej na rysunku dochodziło w plejstocenie do powstawania moren środkowych.
Co zrobić?
Rodzaje moren (rodzaje materiału skalnego niesionego przez lodowiec):
- Morena denna — materiał na dnie lodowca, ścierany ze skał podłoża.
- Morena boczna — materiał wzdłuż boków lodowca, z osypywania ze stoków doliny.
- Morena środkowa — pas materiału w środku lodowca.
- Morena czołowa — materiał na czele lodowca (gdzie lodowiec się topi).
- Morena powierzchniowa — materiał spadający na lodowiec z góry.
Mechanizm powstawania moreny środkowej:
- Dwa lodowce górskie spływają z różnych dolin.
- Każdy ma swoją morenę boczną wzdłuż brzegów.
- Gdy lodowce łączą się (zlewają w jeden), ich wewnętrzne moreny boczne (te po stronie zetknięcia) łączą się w jeden pas materiału.
- Powstaje morena środkowa — pas widoczny w środku połączonego lodowca.
W Tatrach w plejstocenie: lodowce z dolin Suchej Wody, Bystrej, Małej Łąki, Chochołowskiej itd. łączyły się w jeden większy lodowiec w dolinie Kościeliskiej czy Białki. Stąd liczne moreny środkowe.
Punktacja CKE
- 1 pkt — poprawne wyjaśnienie odnoszące się do łączenia się lodowców.
Po co to umieć
Działalność lodowcowa w Tatrach w plejstocenie była kluczowym czynnikiem rzeźby:
- Cyrki polodowcowe (kotły) — Czarny Staw, Morskie Oko.
- U-kształtne doliny (przy lodowcu szerokie, płaskodenne).
- Mutony (skały szlifowane lodem).
- Morenowe wzgórza w przedpolach.
- Jeziora morenowe (po stopieniu lodu).
Tatry mają klasyczną rzeźbę glacjalną — najlepsza w Polsce.
Podobne zadania
tektonika Tatr, nasunięcie płaszczowinowe, orogeneza alpejska
Zadanie 5 (1 pkt)
### Zadanie 5. (0–1) Na przekroju geologicznym przedstawiono budowę geologiczną fragmentu Tatr (pola EF3/5 mapy szczegółowej). Przekrój NW–SE / N–S obejmuje: Ciemniak, Tomanową Przełęcz, Tomanowy Wierch. Pokazane: płaszczowiny reglowe (kreda – łupki margliste; jura – wapienie i radiolaryty; trias – łupki, wapienie i dolomity), płaszczowiny wierchowe (kreda – łupki margliste; jura – wapienie masywne; jura – piaskowce i wapienie; trias – łupki, piaskowce, wapienie i dolomity; trias – piaskowce i łupki) oraz trzon krystaliczny (paleozoik – skały magmowe i przeobrażone). Symbol z trójkątami oznacza nasunięcie. Na podstawie: M. Bac-Moszaszwili, M. Gąsienica Szostak, *Tatry Polskie. Przewodnik geologiczny dla turystów*, Warszawa 1990. Skały paleozoiczne występujące na północno-zachodnim stoku Ciemniaka są starsze od skał, które pod nimi zalegają. **Wyjaśnij, dlaczego na północno-zachodnim stoku Ciemniaka skały paleozoiczne występują na skałach mezozoicznych. Odnieś się do przebiegu odpowiedniego procesu, o którym świadczy sytuacja przedstawiona na przekroju geologicznym.**
geomorfologia eoliczna, wydmy vs ostaniec/grzyb skalny, klimat suchy
Zadanie 15 (2 pkt)
### Zadanie 15. (0–2) Na fotografiach oznaczonych literami A i B przedstawiono wypukłe formy terenu, które powstały na obszarach o podobnych warunkach klimatycznych. Fotografia A — wydmy piaszczyste na pustyni. Fotografia B — grzyb skalny (ostaniec o szerokim kapeluszu i wąskiej podstawie). Na podstawie: www.static.wikia.nocookie.net; www.wikimedia.org **Podaj jedno podobieństwo i jedną różnicę w genezie wypukłych form terenu przedstawionych na fotografiach.** - Podobieństwo: ...................... - Różnica: ......................
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „geomorfologia glacjalna, moreny środkowe, lodowiec Tatr w plejstocenie" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl