Zadanie 6
Matura z geografii, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: I.7 (zakres rozszerzony) — identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej.
I.3 (zakres podstawowy) — czyta i interpretuje treści różnych map.
V.3 (zakres podstawowy) — charakteryzuje główne procesy zewnętrzne modelujące powierzchnię Ziemi oraz skutki rzeźbotwórczej działalności lodowców górskich.
Treść zadania
Zadanie 6. (0–1)
Na rysunku przedstawiono wybrany obszar Tatr w plejstocenie. Strzałkami wskazano moreny środkowe. Objaśnienie: Val. Glacier, Val. Gl. – dolina lodowca.
Na podstawie: J. Zasadni, P. Kłapyta, The Tatra Mountains during the Last Glacial Maximum, „Journal of Maps", 12/2014.
Wyjaśnij, dlaczego w sytuacji przedstawionej na rysunku dochodziło w plejstocenie do powstawania moren środkowych.
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Przykładowa odpowiedź: Moreny środkowe powstawały w wyniku łączenia się lodowców górskich spływających z sąsiednich dolin (na rysunku lodowce z dolin Suchej Kondrackiej, Kondratowej, Goryczkowej i Suchej Kasprowej łączą się w lodowiec Bystrej). Przy połączeniu moreny boczne sąsiednich lodowców łączą się i tworzą morenę środkową — pas materiału skalnego w środku lodowca.
Treść zadania (CKE)
Zadanie 6. (0–1)
Na rysunku przedstawiono wybrany obszar Tatr w plejstocenie.
Wyjaśnij, dlaczego w sytuacji przedstawionej na rysunku dochodziło w plejstocenie do powstawania moren środkowych.
Co zrobić?
Rodzaje moren (rodzaje materiału skalnego niesionego przez lodowiec):
- Morena denna — materiał na dnie lodowca, ścierany ze skał podłoża.
- Morena boczna — materiał wzdłuż boków lodowca, z osypywania ze stoków doliny.
- Morena środkowa — pas materiału w środku lodowca.
- Morena czołowa — materiał na czele lodowca (gdzie lodowiec się topi).
- Morena powierzchniowa — materiał spadający na lodowiec z góry.
Mechanizm powstawania moreny środkowej:
- Dwa lodowce górskie spływają z różnych dolin.
- Każdy ma swoją morenę boczną wzdłuż brzegów.
- Gdy lodowce łączą się (zlewają w jeden), ich wewnętrzne moreny boczne (te po stronie zetknięcia) łączą się w jeden pas materiału.
- Powstaje morena środkowa — pas widoczny w środku połączonego lodowca.
Na rysunku: lodowce z dolin Suchej Kondrackiej, Kondratowej, Goryczkowej i Suchej Kasprowej łączą się w jeden lodowiec w dolinie Bystrej (Bystra Val. Glacier). Moreny środkowe — wskazane strzałkami — biegną od miejsc, w których te lodowce się zetknęły.
Punktacja CKE
- 1 pkt — poprawne wyjaśnienie odnoszące się do łączenia się lodowców.
- 0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Po co to umieć
Działalność lodowców górskich w plejstocenie ukształtowała w Tatrach m.in.:
- Kotły (cyrki) polodowcowe — w niektórych leżą dziś jeziora, np. Morskie Oko.
- Doliny U-kształtne (żłobowe).
- Mutony (skały wygładzone przez lodowiec).
- Wały morenowe i jeziora zatamowane morenami.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „geomorfologia glacjalna, moreny środkowe, lodowiec Tatr w plejstocenie” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl