Zadanie 4
Matura z geografii, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: 4.1: V.1 (zakres rozszerzony) — rozumie zasady ustalania wieku względnego i bezwzględnego skał; V.3 (zakres rozszerzony) — klasyfikuje skały; I.3 (zakres podstawowy) — czyta i interpretuje treści różnych map; V.4 (zakres podstawowy) — rozpoznaje wybrane rodzaje skał.
4.2: V.3 (zakres rozszerzony) — klasyfikuje skały; V.5 (zakres rozszerzony) — charakteryzuje zjawisko krasowienia; XIII.2 (zakres rozszerzony) — wykazuje związki między elementami środowiska przyrodniczego Tatr; I.3 i V.3 (zakres podstawowy) — czyta mapy, charakteryzuje główne procesy zewnętrzne modelujące powierzchnię Ziemi.
Treść zadania
Zadanie 4.
Na mapie geologicznej przedstawiono budowę geologiczną obszaru Tatr położonego w Polsce w zasięgu fragmentu mapy szczegółowej.
W tabeli przedstawiono trasy dwóch wycieczek. Turysta szedł szlakami turystycznymi PTTK.
| Nr wycieczki | Trasa wycieczki (pola mapy szczegółowej) |
|---|---|
| 1 | Kiry (pole D1) – schronisko PTTK na hali Ornak (pole C4) – Iwaniacka Przełęcz (pole B4) – Błyszcz (pole B6) |
| 2 | Kuźnice (pole J1) – Myślenickie Turnie (pole J2) – Kasprowy Wierch (pole J4) |
Zadanie 4.1. (0–1)
Na podstawie mapy geologicznej przedstaw jedną różnicę w budowie geologicznej między obszarem przedstawionym w polu D1 mapy szczegółowej a obszarem przedstawionym na północ od granicy Polski w polu B6 mapy szczegółowej, przecinanymi przez trasę wycieczki oznaczonej numerem 1. Odnieś się do wieku skał występujących na tych obszarach.
Zadanie 4.2. (0–1)
Na mapie szczegółowej wzdłuż tras obu wycieczek przedstawiono formy krasowe.
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.
Przez obszar charakteryzujący się występowaniem na mapie szczegółowej liczniejszych form krasu podziemnego przebiega trasa wycieczki oznaczonej:
A. numerem 1, B. numerem 2,
a do obecności tych form wzdłuż tras obu wycieczek przyczynia się występowanie skał:
1. okruchowych wieku mezozoicznego. 2. węglanowych wieku mezozoicznego. 3. węglanowych wieku kenozoicznego.
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
4.1. Przykładowa odpowiedź (zasady oceniania CKE): w polu D1 występują skały młodsze niż w polu B6 — w polu B6 są skały paleozoiczne (trzon krystaliczny), a w polu D1 skały kenozoiczne (z eocenu i oligocenu).
4.2. — A2 — więcej form krasu podziemnego (jaskiń) jest wzdłuż trasy nr 1; do ich powstania przyczyniają się skały węglanowe wieku mezozoicznego (wapienie, dolomity).
Treść zadania (CKE)
Zadanie 4.
Na mapie geologicznej przedstawiono budowę geologiczną obszaru Tatr położonego w Polsce w zasięgu fragmentu mapy szczegółowej.
W tabeli przedstawiono trasy dwóch wycieczek. Turysta szedł szlakami turystycznymi PTTK.
| Nr wycieczki | Trasa wycieczki (pola mapy szczegółowej) |
|---|---|
| 1 | Kiry (pole D1) – schronisko PTTK na hali Ornak (pole C4) – Iwaniacka Przełęcz (pole B4) – Błyszcz (pole B6) |
| 2 | Kuźnice (pole J1) – Myślenickie Turnie (pole J2) – Kasprowy Wierch (pole J4) |
Zadanie 4.1. (0–1)
Na podstawie mapy geologicznej przedstaw jedną różnicę w budowie geologicznej między obszarem przedstawionym w polu D1 mapy szczegółowej a obszarem przedstawionym na północ od granicy Polski w polu B6 mapy szczegółowej, przecinanymi przez trasę wycieczki oznaczonej numerem 1. Odnieś się do wieku skał występujących na tych obszarach.
Zadanie 4.2. (0–1)
Na mapie szczegółowej wzdłuż tras obu wycieczek przedstawiono formy krasowe.
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.
Przez obszar charakteryzujący się występowaniem na mapie szczegółowej liczniejszych form krasu podziemnego przebiega trasa wycieczki oznaczonej:
| numerem | a do obecności tych form wzdłuż tras obu wycieczek przyczynia się występowanie skał | |
|---|---|---|
| A. ✓ | numerem 1, | 1. okruchowych wieku mezozoicznego. |
| B. | numerem 2, | 2. ✓ węglanowych wieku mezozoicznego. |
| 3. węglanowych wieku kenozoicznego. |
Co zrobić?
4.1. — różnica budowy geologicznej D1 vs B6
Legenda mapy geologicznej — trzy grupy skał:
- Trzon krystaliczny (na południu, przy granicy Polski) — paleozoik, skały magmowe i przeobrażone.
- Płaszczowiny reglowe i wierchowe (środkowa część mapy) — mezozoik (trias, jura, kreda): łupki, piaskowce, wapienie, dolomity.
- Skały kenozoiczne (na północy) — eoceńskie zlepieńce i wapienie, oligoceńskie łupki i piaskowce fliszowe, czwartorzędowe piaski i żwiry.
D1 (Kiry) — wylot Doliny Kościeliskiej, na mapie geologicznej obszar skał kenozoicznych (eocen, oligocen; w dnach dolin czwartorzęd).
B6 (Błyszcz) — szczyt na granicy Polski, na mapie geologicznej obszar trzonu krystalicznego → skały paleozoiczne.
Różnica: w polu D1 występują skały młodsze (kenozoiczne) niż w polu B6 (paleozoiczne). Można też dodać różnicę typu skał: osadowe w D1, magmowe i przeobrażone w B6.
4.2. — która trasa ma więcej form krasu?
Kras powstaje w skałach węglanowych (wapienie, dolomity). Mezozoik dostarcza wapieni → kras się rozwija.
- Trasa 1 (Dolina Kościeliska, hala Ornak, Iwaniacka Przełęcz) — przez płaszczowiny reglowe i wierchowe z mezozoicznymi wapieniami i dolomitami → więcej form krasu podziemnego (w Dolinie Kościeliskiej są m.in. jaskinie Mroźna, Mylna, Raptawicka).
- Trasa 2 (Kuźnice → Myślenickie Turnie → Kasprowy Wierch) — też przecina skały mezozoiczne, ale krótszym odcinkiem, a w górnej części prowadzi po trzonie krystalicznym → form krasu podziemnego jest tu mniej.
Odpowiedź: A2 — trasa nr 1, dzięki obecności skał węglanowych wieku mezozoicznego.
Punktacja CKE
- 4.1: 1 pkt — poprawna różnica w budowie geologicznej obu obszarów.
- 4.2: 1 pkt — poprawna odpowiedź (A2).
Po co to umieć
Budowa geologiczna Tatr (według legendy mapy z zadania):
- Trzon krystaliczny — paleozoiczne skały magmowe i przeobrażone; na mapie przy granicy Polski (m.in. Kasprowy Wierch, Błyszcz).
- Płaszczowiny reglowe i wierchowe — mezozoiczne skały osadowe, w tym węglanowe (wapienie, dolomity), w których rozwija się kras.
- Skały kenozoiczne — na północnym obrzeżu (eocen, oligocen) i w dnach dolin (czwartorzęd).
Tatry zostały wypiętrzone w fałdowaniach alpejskich, ale ich trzon budują skały paleozoiczne — góry młode mogą być zbudowane ze skał starych.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „budowa geologiczna Tatr, płaszczowiny, kras podziemny, jaskinie Doliny Kościeliskiej” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl