Zadanie 4
Matura z geografii, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: V.7 — prawidłowości w rozmieszczeniu zjawisk geologicznych.
V.4 — wietrzenie chemiczne, krasowienie.
XIII.3 — specyfika środowiska Tatr.
Treść zadania
Zadanie 4.
Na mapie geologicznej przedstawiono budowę geologiczną obszaru Tatr położonego w Polsce w zasięgu fragmentu mapy szczegółowej.
W tabeli przedstawiono trasy dwóch wycieczek. Turysta szedł szlakami turystycznymi PTTK.
| Nr wycieczki | Trasa wycieczki (pola mapy szczegółowej) |
|---|---|
| 1 | Kiry (pole D1) – schronisko PTTK na hali Ornak (pole C4) – Iwaniacka Przełęcz (pole B4) – Błyszcz (pole B6) |
| 2 | Kuźnice (pole J1) – Myślenickie Turnie (pole J2) – Kasprowy Wierch (pole J4) |
Zadanie 4.1. (0–1)
Na podstawie mapy geologicznej przedstaw jedną różnicę w budowie geologicznej między obszarem przedstawionym w polu D1 mapy szczegółowej a obszarem przedstawionym na północ od granicy Polski w polu B6 mapy szczegółowej, przecinanymi przez trasę wycieczki oznaczonej numerem 1. Odnieś się do wieku skał występujących na tych obszarach.
Zadanie 4.2. (0–1)
Na mapie szczegółowej wzdłuż tras obu wycieczek przedstawiono formy krasowe.
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.
Przez obszar charakteryzujący się występowaniem na mapie szczegółowej liczniejszych form krasu podziemnego przebiega trasa wycieczki oznaczonej:
A. numerem 1, B. numerem 2,
a do obecności tych form wzdłuż tras obu wycieczek przyczynia się występowanie skał:
1. okruchowych wieku mezozoicznego. 2. węglanowych wieku mezozoicznego. 3. węglanowych wieku kenozoicznego.
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
4.1. Różnica wieku skał:
- D1 (Kiry, płaszczowiny reglowe/wierchowe) — skały mezozoiczne (jura, kreda — wapienie, dolomity, łupki margliste)
- B6 (Błyszcz, trzon krystaliczny) — skały paleozoiczne (granity, skały magmowe i metamorficzne)
4.2. — A2 — trasa numer 1 (przez płaszczowinę wierchową w okolicy Doliny Kościeliskiej), bo przyczynia się występowanie skał węglanowych wieku mezozoicznego (wapieni i dolomitów triasu, jury, kredy), w których powstają jaskinie (Jaskinia Mroźna, Mylna, Raptawicka).
Treść zadania (CKE)
Zadanie 4.
Na mapie geologicznej przedstawiono budowę geologiczną obszaru Tatr położonego w Polsce w zasięgu fragmentu mapy szczegółowej.
W tabeli przedstawiono trasy dwóch wycieczek. Turysta szedł szlakami turystycznymi PTTK.
| Nr wycieczki | Trasa wycieczki (pola mapy szczegółowej) |
|---|---|
| 1 | Kiry (pole D1) – schronisko PTTK na hali Ornak (pole C4) – Iwaniacka Przełęcz (pole B4) – Błyszcz (pole B6) |
| 2 | Kuźnice (pole J1) – Myślenickie Turnie (pole J2) – Kasprowy Wierch (pole J4) |
Zadanie 4.1. (0–1)
Na podstawie mapy geologicznej przedstaw jedną różnicę w budowie geologicznej między obszarem przedstawionym w polu D1 mapy szczegółowej a obszarem przedstawionym na północ od granicy Polski w polu B6 mapy szczegółowej, przecinanymi przez trasę wycieczki oznaczonej numerem 1. Odnieś się do wieku skał występujących na tych obszarach.
Zadanie 4.2. (0–1)
Na mapie szczegółowej wzdłuż tras obu wycieczek przedstawiono formy krasowe.
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.
Przez obszar charakteryzujący się występowaniem na mapie szczegółowej liczniejszych form krasu podziemnego przebiega trasa wycieczki oznaczonej:
| numerem | a do obecności tych form wzdłuż tras obu wycieczek przyczynia się występowanie skał | |
|---|---|---|
| A. ✓ | numerem 1, | 1. okruchowych wieku mezozoicznego. |
| B. | numerem 2, | 2. ✓ węglanowych wieku mezozoicznego. |
| 3. węglanowych wieku kenozoicznego. |
Co zrobić?
4.1. — różnica budowy geologicznej D1 vs B6
Budowa Tatr — uproszczona:
- Trzon krystaliczny (środek Tatr Wysokich) — paleozoik (granity, gnejsy, magmowe).
- Płaszczowiny reglowe i wierchowe (Tatry Zachodnie + obrzeża) — mezozoik (wapienie, dolomity, łupki margliste).
D1 (Kiry) — początek doliny Kościeliskiej, płaszczowiny wierchowe → skały mezozoiczne (jurajskie wapienie, dolomity).
B6 (Błyszcz) — szczyt na granicy słowackiej, trzon krystaliczny Tatr Wysokich → skały paleozoiczne (granity).
Różnica: wiek skał (mezozoik vs paleozoik) + typ skał (osadowe vs magmowe/metamorficzne).
4.2. — która trasa ma więcej form krasu?
Kras powstaje w skałach węglanowych (wapienie, dolomity). Mezozoik dostarcza wapieni → kras się rozwija.
- Trasa 1 (Dolina Kościeliska, hala Ornak, Iwaniacka Przełęcz) — przez płaszczowiny wierchowe z wapieniami mezozoicznymi → bogactwo jaskiń (Jaskinia Mroźna, Mylna, Raptawicka, Smocza Jama).
- Trasa 2 (Kuźnice → Kasprowy Wierch) — przez trzon krystaliczny (granity) → brak krasu.
Odpowiedź: A2 — trasa nr 1, dzięki obecności skał węglanowych wieku mezozoicznego.
Punktacja CKE
- 4.1: 1 pkt — poprawna różnica z odniesieniem do wieku skał.
- 4.2: 1 pkt — poprawna odpowiedź A albo B oraz właściwe uzasadnienie 1., 2. albo 3.
Po co to umieć
Budowa geologiczna Tatr — kluczowa wiedza o polskiej geologii:
- Tatry Wysokie (Rysy 2499 m, Kasprowy 1985 m) — granity paleozoiczne, formy polodowcowe.
- Tatry Zachodnie (Bystra, Błyszcz) — w większości wapienie mezozoiczne, formy krasowe + polodowcowe.
- Dolina Kościeliska, Dolina Chochołowska — klasyk krasu tatrzańskiego.
Tatry to najmłodsze góry Polski (orogeneza alpejska) z najstarszymi skałami (granity sprzed 350 mln lat). Paradoks — góry młode są zbudowane ze skał starych.
Podobne zadania
tektonika Tatr, nasunięcie płaszczowinowe, orogeneza alpejska
Zadanie 5 (1 pkt)
### Zadanie 5. (0–1) Na przekroju geologicznym przedstawiono budowę geologiczną fragmentu Tatr (pola EF3/5 mapy szczegółowej). Przekrój NW–SE / N–S obejmuje: Ciemniak, Tomanową Przełęcz, Tomanowy Wierch. Pokazane: płaszczowiny reglowe (kreda – łupki margliste; jura – wapienie i radiolaryty; trias – łupki, wapienie i dolomity), płaszczowiny wierchowe (kreda – łupki margliste; jura – wapienie masywne; jura – piaskowce i wapienie; trias – łupki, piaskowce, wapienie i dolomity; trias – piaskowce i łupki) oraz trzon krystaliczny (paleozoik – skały magmowe i przeobrażone). Symbol z trójkątami oznacza nasunięcie. Na podstawie: M. Bac-Moszaszwili, M. Gąsienica Szostak, *Tatry Polskie. Przewodnik geologiczny dla turystów*, Warszawa 1990. Skały paleozoiczne występujące na północno-zachodnim stoku Ciemniaka są starsze od skał, które pod nimi zalegają. **Wyjaśnij, dlaczego na północno-zachodnim stoku Ciemniaka skały paleozoiczne występują na skałach mezozoicznych. Odnieś się do przebiegu odpowiedniego procesu, o którym świadczy sytuacja przedstawiona na przekroju geologicznym.**
surowce Polski, miedź i srebro Legnicko-Głogowski, węgiel brunatny Bełchatów, rekultywacja
Zadanie 27 (3 pkt)
### Zadanie 27. Poniżej przedstawiono dwa źródła informacji o wybranych obszarach wydobycia surowców mineralnych w województwie dolnośląskim. Źródło 1. Przekrój geologiczny w kierunku SW–NE pokazujący fragment obszaru wydobycia miedzi i srebra; wyróżniono m.in.: karbon, perm dolny, perm górny (z zaznaczoną strzałką serią złożową), trias dolny, trias środkowy, trias górny, skały wulkaniczne, skały metamorficzne, uskoki. Źródło 2. Cyfrowy model terenu przedstawiający antropogeniczne formy terenu: formę wklęsłą oznaczoną literą A (odkrywka węgla brunatnego) oraz formę wypukłą oznaczoną literą B (zwałowisko zewnętrzne). Na podstawie: S. Oszczepalski, *Origin of the Kupferschiefer polymetallic mineralization in Poland*, 1999; www.geoportal.gov.pl ### Zadanie 27.1. (0–1) Na przekroju geologicznym wskazano strzałką serię złożową, w której występują złoża miedzi i srebra – surowce wydobywane i eksportowane w XXI wieku przez Polskę. **Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.** 1. Na przekroju geologicznym przedstawiono fragment platformy wschodnioeuropejskiej. — **P / F** 2. Węgiel brunatny eksploatowany w miejscu przedstawionym na modelu terenu powstał później niż seria złożowa przedstawiona na przekroju. — **P / F** ### Zadanie 27.2. (0–1) Na modelu terenu formę wklęsłą oznaczono literą A. **Czy dla współczesnej eksploatacji miedzi i srebra w Polsce są charakterystyczne antropogeniczne formy terenu o takiej genezie, jak geneza formy oznaczonej na modelu literą A? Uzasadnij odpowiedź – odnieś się do metody wydobycia miedzi i srebra z serii złożowej wskazanej strzałką na przekroju geologicznym oznaczonym numerem 1.** - Wpisz *tak* albo *nie*: .......... - Uzasadnienie: .......... ### Zadanie 27.3. (0–1) Na modelu terenu zwałowisko oznaczono literą B. **Podaj dwa przykłady – stosowanych w Polsce – sposobów rekultywacji lub zagospodarowania form terenu, takich jak forma oznaczona literą B.** 1. ...................... 2. ......................
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „budowa geologiczna Tatr, płaszczowiny, kras podziemny, jaskinie Doliny Kościeliskiej" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl