Zadanie 15
Matura z geografii, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: V.3 — procesy zewnętrzne (wiatr) modelujące powierzchnię Ziemi.
Treść zadania
Zadanie 15. (0–2)
Na fotografiach oznaczonych literami A i B przedstawiono wypukłe formy terenu, które powstały na obszarach o podobnych warunkach klimatycznych. Fotografia A — wydmy piaszczyste na pustyni. Fotografia B — grzyb skalny (ostaniec o szerokim kapeluszu i wąskiej podstawie).
Na podstawie: www.static.wikia.nocookie.net; www.wikimedia.org
Podaj jedno podobieństwo i jedną różnicę w genezie wypukłych form terenu przedstawionych na fotografiach.
- Podobieństwo: ......................
- Różnica: ......................
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Podobieństwo:
- Obie formy powstają na obszarach o suchym/pustynnym klimacie, gdzie głównym czynnikiem modelującym powierzchnię terenu jest wiatr (procesy eoliczne).
Różnica:
- A (wydmy) — forma akumulacyjna (eoliczna): wiatr przenosi i osadza piasek, tworząc nagromadzenia.
- B (grzyb skalny/ostaniec) — forma erozyjna (denudacyjna): wiatr z piaskiem niszczy litą skałę — bardziej intensywnie w dolnej części (nasycenie powietrza piaskiem największe blisko gruntu), słabiej w górnej — stąd grzybowaty kształt.
Wiatr działa dualnie: akumuluje (osadza, tworzy wydmy) i erodow (niszczy, tworzy ostańce, grzyby skalne, niecki deflacyjne). Te same warunki klimatyczne — odmienna geneza form.
Treść zadania (CKE)
Zadanie 15. (0–2)
Na fotografiach oznaczonych literami A i B przedstawiono wypukłe formy terenu, które powstały na obszarach o podobnych warunkach klimatycznych.
Podaj jedno podobieństwo i jedną różnicę w genezie wypukłych form terenu przedstawionych na fotografiach.
- Podobieństwo: …
- Różnica: …
Co zrobić?
Identyfikuj formy:
- A — łuk piaszczystej wydmy (forma typowa dla pustyń: Sahara, Atakama, pustynia Gobi).
- B — grzyb skalny lub ostaniec eoliczny (forma o szerszym wierzchu i wąskiej podstawie, jak grzybek).
Podobieństwo: czynnik genezy:
- Oba klimaty są suche / pustynne (niskie opady, mało roślinności).
- Główny czynnik rzeźbotwórczy: wiatr (procesy eoliczne).
Różnica: typ procesu eolicznego:
- A — akumulacyjna: wiatr niesie i osadza piasek → tworzy nagromadzenia (wydmy).
- B — erozyjna: wiatr z piaskiem niszczy litą skałę. Kluczowe: piasek niesiony przez wiatr koncentruje się przy gruncie (do ~2 m) → silniejsza erozja w dolnej części skały → wąskie “trzonki” grzybów.
Punktacja CKE
- 2 pkt — podobieństwo + różnica.
- 1 pkt — jedno z dwóch.
Po co to umieć
Działanie wiatru (procesy eoliczne) — dualne:
- Deflacja — wywiewanie luźnych cząstek (zostają niecki deflacyjne, hamada).
- Korazja / abrazja — niszczenie litej skały przez piasek niesiony wiatrem (grzyby skalne, jary).
- Transport — przenoszenie piasku.
- Akumulacja — osadzanie (wydmy, lessy).
W Polsce: wydmy nadmorskie (Łeba, Mierzeja Helska), wydmy w pradolinach (Pojezierze Pomorskie). Wielkie pustynie świata: Sahara, Gobi, Atakama, Namib — wszędzie wiatr to główny rzeźbiarz.
Podobne zadania
meteorologia, mapa synoptyczna Europy, front chłodny, chmury Cumulonimbus
Zadanie 14 (2 pkt)
### Zadanie 14. (0–2) Na mapie synoptycznej przedstawiono sytuację w wybranym dniu kwietnia w Europie. Na mapie zaznaczono: niże (N) i wyże (W), izobary, fronty atmosferyczne ciepłe i chłodne. Na podstawie: www.wetterpate.de Front atmosferyczny, który znajdował się m.in. nad środkową Polską i krajami bałtyckimi, przyniósł tam zachmurzenie. W wyniku ruchów mas powietrza na tym froncie dochodziło m.in. do wypiętrzania się chmur takich jak Cumulonimbus. **Wyjaśnij, w jaki sposób na tego rodzaju froncie atmosferycznym dochodzi do powstawania chmur rozbudowanych w pionie. Uwzględnij termikę i przemieszczanie się dwóch mas powietrza występujących na tym froncie.**
geomorfologia glacjalna, moreny środkowe, lodowiec Tatr w plejstocenie
Zadanie 6 (1 pkt)
### Zadanie 6. (0–1) Na rysunku przedstawiono wybrany obszar Tatr w plejstocenie. Na rysunku oznaczono strzałkami moreny środkowe powstałe między spływającymi z dolin lodowcami górskimi (val. Gl. – dolina lodowca). Na podstawie: J. Zasadni, P. Kłapyta, *The Tatra Mountains during the Last Glacial Maximum*, „Journal of Maps", 12/2014. **Wyjaśnij, dlaczego w sytuacji przedstawionej na rysunku dochodziło w plejstocenie do powstawania moren środkowych.**
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „geomorfologia eoliczna, wydmy vs ostaniec/grzyb skalny, klimat suchy" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl