Zadanie 16
Matura z geografii, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: VI.1 — rozpoznawanie typów gleb i ich przydatności rolniczej.
Treść zadania
Zadanie 16. (0–2)
Na fotografii przedstawiono profil jednej z gleb występujących w Polsce. Na profilu widoczne są: cienki poziom próchniczny, pod nim jasny (białawy) poziom wymywania, niżej brunatno-rdzawy poziom wzbogacenia oraz piaszczyste podłoże macierzyste.
Na podstawie: www.zasobynauki.pl
Zaznacz nazwę gleby, której profil przedstawiono na fotografii, a następnie wykaż, z czego wynika mała możliwość wykorzystania tej gleby pod uprawę buraka cukrowego. Odnieś się do odpowiedniej cechy widocznej na fotografii.
Mała możliwość wykorzystania pod uprawę buraka cukrowego gleby przedstawionej na fotografii wynika z: ......................
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
D. gleba bielicowa
Mała przydatność dla buraka cukrowego wynika z:
- widoczna na fotografii jasna warstwa wymywania (poziom albuwiku) o jasnoszarym/białym kolorze — uboga w substancje organiczne i składniki mineralne (Ca, K, Mg);
- gleba kwaśna (pH < 5) — burak cukrowy wymaga odczynu obojętnego/zasadowego;
- powstaje na piaskach (sandry, wydmy) → mała pojemność wodna, słaba retencja;
- obecność poziomu orsztynu (twarda warstwa wzbogacenia) ogranicza zasięg korzeni.
Burak cukrowy potrzebuje gleb żyznych, zasobnych w wapń, o odczynie pH 6,5-7,5 (czarnoziemy, mady, gleby brunatne). Bielice na piaskach są dla niego nieodpowiednie.
Treść zadania (CKE)
Zadanie 16. (0–2)
Na fotografii przedstawiono profil jednej z gleb występujących w Polsce.
Zaznacz nazwę gleby, której profil przedstawiono na fotografii, a następnie wykaż, z czego wynika mała możliwość wykorzystania tej gleby pod uprawę buraka cukrowego. Odnieś się do odpowiedniej cechy widocznej na fotografii.
- A. mada
- B. rędzina
- C. gleba brunatna
- D. gleba bielicowa ✓
Mała możliwość wykorzystania pod uprawę buraka cukrowego gleby przedstawionej na fotografii wynika z: …
Co zrobić?
Rozpoznawanie typów gleb po profilu:
- Mada — jasna, mułowa, na rzecznym osadzie. Cienka próchnica.
- Rędzina — na wapieniach, ciemna, dużo wapnia.
- Gleba brunatna — jednolicie brunatna, gruba próchnica, na utworach gliniastych.
- Bielica — charakterystyczna jasna warstwa wymywania (eluwialna) między próchnicą a poziomem wzbogacenia. Powstaje pod lasami iglastymi na piaskach.
Z fotografii widać jasny pas pod próchnicą → bielica = D.
Cechy bielicy ograniczające uprawę:
- Niska próchnica — cienki poziom organiczny.
- Jasna warstwa wymywania — uboga w Ca, K, Mg, Fe (wszystko wymyte w dół).
- Niskie pH (4-5, kwaśna) — toksyczne dla większości upraw.
- Piaski w podłożu — mała retencja wody.
- Poziom orsztynu (wzbogacenia) — twarda warstwa, blokuje korzenie.
Wymagania buraka cukrowego:
- pH obojętne/zasadowe (6,5-7,5).
- Gleby żyzne, głębokie, dobrze odżywione.
- Idealne: czarnoziemy (Kujawy, Lubelszczyzna), mady, gleby brunatne.
Bielica → całkowicie nieodpowiednia (kwaśna, piaszczysta, mało próchnicy).
Konstrukcja odpowiedzi (2 pkt):
- Nazwa: D — gleba bielicowa.
- Uzasadnienie z odniesieniem do widocznej cechy na fotografii (np. jasna warstwa wymywania, kwaśny odczyn, podłoże piaszczyste).
Punktacja CKE
- 2 pkt — poprawna nazwa + poprawne uzasadnienie z odniesieniem do cechy widocznej na fotografii.
- 1 pkt — tylko nazwa albo tylko uzasadnienie.
Po co to umieć
Gleby Polski — uproszczona klasyfikacja przydatności rolniczej:
| Typ | Pasują uprawy | Regiony |
|---|---|---|
| Czarnoziemy | pszenica, burak cukrowy, tytoń | Lubelszczyzna, Niżna Wisły |
| Mady | warzywa, zboża, sady | doliny rzek |
| Brunatne | zboża, ziemniaki | większość Polski |
| Bielice | żyto, ziemniaki | Pojezierza, sandry |
| Rędziny | sady, winorośl | Wyżyna Lubelska |
| Bagienne | łąki, pastwiska | Polesie, Biebrza |
Wybór upraw zależy od pH, próchnicy, retencji wody.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „gleby Polski, bielica, profil glebowy, burak cukrowy" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl