Zadanie 30

Treść zadania

Zadanie 30. (0–2)

W tabeli przedstawiono wielkość przewozów ładunków w Polsce według rodzajów transportu w 2011 roku i w 2023 roku.

Rodzaj transportu	Przewozy w mln ton (2011 r.)	Przewozy w mln ton (2023 r.)
samochodowy	1 596,21	1 942,80
kolejowy	248,61	229,94
rurociągowy	54,48	44,43
morski	7,74	7,36
wodny śródlądowy	5,09	1,69
lotniczy	0,05	0,09
ogółem	1 912,17	2 226,31

Na podstawie: www.stat.gov.pl

Podaj przyczynę przyrodniczą i przyczynę gospodarczą niskiego udziału żeglugi śródlądowej w przewozach ładunków w Polsce.

Przyczyna przyrodnicza: ......................
Przyczyna gospodarcza: ......................

Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Przyczyna przyrodnicza:

Polskie rzeki (Wisła, Odra) mają zmienny reżim hydrologiczny (wezbrania wiosenne + niżówki letnie) — żegluga jest możliwa tylko przez część roku.
Niski stan wód latem uniemożliwia żeglugę dużymi barkami (Wisła ma trasy "warkozowe" o głębokości 1,2-1,6 m).
Krótka dolna Wisła zamarza zimą (3-4 tygodnie).
Wisła jest jedną z najbardziej uregulowanych w Polsce rzek (nieuregulowana w sensie żeglugi), ma piaszczyste mielizny.
Sieć rzeczna nie jest dostosowana do żeglugi (brak III lub IV klasy żeglownej na większości odcinków).

Przyczyna gospodarcza:

Brak inwestycji infrastrukturalnych — Polska od dziesięcioleci nie buduje stopni wodnych i nie pogłębia szlaków żeglownych (oprócz Drogi Wodnej Odry w latach 2020+).
Konkurencja samochodowa i kolejowa — wysoki rozwój dróg ekspresowych (A1, A2, S7) i sieci kolejowej → tanier i szybciej transportować ładunki.
Brak floty rzecznej — barki używane w Polsce są stare (lata 70-80).
Brak masowych ładunków bulk (rudy, węgiel) wymagających żeglugi rzecznej (jak Ren w Niemczech).

Treść zadania (CKE)

Zadanie 30. (0–2)

W tabeli przedstawiono wielkość przewozów ładunków w Polsce według rodzajów transportu w 2011 roku i w 2023 roku.

Tabela przewozów ładunków w Polsce 2011 i 2023 (mln ton, 7 rodzajów transportu) — Przewozy ładunków: samochodowy ~1900-1900, kolejowy ~230, rurociągowy ~44, morski 7, wodny śródlądowy 5→1,7, lotniczy 0,09. Wodny śródlądowy znacząco spadł. Na podstawie: www.stat.gov.pl Oryginalny PDF CKE, str. 36

Podaj przyczynę przyrodniczą i przyczynę gospodarczą niskiego udziału żeglugi śródlądowej w przewozach ładunków w Polsce.

Przyczyna przyrodnicza: …
Przyczyna gospodarcza: …

Co zrobić?

Klucz: dwa typy przyczyn:

Przyrodnicze — klimat, reżim rzek, ukształtowanie.
Gospodarcze — infrastruktura, inwestycje, polityka transportowa, konkurencja.

Przyczyny przyrodnicze niskiej żeglugi śródlądowej w Polsce:

Zmienny reżim hydrologiczny Wisły i Odry — wezbrania wiosenne + niżówki letnie. Niskie stany wód latem uniemożliwiają żeglugę dużymi barkami.
Piaszczyste mielizny i nieuregulowane szlaki rzeczne.
Zamarzanie dolnej Wisły zimą (3-4 tygodnie).
Krótkie odcinki klasy III/IV żeglownej.

Przyczyny gospodarcze:

Brak inwestycji w stopnie wodne i pogłębianie szlaków od dziesięcioleci.
Konkurencja transportu samochodowego i kolejowego — sieć dróg ekspresowych (A1, A2, S7), nowoczesne pociągi towarowe → szybsze + tańsze.
Brak nowoczesnej floty rzecznej — barki w Polsce są w większości z lat 70-80.
Brak masowych ładunków bulk wymagających żeglugi rzecznej (jak węgiel/rudy na Renie w Niemczech).

Konstrukcja odpowiedzi (2 pkt): jedną przyczynę przyrodniczą + jedną gospodarczą.

Punktacja CKE

2 pkt — obie przyczyny poprawne.
1 pkt — jedna poprawna.

Po co to umieć

Transport ładunków w Polsce — struktura 2023:

Samochodowy: ~85% (dominuje, drogi ekspresowe).
Kolejowy: ~10% (PKP Cargo).
Rurociągowy: ~2% (ropa, gaz).
Morski: ~0,3% (Gdańsk, Gdynia).
Wodny śródlądowy: ~0,08% (najniższy w UE!).
Lotniczy: 0,004% (cargo).

Polska ma rekordowo niski udział żeglugi śródlądowej w UE. Niemcy = ~9% (Ren!), Holandia = ~30% (Ren + Mozar). W Polsce Wisła może transportować, ale wymaga 30+ mld zł inwestycji.