Zadanie 30 — rozwiązanie, matura geografii maj 2025, PR

Zadanie 30

Matura z geografii, maj 2025, poziom rozszerzony

Wymaganie:

I.7 (zakres rozszerzony) — identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej (w zasadach oceniania CKE oznaczone jako I.3). XV.11 (zakres rozszerzony) — analizuje zróżnicowanie sieci transportu w Polsce. I.3, I.4 (zakres podstawowy) — czyta i interpretuje treści różnych map; interpretuje dane liczbowe. XII.1 (zakres podstawowy) — charakteryzuje zróżnicowanie sektora usługowego. XII.3 (zakres podstawowy) — charakteryzuje uwarunkowania rozwoju rodzajów transportu w Polsce.

Treść zadania

Zadanie 30. (0–2)

W tabeli przedstawiono wielkość przewozów ładunków w Polsce według rodzajów transportu w 2011 roku i w 2023 roku.

Rodzaj transportu	Przewozy w mln ton (2011 r.)	Przewozy w mln ton (2023 r.)
samochodowy	1 596,21	1 942,80
kolejowy	248,61	229,94
rurociągowy	54,48	44,43
morski	7,74	7,36
wodny śródlądowy	5,09	1,69
lotniczy	0,05	0,09
ogółem	1 912,17	2 226,31

Na podstawie: www.stat.gov.pl

Podaj przyczynę przyrodniczą i przyczynę gospodarczą niskiego udziału żeglugi śródlądowej w przewozach ładunków w Polsce.

Przyczyna przyrodnicza: ......................
Przyczyna gospodarcza: ......................

Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Przykładowe odpowiedzi (zasady oceniania CKE):

Przyczyna przyrodnicza:

nieduża głębokość polskich rzek;
duże wahania poziomu wód w ciągu roku, występowanie niżówek;
nieuregulowany bieg rzek;
zlodzenie rzek zimą.

Przyczyna gospodarcza:

konkurencja transportu samochodowego, zapewniającego przewóz „od drzwi do drzwi”;
wysokie koszty utrzymania rzecznych szlaków transportowych;
długi czas przewozu transportem wodnym śródlądowym;
niski eksport węgla kamiennego.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 30. (0–2)

W tabeli przedstawiono wielkość przewozów ładunków w Polsce według rodzajów transportu w 2011 roku i w 2023 roku.

Tabela przewozów ładunków w Polsce 2011 i 2023 (mln ton, 7 rodzajów transportu) — Przewozy ładunków (mln ton, 2011 → 2023): samochodowy 1596 → 1943, kolejowy 249 → 230, rurociągowy 54 → 44, morski 7,7 → 7,4, wodny śródlądowy 5,1 → 1,7, lotniczy 0,05 → 0,09. Na podstawie: www.stat.gov.pl Oryginalny PDF CKE, str. 36

Podaj przyczynę przyrodniczą i przyczynę gospodarczą niskiego udziału żeglugi śródlądowej w przewozach ładunków w Polsce.

Przyczyna przyrodnicza: …
Przyczyna gospodarcza: …

Co zrobić?

Klucz: dwa typy przyczyn:

Przyrodnicze — klimat, reżim rzek, ukształtowanie.
Gospodarcze — infrastruktura, inwestycje, polityka transportowa, konkurencja.

Przyczyny przyrodnicze niskiej żeglugi śródlądowej w Polsce:

Nieduża głębokość polskich rzek.
Duże wahania poziomu wód w ciągu roku, niżówki — przy niskich stanach wody żegluga jest utrudniona.
Nieuregulowany bieg rzek (np. mielizny).
Zlodzenie rzek zimą.

Przyczyny gospodarcze:

Konkurencja transportu samochodowego, który zapewnia przewóz „od drzwi do drzwi”.
Wysokie koszty utrzymania rzecznych szlaków transportowych.
Długi czas przewozu transportem wodnym śródlądowym.
Niski eksport węgla kamiennego (mniej ładunków masowych do przewozu rzekami).

Konstrukcja odpowiedzi (2 pkt): jedną przyczynę przyrodniczą + jedną gospodarczą.

Punktacja CKE

2 pkt — poprawna przyczyna przyrodnicza i poprawna przyczyna gospodarcza.
1 pkt — poprawna przyczyna przyrodnicza albo poprawna przyczyna gospodarcza.
0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Po co to umieć

Struktura przewozów ładunków w Polsce w 2023 r. (obliczona z tabeli; ogółem 2 226,31 mln ton):

samochodowy: ok. 87,3%;
kolejowy: ok. 10,3%;
rurociągowy: ok. 2,0%;
morski: ok. 0,33%;
wodny śródlądowy: ok. 0,08%;
lotniczy: ok. 0,004%.

Przewozy żeglugą śródlądową spadły z 5,09 mln ton w 2011 r. do 1,69 mln ton w 2023 r., czyli o ok. dwie trzecie.