MGEP-R0-100-2505 • Otwarte krótkie • 2 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 9

Matura z geografii, maj 2025, poziom rozszerzony

Wymaganie:

V.1 — ruchy płyt litosfery i geneza procesów endogenicznych. V.7 — prawidłowości w rozmieszczeniu zjawisk geologicznych.

Treść zadania

Zadanie 9. (0–2)

Zachodnia krawędź Ameryki Południowej ma charakter aktywny tektonicznie, a wschodnia – pasywny. Na krawędzi aktywnej dochodzi tam m.in. do trzęsień ziemi, które mogą przyczyniać się do powstawania tsunami.

Podaj trzy inne zjawiska lub procesy przyrodnicze, uwarunkowane tektoniką płyt, występujące u zachodnich wybrzeży Ameryki Południowej, a niewystępujące we wschodniej części tego kontynentu.

......................
......................
......................

Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Trzy zjawiska/procesy spośród:

wulkanizm (Cotopaxi, Llaima, Villarrica — łańcuch wulkanów wzdłuż Andów)
powstawanie gór (orogeneza — Andy fałdowane od kredy do dziś)
powstawanie rowu oceanicznego (Rów Atakamski/Peru-Chile na zachód od wybrzeża)
subdukcja (płyta Nazca podsuwa się pod płytę Południowoamerykańską)

Treść zadania (CKE)

Zadanie 9. (0–2)

Co zrobić?

Krawędź aktywna vs pasywna:

Aktywna — granica zbieżna płyt (np. zachodnia Ameryka Płd. — płyta Nazca podsuwa się pod Południowoamerykańską).
Pasywna — krawędź bez aktywności tektonicznej (np. wschodnia Ameryka Płd. = wnętrze płyty Południowoamerykańskiej, daleko od granic).

Zjawiska aktywne wzdłuż zachodniej Ameryki Płd. (wykluczone już: trzęsienia ziemi + tsunami):

Wulkanizm — łańcuch wulkanów Andów: Cotopaxi (Ekwador), Villarrica, Llaima (Chile), Misti (Peru). Magma powstaje przy subdukcji.
Orogeneza (powstawanie gór) — Andy są wciąż rosnące, wynoszone przez subdukcję od kredy do dziś.
Subdukcja — płyta oceaniczna Nazca zsuwa się pod płytę kontynentalną Południowoamerykańską.
Rów oceaniczny — Rów Peru-Chile / Atakamski (głębokość ~8000 m) — efekt subdukcji.
Wulkanizm intruzywny — magma zamienia się w intruzje (granity Andów).

Konstrukcja odpowiedzi (2 pkt) — wymień TRZY różne zjawiska. Powtórzenie (np. wulkany + erupcje) = 1 odpowiedź.

Punktacja CKE

2 pkt — trzy poprawne zjawiska/procesy.
1 pkt — dwa poprawne.

Po co to umieć

Trzy typy krawędzi płyt:

Zbieżne (konwergentne): subdukcja (Andy, Japonia), kolizja (Himalaje, Alpy).
Rozbieżne (dywergentne): ryft, spreading (Grzbiet Śródatlantycki).
Przesuwcze (transformacyjne): uskok przesuwczy (San Andreas).

Każdy typ → inne zjawiska. Klasyk maturalny: identyfikacja typu z lokalizacji + listy zjawisk.

Podobne zadania

tektonika Tatr, nasunięcie płaszczowinowe, orogeneza alpejska

Zadanie 5 (1 pkt)

### Zadanie 5. (0–1) Na przekroju geologicznym przedstawiono budowę geologiczną fragmentu Tatr (pola EF3/5 mapy szczegółowej). Przekrój NW–SE / N–S obejmuje: Ciemniak, Tomanową Przełęcz, Tomanowy Wierch. Pokazane: płaszczowiny reglowe (kreda – łupki margliste; jura – wapienie i radiolaryty; trias – łupki, wapienie i dolomity), płaszczowiny wierchowe (kreda – łupki margliste; jura – wapienie masywne; jura – piaskowce i wapienie; trias – łupki, piaskowce, wapienie i dolomity; trias – piaskowce i łupki) oraz trzon krystaliczny (paleozoik – skały magmowe i przeobrażone). Symbol z trójkątami oznacza nasunięcie. Na podstawie: M. Bac-Moszaszwili, M. Gąsienica Szostak, *Tatry Polskie. Przewodnik geologiczny dla turystów*, Warszawa 1990. Skały paleozoiczne występujące na północno-zachodnim stoku Ciemniaka są starsze od skał, które pod nimi zalegają. **Wyjaśnij, dlaczego na północno-zachodnim stoku Ciemniaka skały paleozoiczne występują na skałach mezozoicznych. Odnieś się do przebiegu odpowiedniego procesu, o którym świadczy sytuacja przedstawiona na przekroju geologicznym.**

klimatogramy Ameryki Płd, Rio de Janeiro, prądy morskie, geomorfologia Rio

Zadanie 13 (3 pkt)

### Zadanie 13. Na fotografii przedstawiono fragment Rio de Janeiro i jego okolic (23°S, 43°W). Poniżej przedstawiono klimatogramy dla trzech stacji położonych na wybrzeżu Ameryki Południowej, wśród których jest stacja w Rio de Janeiro. Klimatogramy oznaczono literami A, B, C i pokazują średnie miesięczne temperatury powietrza (°C) oraz sumy opadów (mm). Na podstawie: www.wikimedia.org; www.climate-data.org ### Zadanie 13.1. (0–1) W tabeli podano współrzędne geograficzne dwóch stacji meteorologicznych spośród przedstawionych na klimatogramach. **Uzupełnij tabelę. Wpisz obok współrzędnych geograficznych literę, którą oznaczono właściwy klimatogram.** | Współrzędne geograficzne stacji meteorologicznej | Klimatogram (wpisz literę A, B albo C) | |:-:|:-:| | 11°N, 72°W | .......... | | 33°S, 72°W | .......... | ### Zadanie 13.2. (0–1) **Oceń, czy poniższe informacje o prądach morskich płynących wzdłuż wybrzeży Ameryki Południowej są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.** 1. Prąd Brazylijski płynie w kierunku wysokich szerokości geograficznych położonych na półkuli południowej. — **P / F** 2. Prąd Brazylijski i prąd płynący w tych samych szerokościach geograficznych wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej są prądami tego samego rodzaju pod względem warunków termicznych. — **P / F** ### Zadanie 13.3. (0–1) Akweny przedstawione na fotografii stanowią ograniczenie w zagospodarowaniu przestrzennym Rio de Janeiro. **Przedstaw dwa przyrodnicze uwarunkowania, które ograniczają zabudowę obszaru lądowego widocznego na fotografii, inne niż odnoszące się do wód powierzchniowych.** 1. ...................... 2. ......................

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „tektonika płyt, krawędź aktywna, Ameryka Południowa, Andy" zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl