Zadanie 14
Matura z geografii, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: I.7 (zakres rozszerzony) — identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej.
III.2 (zakres rozszerzony) — przedstawia charakterystyczne zmiany pogody w czasie przemieszczania się frontów atmosferycznych.
III.7 (zakres rozszerzony) — dostrzega prawidłowości w rozmieszczeniu zjawisk i procesów atmosferycznych.
III.4 (zakres podstawowy) — analizuje mapę synoptyczną.
Treść zadania
Zadanie 14. (0–2)
Na mapie synoptycznej przedstawiono sytuację w wybranym dniu kwietnia w Europie. Na mapie zaznaczono: niże (N) i wyże (W), izobary, fronty atmosferyczne ciepłe i chłodne.
Na podstawie: www.wetterpate.de
Front atmosferyczny, który znajdował się m.in. nad środkową Polską i krajami bałtyckimi, przyniósł tam zachmurzenie. W wyniku ruchów mas powietrza na tym froncie dochodziło m.in. do wypiętrzania się chmur takich jak Cumulonimbus.
Wyjaśnij, w jaki sposób na tego rodzaju froncie atmosferycznym dochodzi do powstawania chmur rozbudowanych w pionie. Uwzględnij termikę i przemieszczanie się dwóch mas powietrza występujących na tym froncie.
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Front chłodny powstaje, gdy zimna masa powietrza (cięższa, gęstsza) napiera od tyłu na ciepłą masę powietrza (lżejszą, mniej gęstą). Zimne powietrze gwałtownie podsuwa się pod ciepłe i wypycha je w górę. Ciepłe powietrze unosi się i ochładza, a gdy osiąga temperaturę punktu rosy, para wodna kondensuje i powstają chmury kłębiaste Cumulonimbus o dużym rozwoju pionowym (wymuszona konwekcja). Z nich padają intensywne opady przelotne, występują burze.
Front ciepły = ciepłe powietrze łagodnie wślizguje się na chłodne → chmury warstwowe (np. Nimbostratus) i długotrwałe opady. Front chłodny = chłodne powietrze podsuwa się pod ciepłe i gwałtownie je wypycha → chmury kłębiaste, w tym Cumulonimbus. Za 2 pkt trzeba uwzględnić i termikę (ochładzanie, kondensacja), i przemieszczanie się obu mas.
Treść zadania (CKE)
Zadanie 14. (0–2)
Na mapie synoptycznej przedstawiono sytuację w wybranym dniu kwietnia w Europie.
Front atmosferyczny, który znajdował się m.in. nad środkową Polską i krajami bałtyckimi, przyniósł tam zachmurzenie. W wyniku ruchów mas powietrza na tym froncie dochodziło m.in. do wypiętrzania się chmur takich jak Cumulonimbus.
Wyjaśnij, w jaki sposób na tego rodzaju froncie atmosferycznym dochodzi do powstawania chmur rozbudowanych w pionie. Uwzględnij termikę i przemieszczanie się dwóch mas powietrza występujących na tym froncie.
Co zrobić?
Klucz: front chłodny vs ciepły:
- Front ciepły — ciepłe powietrze łagodnie wślizguje się na chłodne (cięższe). Powolne wznoszenie → chmury warstwowe (np. Nimbostratus) → długotrwałe opady jednostajne.
- Front chłodny — zimne powietrze gwałtownie podsuwa się pod ciepłe. Szybkie pionowe wynoszenie → chmury kłębiaste (Cumulonimbus) → krótkie ulewy, burze, grad.
Mechanizm na froncie chłodnym (krok po kroku):
- Dwie masy powietrza: ciepła (lżejsza, mniej gęsta) i chłodna (cięższa, gęstsza).
- Chłodna napiera od tyłu (zwykle z W lub NW) na ciepłą.
- Chłodne powietrze jako cięższe podsuwa się pod ciepłe (klin).
- Ciepłe powietrze zostaje wypchnięte pionowo w górę z dużą prędkością.
- Wznoszące się powietrze ochładza się (przed kondensacją o ok. 1°C na 100 m) aż do temperatury punktu rosy → kondensacja pary wodnej.
- Silne, szybkie wznoszenie trwa dalej → chmura rozbudowuje się w pionie → Cumulonimbus.
- Z Cumulonimbus → intensywne opady przelotne, burze, czasem grad.
Konstrukcja odpowiedzi (2 pkt) musi zawierać:
- Przemieszczanie się mas — chłodna podsuwa się pod ciepłą i wypycha ją do góry.
- Termikę — ciepłe powietrze unosi się, ochładza do punktu rosy, para wodna kondensuje.
Punktacja CKE
- 2 pkt — poprawne wyjaśnienie uwzględniające termikę i przemieszczanie się dwóch mas powietrza.
- 1 pkt — odpowiedź uwzględniająca termikę albo odpowiedź uwzględniająca przemieszczanie się dwóch mas powietrza (np. wypychanie jednej masy powietrza przez drugą).
- 0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Po co to umieć
Mapa synoptyczna — oznaczenia z legendy mapy w zadaniu:
- Izobary — linie łączące punkty o jednakowym ciśnieniu.
- N (niż) i W (wyż) — ośrodki baryczne.
- Czerwone półkola = front ciepły. Niebieskie trójkąty = front chłodny.
Nad Polskę często docierają niże znad Atlantyku, z którymi przemieszczają się fronty atmosferyczne.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „meteorologia, mapa synoptyczna Europy, front chłodny, chmury Cumulonimbus” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl