Zadanie 14
Matura z geografii, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: III.2 — zmiany pogody przy frontach atmosferycznych.
III.4 — analiza mapy synoptycznej.
Treść zadania
Zadanie 14. (0–2)
Na mapie synoptycznej przedstawiono sytuację w wybranym dniu kwietnia w Europie. Na mapie zaznaczono: niże (N) i wyże (W), izobary, fronty atmosferyczne ciepłe i chłodne.
Na podstawie: www.wetterpate.de
Front atmosferyczny, który znajdował się m.in. nad środkową Polską i krajami bałtyckimi, przyniósł tam zachmurzenie. W wyniku ruchów mas powietrza na tym froncie dochodziło m.in. do wypiętrzania się chmur takich jak Cumulonimbus.
Wyjaśnij, w jaki sposób na tego rodzaju froncie atmosferycznym dochodzi do powstawania chmur rozbudowanych w pionie. Uwzględnij termikę i przemieszczanie się dwóch mas powietrza występujących na tym froncie.
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Front chłodny powstaje, gdy zimna masa powietrza (cięższa, gęstsza) napiera od tyłu na ciepłą masę powietrza (lżejszą, mniej gęstą). Zimne powietrze gwałtownie podsuwa się pod ciepłe i wypycha je w górę. Ruch ciepłego powietrza ku górze jest bardzo silny i pionowy → szybkie ochładzanie i kondensacja pary wodnej na dużej wysokości → powstają chmury kłębiaste Cumulonimbus o ogromnym rozwoju pionowym (do 12 km). Z nich padają intensywne opady przelotne, burze, grad.
Front ciepły = łagodne opady warstwowe (Nimbostratus, Stratus). Front chłodny = burze i Cumulonimbus. Różnica wynika z prędkości i kąta nasunięcia mas powietrza.
Treść zadania (CKE)
Zadanie 14. (0–2)
Na mapie synoptycznej przedstawiono sytuację w wybranym dniu kwietnia w Europie.
Front atmosferyczny, który znajdował się m.in. nad środkową Polską i krajami bałtyckimi, przyniósł tam zachmurzenie. W wyniku ruchów mas powietrza na tym froncie dochodziło m.in. do wypiętrzania się chmur takich jak Cumulonimbus.
Wyjaśnij, w jaki sposób na tego rodzaju froncie atmosferycznym dochodzi do powstawania chmur rozbudowanych w pionie. Uwzględnij termikę i przemieszczanie się dwóch mas powietrza występujących na tym froncie.
Co zrobić?
Klucz: front chłodny vs ciepły:
- Front ciepły — ciepłe powietrze łagodnie wsuwa się na zimne (cięższe). Powolne wznoszenie → chmury warstwowe (Stratus, Nimbostratus) → długotrwałe opady jednostajne.
- Front chłodny — zimne powietrze gwałtownie podsuwa się pod ciepłe. Szybkie pionowe wynoszenie → chmury kłębiaste (Cumulonimbus) → krótkie ulewy, burze, grad.
Mechanizm na froncie chłodnym (krok po kroku):
- Dwie masy powietrza: ciepła (lżejsza, mniej gęsta) i chłodna (cięższa, gęstsza).
- Chłodna napiera od tyłu (zwykle z W lub NW) na ciepłą.
- Chłodne powietrze jako cięższe podsuwa się pod ciepłe (klin).
- Ciepłe powietrze zostaje wypchnięte pionowo w górę z dużą prędkością.
- Pionowe wznoszenie → adiabatyczne ochłodzenie (~1°C / 100 m wzlot) → kondensacja pary wodnej.
- Kondensacja zachodzi na dużej wysokości → powstają chmury Cumulonimbus (do 12-15 km wysokości).
- Z Cumulonimbus → intensywne opady przelotne, burze, grad.
Konstrukcja odpowiedzi (2 pkt) musi zawierać:
- Mechanizm przemieszczania mas (zimna pod ciepłą).
- Pionowe wznoszenie ciepłej + ochłodzenie + kondensacja.
- Powstawanie Cumulonimbus (rozbudowanych pionowo).
Punktacja CKE
- 2 pkt — pełne wyjaśnienie: zimna masa wpycha ciepłą pionowo w górę + kondensacja.
- 1 pkt — wyjaśnienie częściowe.
Po co to umieć
Mapa synoptyczna = język meteorologa:
- Izobary — linie równego ciśnienia.
- N (niż) i W (wyż) — ośrodki baryczne.
- Czerwone półkola = front ciepły. Niebieskie trójkąty = front chłodny.
- Strzałki = wiatr.
W Polsce większość pogody pochodzi z niżów atlantyckich, które przemieszczają fronty z W na E. Front chłodny często kończy cykl niżu — przynosi burze i ochłodzenie.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „meteorologia, mapa synoptyczna Europy, front chłodny, chmury Cumulonimbus" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl