Zadanie 27
Matura z geografii, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: XIX.2 — związki surowców z rozwojem przemysłu.
XIII.7 — zmiany środowiska pod wpływem działalności człowieka.
Treść zadania
Zadanie 27.
Poniżej przedstawiono dwa źródła informacji o wybranych obszarach wydobycia surowców mineralnych w województwie dolnośląskim.
Źródło 1. Przekrój geologiczny w kierunku SW–NE pokazujący fragment obszaru wydobycia miedzi i srebra; wyróżniono m.in.: karbon, perm dolny, perm górny (z zaznaczoną strzałką serią złożową), trias dolny, trias środkowy, trias górny, skały wulkaniczne, skały metamorficzne, uskoki.
Źródło 2. Cyfrowy model terenu przedstawiający antropogeniczne formy terenu: formę wklęsłą oznaczoną literą A (odkrywka węgla brunatnego) oraz formę wypukłą oznaczoną literą B (zwałowisko zewnętrzne).
Na podstawie: S. Oszczepalski, Origin of the Kupferschiefer polymetallic mineralization in Poland, 1999; www.geoportal.gov.pl
Zadanie 27.1. (0–1)
Na przekroju geologicznym wskazano strzałką serię złożową, w której występują złoża miedzi i srebra – surowce wydobywane i eksportowane w XXI wieku przez Polskę.
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.
- Na przekroju geologicznym przedstawiono fragment platformy wschodnioeuropejskiej. — P / F
- Węgiel brunatny eksploatowany w miejscu przedstawionym na modelu terenu powstał później niż seria złożowa przedstawiona na przekroju. — P / F
Zadanie 27.2. (0–1)
Na modelu terenu formę wklęsłą oznaczono literą A.
Czy dla współczesnej eksploatacji miedzi i srebra w Polsce są charakterystyczne antropogeniczne formy terenu o takiej genezie, jak geneza formy oznaczonej na modelu literą A? Uzasadnij odpowiedź – odnieś się do metody wydobycia miedzi i srebra z serii złożowej wskazanej strzałką na przekroju geologicznym oznaczonym numerem 1.
- Wpisz tak albo nie: ..........
- Uzasadnienie: ..........
Zadanie 27.3. (0–1)
Na modelu terenu zwałowisko oznaczono literą B.
Podaj dwa przykłady – stosowanych w Polsce – sposobów rekultywacji lub zagospodarowania form terenu, takich jak forma oznaczona literą B.
- ......................
- ......................
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
27.1. — FP
- F — Legnicko-Głogowski Okręg Miedziowy leży na monoklinie przedsudeckiej (między platformą paleozoiczną Europy zachodniej a platformą wschodnioeuropejską), NIE na samej platformie wschodnioeuropejskiej. Platforma wschodnioeuropejska jest na E od linii Teisseyre'a-Tornquista.
- P — węgiel brunatny eksploatowany w Polsce (Bełchatów, Turów, Konin) jest młodszy (neogen, miocen) niż seria złożowa miedzi i srebra (perm górny — cechsztyn).
27.2. Nie — kopalnictwo miedzi i srebra w Polsce jest głębinowe (kopalnie podziemne KGHM: Lubin, Polkowice-Sieroszowice, Rudna). Eksploatacja podziemna NIE tworzy form wklęsłych na powierzchni (jak odkrywka A na modelu).
27.3. Dwa sposoby rekultywacji zwałowisk (jak B):
- Rekultywacja leśna — zalesianie zwałowiska (np. Las Bełchatowski).
- Rekultywacja rolnicza — utworzenie pól uprawnych / pastwisk.
- Wykorzystanie rekreacyjne — utworzenie ścieżek dydaktycznych, parku, kompleksu sportowego (np. tor narciarski Góra Kamieńsk na zwałowisku Bełchatów).
- Wykorzystanie inwestycyjne — budowa zakładów, lotnisk, magazynów.
- Wykorzystanie geotermalne lub farmy fotowoltaiczne.
Treść zadania (CKE)
Zadanie 27.
Poniżej przedstawiono dwa źródła informacji o wybranych obszarach wydobycia surowców mineralnych w województwie dolnośląskim.
Zadanie 27.1. (0–1)
Na przekroju geologicznym wskazano strzałką serię złożową, w której występują złoża miedzi i srebra – surowce wydobywane i eksportowane w XXI wieku przez Polskę.
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe.
| Nr | Zdanie | Ocena |
|---|---|---|
| 1. | Na przekroju geologicznym przedstawiono fragment platformy wschodnioeuropejskiej. | P / F |
| 2. | Węgiel brunatny eksploatowany w miejscu przedstawionym na modelu terenu powstał później niż seria złożowa przedstawiona na przekroju. | P / F |
Zadanie 27.2. (0–1)
Na modelu terenu formę wklęsłą oznaczono literą A.
Czy dla współczesnej eksploatacji miedzi i srebra w Polsce są charakterystyczne antropogeniczne formy terenu o takiej genezie, jak geneza formy oznaczonej na modelu literą A? Uzasadnij odpowiedź – odnieś się do metody wydobycia miedzi i srebra z serii złożowej wskazanej strzałką na przekroju geologicznym oznaczonym numerem 1.
Wpisz tak albo nie: …
Uzasadnienie: …
Zadanie 27.3. (0–1)
Na modelu terenu zwałowisko oznaczono literą B.
Podaj dwa przykłady – stosowanych w Polsce – sposobów rekultywacji lub zagospodarowania form terenu, takich jak forma oznaczona literą B.
- …
- …
Co zrobić?
27.1. — P/F o tektonice + wieku
Zdanie 1: “Przekrój przedstawia platformę wschodnioeuropejską” → FAŁSZ. Legnicko-Głogowski Okręg Miedziowy leży na monoklinie przedsudeckiej — strefie kontaktu między platformą paleozoiczną Europy zachodniej a platformą wschodnioeuropejską. Sama platforma wschodnioeuropejska jest na E od linii Teisseyre’a-Tornquista (Lubelszczyzna, Mazowsze, Podlasie).
Zdanie 2: “Węgiel brunatny powstał później niż seria miedzi i srebra” → PRAWDA.
- Seria miedzi/srebra: cechsztyn (perm górny, ok. 260 mln lat temu).
- Węgiel brunatny: neogen, miocen (~20 mln lat temu).
- Brunatny jest znacznie młodszy.
27.2. — czy miedź/srebro dają formy jak A?
Forma A = odkrywka węgla brunatnego (wklęsła, “dziura”). Powstaje przy eksploatacji powierzchniowej.
Eksploatacja miedzi i srebra w Polsce = głębinowa (podziemna). KGHM ma kopalnie: Lubin, Polkowice-Sieroszowice, Rudna — wszystkie pod ziemią (głębokość 600-1200 m).
Skutki: eksploatacja głębinowa nie tworzy odkrywek. Tworzy: szyby, hałdy na powierzchni (forma B), ale nie form wklęsłych A.
Odpowiedź: NIE.
27.3. — rekultywacja zwałowisk B
Sposoby rekultywacji zwałowisk i hałd w Polsce:
- Leśna — zalesianie (najczęściej, np. Las Bełchatowski na hałdach).
- Rolnicza — pola, łąki, pastwiska (jeśli gleby pozwalają).
- Rekreacyjna — parki, ścieżki, tor narciarski (Góra Kamieńsk = zwałowisko Bełchatów!), stoki, ogród botaniczny.
- Inwestycyjna — magazyny, fabryki, lotniska.
- Energetyczna — farmy fotowoltaiczne lub wiatrowe na pochyłych zboczach hałd.
- Wodna — sztuczne jeziora (rzadziej dla zwałowisk).
Konstrukcja odpowiedzi (1 pkt): wymień DWA różne sposoby rekultywacji.
Punktacja CKE
- 27.1: 1 pkt — dwie poprawne oceny.
- 27.2: 1 pkt — odpowiedź “nie” + uzasadnienie odnoszące się do głębinowego wydobycia.
- 27.3: 1 pkt — dwa poprawne sposoby rekultywacji.
Po co to umieć
Górnictwo w Polsce (uproszczona klasyfikacja):
- Głębinowe: węgiel kamienny (Górny Śląsk, Lubelskie), miedź + srebro (LGOM), sól kamienna (Wieliczka, Bochnia), niektóre kruszywa.
- Odkrywkowe: węgiel brunatny (Bełchatów, Turów, Konin), kruszywa (piaski, żwiry, kamienie), siarka (Tarnobrzeg dawniej).
Każda metoda ma inne skutki przestrzenne — głębinowe → szyby + hałdy; odkrywkowe → wielkie wyrobiska + zwałowiska.
Podobne zadania
dorzecze Omo, tama Gibe III, Etiopia, Jezioro Rudolfa (Turkana)
Zadanie 12 (3 pkt)
### Zadanie 12. (0–3) Na mapie przedstawiono dorzecze rzeki Omo, a na fotografii — budowlę tamy na tej rzece. Mapa pokazuje dorzecze Omo w Etiopii, ujście do Jeziora Rudolfa (Turkana), zaznaczone: rzeka, tama, dział wodny, park narodowy, północna część Jeziora Rudolfa. Na podstawie: www.mappery.com; www.ccb-boulder.org; www.africangreatlakesinform.org; www.justpaste.it; www.rp.pl Poniższy tekst opisuje zmiany w środowisku geograficznym dorzecza Omo: Jezioro Rudolfa jest słonowodne i zasilane m.in. przez rzekę Omo. Wody z Omo stanowią podstawę egzystencji plemion zajmujących się rybołówstwem, wypasem bydła oraz uprawą ziemi. Miejscowa ludność korzysta z wylewów tej rzeki użyźniających pola uprawne. W XXI wieku w Etiopii zrealizowano inwestycje zmieniające środowisko regionu. Na rzece Omo powstała tama Gibe III, której funkcjonowanie jest częścią projektu wykorzystania dorzecza Omo pod uprawę m.in. trzciny cukrowej i bawełny. Mimo że część wody ze zbiornika jest kierowana na plantacje, to elektrownia wodna przy tamie może produkować dwa razy więcej energii elektrycznej, niż do tej pory zużywano w całej Etiopii. Na podstawie: www.africangreatlakesinform.org; www.justpaste.it; www.rp.pl W wielu przypadkach duże inwestycje mają pozytywny wpływ na gospodarkę państw, ale przewiduje się ich negatywne skutki dla środowiska geograficznego w skali lokalnej. **Przedstaw dwa argumenty potwierdzające pozytywny wpływ inwestycji w dorzeczu Omo na gospodarkę Etiopii oraz po jednym argumencie potwierdzającym negatywny wpływ tej inwestycji na środowisko przyrodnicze i gospodarkę dorzecza Omo lub Jeziora Rudolfa. W każdym z argumentów wykaż odpowiednie powiązanie przyczynowo-skutkowe.** - Pozytywny wpływ inwestycji na gospodarkę Etiopii: 1. .........., 2. .......... - Negatywny wpływ inwestycji na środowisko przyrodnicze dorzecza Omo lub Jeziora Rudolfa: .......... - Negatywny wpływ inwestycji na gospodarkę dorzecza Omo lub Jeziora Rudolfa: ..........
planowanie miast, las miejski Dębina/Dębiec w Poznaniu, korzyści zielonych terenów
Zadanie 20 (2 pkt)
### Zadanie 20. (0–2) Na planie z 1935 roku (numer 1) oraz na współczesnym ukośnym zdjęciu lotniczym (numer 2) literą X oznaczono fragmenty wybranego obszaru w Poznaniu, położonego w pobliżu rzeki. Na planie z 1935 roku w okolicy dzielnic Dębiec i Dębina widoczne są obszary lasów liściastych i iglastych, zabudowy mieszkaniowej oraz linia kolejowa. Współczesne zdjęcie lotnicze pokazuje, że obszar X pozostaje w przeważającej części zalesiony, otoczony zabudową mieszkaniową miasta. Na podstawie: www.cyryl.poznan.pl; www.google.com **Uzasadnij trzema argumentami, że pozostawienie użytkowania terenu – takiego jak na planie z 1935 roku – na obszarze oznaczonym literą X jest korzystne dla mieszkańców miasta.** 1. ...................... 2. ...................... 3. ......................
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „surowce Polski, miedź i srebro Legnicko-Głogowski, węgiel brunatny Bełchatów, rekultywacja" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl