Zadanie 27
Matura z geografii, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: 27.1: V.1 (zakres rozszerzony) — rozumie zasady ustalania wieku względnego i bezwzględnego skał oraz wydarzeń geologicznych; V.2 (zakres rozszerzony) — charakteryzuje najważniejsze wydarzenia geologiczne i przyrodnicze w dziejach Ziemi; XIV.2 (zakres podstawowy) — wyróżnia główne jednostki geologiczne występujące na obszarze Polski; XIV.3 (zakres podstawowy) — charakteryzuje rozmieszczenie głównych zasobów surowców mineralnych Polski.
27.2 i 27.3: I.7 (zakres rozszerzony); XIV.4 (zakres rozszerzony) — dokonuje oceny stanu zachowania krajobrazu; XVI.1 (zakres rozszerzony) — analizuje wpływ przedsiębiorstwa przemysłowego na środowisko przyrodnicze; I.3 (zakres podstawowy) — czyta i interpretuje treści różnych map; XIII.4 (zakres podstawowy) — wyjaśnia wpływ górnictwa na środowisko przyrodnicze na przykładzie odkrywkowych i głębinowych kopalni w Polsce i dostrzega konieczność rekultywacji terenów pogórniczych.
Treść zadania
Zadanie 27.
Poniżej przedstawiono dwa źródła informacji o wybranych obszarach wydobycia surowców mineralnych w województwie dolnośląskim.
Źródło 1. Przekrój geologiczny przez fragment obszaru wydobycia miedzi i srebra (kierunek SW–NE, głębokość do 1500 m); w legendzie: kenozoik, trias środkowy, trias dolny, perm górny, perm dolny, karbon, skały wulkaniczne, skały metamorficzne, seria złożowa (wskazana strzałką, na granicy permu dolnego i górnego), uskok.
Źródło 2. Model terenu obszaru wydobycia węgla brunatnego (skala: 1 cm — 1000 m); literą A oznaczono formę wklęsłą (wyrobisko odkrywki), literą B — formę wypukłą (zwałowisko).
Na podstawie: S. Oszczepalski, Origin of the Kupferschiefer polymetallic mineralization in Poland, 1999; www.geoportal.gov.pl
Zadanie 27.1. (0–1)
Na przekroju geologicznym wskazano strzałką serię złożową, w której występują złoża miedzi i srebra – surowce wydobywane i eksportowane w XXI wieku przez Polskę.
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.
- Na przekroju geologicznym przedstawiono fragment platformy wschodnioeuropejskiej. — P / F
- Węgiel brunatny eksploatowany w miejscu przedstawionym na modelu terenu powstał później niż seria złożowa przedstawiona na przekroju. — P / F
Zadanie 27.2. (0–1)
Na modelu terenu formę wklęsłą oznaczono literą A.
Czy dla współczesnej eksploatacji miedzi i srebra w Polsce są charakterystyczne antropogeniczne formy terenu o takiej genezie, jak geneza formy oznaczonej na modelu literą A? Uzasadnij odpowiedź – odnieś się do metody wydobycia miedzi i srebra z serii złożowej wskazanej strzałką na przekroju geologicznym oznaczonym numerem 1.
- Wpisz tak albo nie: ..........
- Uzasadnienie: ..........
Zadanie 27.3. (0–1)
Na modelu terenu zwałowisko oznaczono literą B.
Podaj dwa przykłady – stosowanych w Polsce – sposobów rekultywacji lub zagospodarowania form terenu, takich jak forma oznaczona literą B.
- ......................
- ......................
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
27.1. — FP
- F — złoża miedzi i srebra na Dolnym Śląsku leżą w obrębie monokliny przedsudeckiej, na platformie paleozoicznej (zachodnioeuropejskiej), a nie na platformie wschodnioeuropejskiej.
- P — węgiel brunatny (kenozoik) jest młodszy niż seria złożowa miedzi i srebra (na granicy permu dolnego i górnego).
27.2. Nie — rudy miedzi i srebro z serii złożowej (według przekroju na głębokości od ok. 400 m do ok. 1400 m) są eksploatowane metodą głębinową, która nie tworzy wyrobisk odkrywkowych takich jak forma A.
27.3. Przykładowe odpowiedzi (zasady oceniania CKE):
- zalesienie (pokrycie roślinnością);
- stworzenie obszaru rekreacyjnego (np. z wyciągami narciarskimi, trasami rowerowymi lub pieszymi, infrastrukturą dla paralotni);
- farma wiatrowa lub fotowoltaiczna.
Treść zadania (CKE)
Zadanie 27.
Poniżej przedstawiono dwa źródła informacji o wybranych obszarach wydobycia surowców mineralnych w województwie dolnośląskim.
Zadanie 27.1. (0–1)
Na przekroju geologicznym wskazano strzałką serię złożową, w której występują złoża miedzi i srebra – surowce wydobywane i eksportowane w XXI wieku przez Polskę.
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe.
| Nr | Zdanie | Ocena |
|---|---|---|
| 1. | Na przekroju geologicznym przedstawiono fragment platformy wschodnioeuropejskiej. | P / F |
| 2. | Węgiel brunatny eksploatowany w miejscu przedstawionym na modelu terenu powstał później niż seria złożowa przedstawiona na przekroju. | P / F |
Zadanie 27.2. (0–1)
Na modelu terenu formę wklęsłą oznaczono literą A.
Czy dla współczesnej eksploatacji miedzi i srebra w Polsce są charakterystyczne antropogeniczne formy terenu o takiej genezie, jak geneza formy oznaczonej na modelu literą A? Uzasadnij odpowiedź – odnieś się do metody wydobycia miedzi i srebra z serii złożowej wskazanej strzałką na przekroju geologicznym oznaczonym numerem 1.
Wpisz tak albo nie: …
Uzasadnienie: …
Zadanie 27.3. (0–1)
Na modelu terenu zwałowisko oznaczono literą B.
Podaj dwa przykłady – stosowanych w Polsce – sposobów rekultywacji lub zagospodarowania form terenu, takich jak forma oznaczona literą B.
- …
- …
Co zrobić?
27.1. — P/F o tektonice + wieku
Zdanie 1: “Przekrój przedstawia platformę wschodnioeuropejską” → FAŁSZ. Legnicko-Głogowski Okręg Miedziowy leży na monoklinie przedsudeckiej, w obrębie platformy paleozoicznej (zachodnioeuropejskiej). Platforma wschodnioeuropejska leży w północno-wschodniej i wschodniej Polsce, na wschód od strefy Teisseyre’a–Tornquista.
Zdanie 2: “Węgiel brunatny powstał później niż seria miedzi i srebra” → PRAWDA.
- Seria złożowa miedzi i srebra: według przekroju na granicy permu dolnego i górnego (paleozoik).
- Węgiel brunatny w Polsce: kenozoik (głównie neogen).
- Węgiel brunatny jest znacznie młodszy.
27.2. — czy miedź/srebro dają formy jak A?
Forma A = odkrywka węgla brunatnego (wklęsła, “dziura”). Powstaje przy eksploatacji powierzchniowej.
Eksploatacja miedzi i srebra w Polsce = głębinowa (podziemna) — kopalnie Lubin, Polkowice-Sieroszowice i Rudna. Na przekroju seria złożowa leży na głębokości od ok. 400 m do ok. 1400 m.
Skutki: eksploatacja głębinowa nie tworzy wyrobisk odkrywkowych takich jak forma A.
Odpowiedź: NIE.
27.3. — rekultywacja zwałowisk B
Sposoby rekultywacji i zagospodarowania zwałowisk w Polsce (przykłady z zasad oceniania CKE):
- zalesienie (pokrycie roślinnością);
- obszar rekreacyjny — np. wyciągi narciarskie (Góra Kamieńsk na zwałowisku kopalni Bełchatów), trasy rowerowe lub piesze, infrastruktura dla paralotni;
- farma wiatrowa lub fotowoltaiczna.
Możliwa jest też rekultywacja rolnicza (łąki, pastwiska).
Konstrukcja odpowiedzi (1 pkt): wymień DWA różne sposoby rekultywacji.
Punktacja CKE
- 27.1: 1 pkt — dwie poprawne odpowiedzi.
- 27.2: 1 pkt — poprawna odpowiedź („nie”) z uzasadnieniem odnoszącym się do głębinowej metody eksploatacji.
- 27.3: 1 pkt — podanie sposobu rekultywacji lub zagospodarowania formy terenu (brzmienie zasad oceniania CKE).
- Za każdą część 0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Po co to umieć
Górnictwo w Polsce:
- głębinowe: m.in. węgiel kamienny (Górny Śląsk, Lubelskie), rudy miedzi i srebro (Legnicko-Głogowski Okręg Miedziowy), sól kamienna;
- odkrywkowe: m.in. węgiel brunatny (np. Bełchatów, Turów), surowce skalne i kruszywa.
Metoda wydobycia decyduje o skutkach dla krajobrazu: odkrywki tworzą wielkie wyrobiska i zwałowiska, a kopalnie głębinowe — m.in. szkody górnicze i zapadliska nad wyrobiskami.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „surowce Polski, miedź i srebro Legnicko-Głogowski, węgiel brunatny Dolny Śląsk, rekultywacja” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl