Zadanie 12
Matura z geografii, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: I.7 (zakres rozszerzony) — identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej.
I.3 (zakres podstawowy) — czyta i interpretuje treści różnych map.
XIII.2 (zakres podstawowy) — ocenia wpływ wielkich inwestycji hydrologicznych na środowisko geograficzne.
Treść zadania
Zadanie 12. (0–3)
Na mapie przedstawiono dorzecze rzeki Omo, a na fotografii – budowę tamy na tej rzece. Na mapie zaznaczono: rzekę Omo, tamę Gibe III, dział wodny dorzecza Omo, park narodowy oraz północną część Jeziora Rudolfa.
Na podstawie: www.mappery.com; www.ccb-boulder.org
Poniższy tekst odnosi się do zmian, które nastąpiły w środowisku geograficznym dorzecza rzeki Omo.
Jezioro Rudolfa – słonowodne – jest zasilane przez rzekę Omo. Woda z Omo stanowi też podstawę egzystencji plemion zajmujących się rybołówstwem, wypasem bydła oraz uprawą ziemi na sawannie. Miejscowa ludność korzystała do tej pory z wylewów tej rzeki użyźniających pola kukurydzy i innych roślin uprawnych.
W XXI wieku w Etiopii przeprowadzono inwestycje, które zmieniły środowisko geograficzne regionu. Na rzece Omo powstała tama Gibe III, której funkcjonowanie jest częścią projektu wykorzystania dorzecza Omo pod uprawę m.in. trzciny cukrowej i bawełny. Mimo że część wody ze zbiornika jest kierowana na plantacje, to elektrownia wodna przy tamie może produkować dwa razy więcej energii elektrycznej, niż do tej pory zużywano w całej Etiopii.
Na podstawie: www.africangreatlakesinform.org; www.justpaste.it; www.rp.pl
W wielu przypadkach duże inwestycje mają pozytywny wpływ na gospodarkę państw, ale przewiduje się ich negatywne skutki dla środowiska geograficznego w skali lokalnej.
Przedstaw dwa argumenty potwierdzające pozytywny wpływ inwestycji w dorzeczu Omo na gospodarkę Etiopii oraz po jednym argumencie potwierdzającym negatywny wpływ tej inwestycji na środowisko przyrodnicze i gospodarkę dorzecza Omo lub Jeziora Rudolfa. W każdym z argumentów wykaż odpowiednie powiązanie przyczynowo-skutkowe.
- Pozytywny wpływ inwestycji na gospodarkę Etiopii: 1. .........., 2. ..........
- Negatywny wpływ inwestycji na środowisko przyrodnicze dorzecza Omo lub Jeziora Rudolfa: ..........
- Negatywny wpływ inwestycji na gospodarkę dorzecza Omo lub Jeziora Rudolfa: ..........
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Przykładowe odpowiedzi (wg zasad oceniania CKE); każdy argument musi zawierać powiązanie przyczynowo-skutkowe.
Pozytywny wpływ na gospodarkę Etiopii (dwa z):
- produkcja (taniej) energii elektrycznej w elektrowni wodnej zaspokoi potrzeby kraju lub da dochody z eksportu energii;
- nawadnianie upraw trzciny cukrowej przyczyni się do wzrostu produkcji cukru na potrzeby kraju lub na eksport;
- skierowanie wody na uprawy bawełny może przyczynić się do rozwoju przemysłu tekstylnego;
- wzrost produkcji energii elektrycznej zwiększy PKB kraju.
Negatywny wpływ na środowisko przyrodnicze dorzecza Omo lub Jeziora Rudolfa:
- nawadnianie plantacji zmniejszy przepływ wody w Omo, co może obniżyć poziom wody w Jeziorze Rudolfa;
- mniejszy dopływ wody z Omo spowoduje wzrost zasolenia jeziora, a to — wyginięcie niektórych roślin lub zwierząt;
- wahania poziomu wody w zbiorniku mogą przyczynić się do powstania osuwisk;
- intensywne nawożenie plantacji może zanieczyścić rzekę.
Negatywny wpływ na gospodarkę dorzecza Omo lub Jeziora Rudolfa:
- ustanie lub zmniejszenie wylewów użyźniających pola może spowodować upadek miejscowego, tradycyjnego rolnictwa;
- zmniejszenie populacji ryb w Omo i w Jeziorze Rudolfa ograniczy połowy;
- zmiany w środowisku mogą obniżyć walory turystyczne parku narodowego i dochody z turystyki.
Treść zadania (CKE)
Zadanie 12. (0–3)
Na mapie przedstawiono dorzecze rzeki Omo, a na fotografii – budowę tamy na tej rzece.
Poniższy tekst odnosi się do zmian, które nastąpiły w środowisku geograficznym dorzecza rzeki Omo.
Jezioro Rudolfa – słonowodne – jest zasilane przez rzekę Omo. Woda z Omo stanowi też podstawę egzystencji plemion zajmujących się rybołówstwem, wypasem bydła oraz uprawą ziemi na sawannie. Miejscowa ludność korzystała do tej pory z wylewów tej rzeki użyźniających pola kukurydzy i innych roślin uprawnych.
W XXI wieku w Etiopii przeprowadzono inwestycje, które zmieniły środowisko geograficzne regionu. Na rzece Omo powstała tama Gibe III, której funkcjonowanie jest częścią projektu wykorzystania dorzecza Omo pod uprawę m.in. trzciny cukrowej i bawełny. Mimo że część wody ze zbiornika jest kierowana na plantacje, to elektrownia wodna przy tamie może produkować dwa razy więcej energii elektrycznej, niż do tej pory zużywano w całej Etiopii.
Na podstawie: www.africangreatlakesinform.org; www.justpaste.it; www.rp.pl
W wielu przypadkach duże inwestycje mają pozytywny wpływ na gospodarkę państw, ale przewiduje się ich negatywne skutki dla środowiska geograficznego w skali lokalnej.
Przedstaw dwa argumenty potwierdzające pozytywny wpływ inwestycji w dorzeczu Omo na gospodarkę Etiopii oraz po jednym argumencie potwierdzającym negatywny wpływ tej inwestycji na środowisko przyrodnicze i gospodarkę dorzecza Omo lub Jeziora Rudolfa. W każdym z argumentów wykaż odpowiednie powiązanie przyczynowo-skutkowe.
Co zrobić?
Czytaj treść: Tama Gibe III na rzece Omo → 2 funkcje (energia + nawadnianie plantacji trzciny i bawełny). To typowy projekt wielofunkcyjny z plusami (energia + rolnictwo) i minusami (środowisko + lokalna ludność).
Pozytywne dla Etiopii (wybierz 2):
- Energia elektryczna — według tekstu elektrownia przy tamie może produkować dwa razy więcej energii, niż dotąd zużywano w całej Etiopii → zaspokojenie potrzeb kraju i możliwy eksport energii (dochody).
- Rozwój rolnictwa — nawadniane plantacje trzciny cukrowej → więcej cukru na rynek krajowy lub na eksport.
- Bawełna z nawadnianych plantacji → surowiec dla przemysłu tekstylnego.
Negatywny dla środowiska (1 argument):
- Spadek poziomu Jeziora Rudolfa — część wody z Omo jest kierowana na plantacje → mniejszy dopływ do jeziora → obniżenie poziomu wody.
- Wzrost zasolenia słonowodnego Jeziora Rudolfa przy mniejszym dopływie słodkiej wody → zagrożenie dla organizmów.
- Zanieczyszczenie rzeki nawozami spływającymi z plantacji.
Negatywny dla gospodarki dorzecza/Rudolfa (1 argument):
- Zanik wylewów użyźniających pola → upadek tradycyjnego rolnictwa miejscowej ludności.
- Spadek połowów ryb w Omo i w Jeziorze Rudolfa → mniejsze dochody plemion rybackich.
Konstrukcja odpowiedzi (3 pkt): każdy argument z powiązaniem przyczynowo-skutkowym (np. tama → mniej wody w Rudolfie → spadek połowów ryb → utrata utrzymania plemion).
Punktacja CKE
- 3 pkt — cztery poprawne argumenty zawierające powiązania przyczynowo-skutkowe.
- 2 pkt — trzy poprawne argumenty zawierające powiązania przyczynowo-skutkowe.
- 1 pkt — dwa poprawne argumenty zawierające powiązania przyczynowo-skutkowe albo cztery poprawne argumenty bez uwzględnienia powiązań przyczynowo-skutkowych.
- 0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Po co to umieć
Wielkie inwestycje hydrologiczne (tamy, zbiorniki, nawadnianie) zwykle przynoszą korzyści gospodarce całego kraju (energia, rolnictwo), a koszty ponosi środowisko i ludność w pobliżu rzeki i niżej w jej biegu. W odpowiedzi trzeba pokazać obie strony i przy każdym argumencie łańcuch „przyczyna → skutek”.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „dorzecze Omo, tama Gibe III, Etiopia, Jezioro Rudolfa (Turkana)” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl