Zadanie 12
Matura z geografii, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: XIX.3 — przykłady pokonywania ograniczeń środowiska + skutków.
XX.2 — zasady zrównoważonego rozwoju.
Treść zadania
Zadanie 12. (0–3)
Na mapie przedstawiono dorzecze rzeki Omo, a na fotografii — budowlę tamy na tej rzece. Mapa pokazuje dorzecze Omo w Etiopii, ujście do Jeziora Rudolfa (Turkana), zaznaczone: rzeka, tama, dział wodny, park narodowy, północna część Jeziora Rudolfa.
Na podstawie: www.mappery.com; www.ccb-boulder.org; www.africangreatlakesinform.org; www.justpaste.it; www.rp.pl
Poniższy tekst opisuje zmiany w środowisku geograficznym dorzecza Omo: Jezioro Rudolfa jest słonowodne i zasilane m.in. przez rzekę Omo. Wody z Omo stanowią podstawę egzystencji plemion zajmujących się rybołówstwem, wypasem bydła oraz uprawą ziemi. Miejscowa ludność korzysta z wylewów tej rzeki użyźniających pola uprawne. W XXI wieku w Etiopii zrealizowano inwestycje zmieniające środowisko regionu. Na rzece Omo powstała tama Gibe III, której funkcjonowanie jest częścią projektu wykorzystania dorzecza Omo pod uprawę m.in. trzciny cukrowej i bawełny. Mimo że część wody ze zbiornika jest kierowana na plantacje, to elektrownia wodna przy tamie może produkować dwa razy więcej energii elektrycznej, niż do tej pory zużywano w całej Etiopii.
Na podstawie: www.africangreatlakesinform.org; www.justpaste.it; www.rp.pl
W wielu przypadkach duże inwestycje mają pozytywny wpływ na gospodarkę państw, ale przewiduje się ich negatywne skutki dla środowiska geograficznego w skali lokalnej.
Przedstaw dwa argumenty potwierdzające pozytywny wpływ inwestycji w dorzeczu Omo na gospodarkę Etiopii oraz po jednym argumencie potwierdzającym negatywny wpływ tej inwestycji na środowisko przyrodnicze i gospodarkę dorzecza Omo lub Jeziora Rudolfa. W każdym z argumentów wykaż odpowiednie powiązanie przyczynowo-skutkowe.
- Pozytywny wpływ inwestycji na gospodarkę Etiopii: 1. .........., 2. ..........
- Negatywny wpływ inwestycji na środowisko przyrodnicze dorzecza Omo lub Jeziora Rudolfa: ..........
- Negatywny wpływ inwestycji na gospodarkę dorzecza Omo lub Jeziora Rudolfa: ..........
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Pozytywne dla Etiopii (2 z):
- produkcja energii elektrycznej — Gibe III produkuje ~9 TWh/rok, co pokrywa znaczną część krajowego zapotrzebowania (eksport do Kenii, Sudanu, Dżibuti).
- rozwój rolnictwa — nawadnianie plantacji trzciny cukrowej i bawełny → wzrost produkcji, eksport, miejsca pracy.
- stabilizacja przepływów rzeki Omo → ochrona przed powodziami.
- rozwój gospodarki dzięki przychodom z eksportu energii i produktów rolnych.
Negatywny dla środowiska przyrodniczego:
- spadek poziomu wody Jeziora Rudolfa → groźba kurczenia się jeziora (jak Jezioro Aralskie).
- zaburzenie ekosystemu rzecznego i jeziornego (migracje ryb, ptactwo, hipopotam, krokodyle nilowe).
- zmiana reżimu hydrologicznego poniżej tamy (brak naturalnych powodzi nawożących glebę osadami).
Negatywny dla gospodarki dorzecza Omo lub Rudolfa:
- utrata źródeł utrzymania plemion półpasterskich i rybackich (Mursi, Dassanech, Turkana) → przesiedlenia.
- spadek wydajności rolnictwa zalewowego nad dolnym Omo (brak naturalnych zalewów).
- spadek połowów ryb w Jeziorze Rudolfa.
Treść zadania (CKE)
Zadanie 12. (0–3)
Na mapie przedstawiono dorzecze rzeki Omo, a na fotografii — budowlę tamy na tej rzece.
Poniższy tekst odnosi się do zmian, które nastąpiły w środowisku geograficznym dorzecza rzeki Omo:
Jezioro Rudolfa – słonowodne – jest też zasilane przez rzekę Omo. Woda z Omo stanowi też podstawę egzystencji plemion zajmujących się rybołówstwem, nawadnianiem upraw bydła oraz uprawą ziemi na sawannie. Miejscowa ludność korzysta do tej pory z wylewów tej rzeki użyźniających pola kukurydzy i innych roślin uprawnych.
W XXI wieku w Etiopii przeprowadzono inwestycje, które zmieniły środowisko geograficzne regionu. Na rzece Omo powstała tama Gibe III, której funkcjonowanie jest częścią projektu wykorzystania dorzecza Omo pod uprawę m.in. trzciny cukrowej i bawełny. Mimo że ceedz wody za zbiornika jest kierowana na plantacje, to elektrownia wodna przy tamie może produkować dwa razy więcej energii elektrycznej, niż do tej pory zużywano w całej Etiopii.
W wielu przypadkach duże inwestycje mają pozytywny wpływ na gospodarkę państw, ale przewiduje się ich negatywne skutki dla środowiska geograficznego w skali lokalnej.
Przedstaw dwa argumenty potwierdzające pozytywny wpływ inwestycji w dorzeczu Omo na gospodarkę Etiopii oraz po jednym argumencie potwierdzającym negatywny wpływ tej inwestycji na środowisko przyrodnicze i gospodarkę dorzecza Omo lub Jeziora Rudolfa. W każdym z argumentów wykaż odpowiednie powiązanie przyczynowo-skutkowe.
Co zrobić?
Czytaj treść: Tama Gibe III na rzece Omo → 2 funkcje (energia + nawadnianie plantacji trzciny i bawełny). To typowy projekt wielofunkcyjny z plusami (energia + rolnictwo) i minusami (środowisko + lokalna ludność).
Pozytywne dla Etiopii (wybierz 2):
- Energia elektryczna — Gibe III produkuje dwukrotnie zapotrzebowanie kraju → możliwy eksport (do Kenii, Sudanu, Dżibuti) + przychody dewizowe.
- Rozwój rolnictwa — nawadniane plantacje trzciny i bawełny → wzrost produkcji + eksport.
- Miejsca pracy w plantacjach i elektrowni.
- Stabilizacja przepływów → ochrona przed powodziami w dolnym Omo.
Negatywny dla środowiska (1 argument):
- Spadek poziomu Jeziora Rudolfa — woda z Omo zatrzymywana w zbiorniku + kierowana na plantacje → jezioro się kurczy. Analogia do Jeziora Aralskiego.
- Zaburzenie ekosystemu rzecznego (migracje ryb, ptaki, hipopotamy).
- Brak naturalnych zalewów → utrata żyznych mad nadbrzeżnych.
Negatywny dla gospodarki dorzecza/Rudolfa (1 argument):
- Utrata źródeł utrzymania plemion półpasterskich i rybackich (Mursi, Dassanech, Turkana).
- Spadek wydajności rolnictwa zalewowego nad dolnym Omo.
- Spadek połowów ryb w Jeziorze Rudolfa.
Konstrukcja odpowiedzi (3 pkt): każdy argument z powiązaniem przyczynowo-skutkowym (np. tama → mniej wody w Rudolfie → spadek połowów ryb → utrata utrzymania plemion).
Punktacja CKE
- 3 pkt — wszystkie 4 argumenty z powiązaniem przyczynowo-skutkowym (2 pozytywne + 2 negatywne).
- 2 pkt — 3 argumenty.
- 1 pkt — 2 argumenty.
Po co to umieć
Wielkie projekty rozwojowe — dylematy zrównoważonego rozwoju:
- Tama Trzech Przełomów (Chiny, Jangcy) — energia + nawigacja vs przesiedlenia 1,3 mln osób.
- Tama Asuańska (Egipt, Nil) — energia + irygacja vs erozja delty, zasolenie gleb.
- Gibe III (Etiopia) — energia + bawełna vs Jezioro Rudolfa, plemiona.
Wszystkie te projekty pokazują trade-off między rozwojem ekonomicznym a kosztami środowiskowymi i społecznymi. Geografia ucząca myślenia systemowego.
Podobne zadania
klimatogramy Ameryki Płd, Rio de Janeiro, prądy morskie, geomorfologia Rio
Zadanie 13 (3 pkt)
### Zadanie 13. Na fotografii przedstawiono fragment Rio de Janeiro i jego okolic (23°S, 43°W). Poniżej przedstawiono klimatogramy dla trzech stacji położonych na wybrzeżu Ameryki Południowej, wśród których jest stacja w Rio de Janeiro. Klimatogramy oznaczono literami A, B, C i pokazują średnie miesięczne temperatury powietrza (°C) oraz sumy opadów (mm). Na podstawie: www.wikimedia.org; www.climate-data.org ### Zadanie 13.1. (0–1) W tabeli podano współrzędne geograficzne dwóch stacji meteorologicznych spośród przedstawionych na klimatogramach. **Uzupełnij tabelę. Wpisz obok współrzędnych geograficznych literę, którą oznaczono właściwy klimatogram.** | Współrzędne geograficzne stacji meteorologicznej | Klimatogram (wpisz literę A, B albo C) | |:-:|:-:| | 11°N, 72°W | .......... | | 33°S, 72°W | .......... | ### Zadanie 13.2. (0–1) **Oceń, czy poniższe informacje o prądach morskich płynących wzdłuż wybrzeży Ameryki Południowej są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.** 1. Prąd Brazylijski płynie w kierunku wysokich szerokości geograficznych położonych na półkuli południowej. — **P / F** 2. Prąd Brazylijski i prąd płynący w tych samych szerokościach geograficznych wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej są prądami tego samego rodzaju pod względem warunków termicznych. — **P / F** ### Zadanie 13.3. (0–1) Akweny przedstawione na fotografii stanowią ograniczenie w zagospodarowaniu przestrzennym Rio de Janeiro. **Przedstaw dwa przyrodnicze uwarunkowania, które ograniczają zabudowę obszaru lądowego widocznego na fotografii, inne niż odnoszące się do wód powierzchniowych.** 1. ...................... 2. ......................
gęstość zaludnienia Afryki, Algieria, Nigeria, RPA
Zadanie 22 (2 pkt)
### Zadanie 22. (0–2) Na mapie przedstawiono gęstość zaludnienia i wybrane miasta Afryki. Legenda: liczba mieszkańców na 1 km² — powyżej 200, 100–200, 50–100, 10–50, 1–10, poniżej 1; obszary niezamieszkane; miasta. Na podstawie: *Atlas geograficzny*, Warszawa 2020. Literami A–D oznaczono opisy odnoszące się do gęstości zaludnienia w wybranych krajach Afryki: **A.** Do dużej gęstości zaludnienia na wybrzeżu tego kraju przyczyniają się obecność delty rzeki i bogate złoża ropy naftowej. **B.** Ograniczeniem dla gęstości zaludnienia na południe od stolicy kraju jest występowanie gór i obszarów pustynnych. **C.** Do dużej gęstości zaludnienia na tym obszarze przyczynia się obecność jednego z największych jezior Afryki. **D.** Zasoby złóż surowców mineralnych, takich jak węgiel kamienny, złoto, diamenty i rudy metali, przyczyniają się do dużej gęstości zaludnienia w rejonach ich wydobycia. **Uzupełnij tabelę. Wpisz obok nazwy każdego z krajów literę, którą oznaczono właściwy opis wybrany z podanych.** | Kraj | Opis (wpisz literę) | |---|---| | Algieria | .......... | | Nigeria | .......... | | Republika Południowej Afryki | .......... |
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „dorzecze Omo, tama Gibe III, Etiopia, Jezioro Rudolfa (Turkana)" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl