Zadanie 23 — rozwiązanie, matura geografii maj 2025, PR

Treść zadania

Zadanie 23. (0–2)

W tabeli przedstawiono dane dotyczące uprawy pszenicy w wybranych państwach świata w 2020 roku.

Państwo	Plony pszenicy z 1 ha w dt
Argentyna	29
Australia	15
Belgia	90
Niemcy	78

Na podstawie: www.ourworldindata.org

Dlaczego Australię i Belgię spośród państw podanych w tabeli wyróżniają – odpowiednio – najmniejsze i największe plony pszenicy? Przedstaw argument odnoszący się do uwarunkowania przyrodniczego przyczyniającego się do wielkości plonów w Australii oraz argument odnoszący się do uwarunkowania pozaprzyrodniczego przyczyniającego się do wielkości plonów w Belgii.

Australia – argument odnoszący się do uwarunkowania przyrodniczego: ......................
Belgia – argument odnoszący się do uwarunkowania pozaprzyrodniczego: ......................

Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Australia (najmniejsze plony 15 dt/ha) — uwarunkowanie przyrodnicze:

suchy klimat (znaczna część rolnictwa pszenicy w Australii leży na obszarach półpustynnych z opadami 250-500 mm) → ograniczone zasoby wody, mała wilgotność gleby → niskie plony.
gleby słabej jakości (zubożałe, sodowe na wielu obszarach).
częste susze i niewielkie sumy opadów w pasie pszenicznym.

Belgia (największe plony 90 dt/ha) — uwarunkowanie pozaprzyrodnicze:

wysoka kultura agrotechniczna — intensywne nawożenie (kwalifikowane nasiona, najwyższe dawki nawozów mineralnych w UE).
zaawansowana mechanizacja (precyzyjne maszyny, GPS, drony).
wysokie nakłady inwestycyjne (Belgia = jedno z najbogatszych państw UE).
dotacje WPR Unii Europejskiej wspierające intensywne rolnictwo.
ochrona chemiczna (środki ochrony roślin, biostymulatory).

Treść zadania (CKE)

Zadanie 23. (0–2)

W tabeli przedstawiono dane dotyczące uprawy pszenicy w wybranych państwach świata w 2020 roku.

Tabela plonów pszenicy 2020: Argentyna 29, Australia 15, Belgia 90, Niemcy 78 dt/ha — Plony pszenicy z 1 ha w dt (2020). Belgia = 90 (max), Australia = 15 (min). Na podstawie: www.ourworldindata.org Oryginalny PDF CKE, str. 27

Australia – argument odnoszący się do uwarunkowania przyrodniczego: …
Belgia – argument odnoszący się do uwarunkowania pozaprzyrodniczego: …

Co zrobić?

Klucz: dwa różne uwarunkowania:

Przyrodnicze = klimat, gleby, wody, ukształtowanie.
Pozaprzyrodnicze = ekonomia, technologia, polityka, agrotechnika.

Australia — niskie plony (15 dt/ha):

Klimat suchy / półpustynny — pas pszeniczny (zachodnia + południowa Australia) ma opady 250-500 mm/rok (na granicy uprawy).
Częste susze i niska wilgotność powietrza.
Gleby słabej jakości — zubożałe, czasem zasolone (sodowe).
Brak nawadniania w dużej części obszaru.

Wynik: przyrodnicze ograniczenia (klimat) → niskie plony.

Belgia — wysokie plony (90 dt/ha):

Wysoka kultura agrotechniczna — intensywne nawożenie (NPK, mikroelementy).
Najwyższe dawki nawozów w UE.
Zaawansowana mechanizacja — GPS, precyzyjne maszyny, drony, czujniki.
Ochrona chemiczna roślin (herbicydy, fungicydy, biostymulatory).
Dotacje WPR (Wspólna Polityka Rolna UE) — wsparcie ekonomiczne.
Mała powierzchnia kraju — każde pole jest intensywnie wykorzystywane.

Klimat Belgii jest dobry (morski, umiarkowane opady), ale pozaprzyrodnicze czynniki (technologia + ekonomia) wyjaśniają rekordowe plony.

Konstrukcja odpowiedzi (2 pkt):

Australia: JEDEN argument przyrodniczy (klimat / gleba / woda).
Belgia: JEDEN argument pozaprzyrodniczy (technologia / dotacje / nawożenie).

Punktacja CKE

2 pkt — oba argumenty poprawne.
1 pkt — jeden poprawny.

Po co to umieć

Plony rolne zależą od wielu czynników:

Przyrodnicze: klimat (opady, temp.), gleby, woda.
Pozaprzyrodnicze: technologia (nawozy, maszyny, GMO), ekonomia (dotacje, kredyty), polityka (regulacje UE).

Polska = średnie plony pszenicy (~50 dt/ha) — niższe od UE Zachodniej (Belgia, Niemcy 80-90), wyższe od krajów rozwijających się (Indie 30-35, Afryka 10-20).