Zadanie 13
Matura z geografii, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: 13.1: I.7 (zakres rozszerzony) — identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej; III.6 (zakres rozszerzony) — rozpoznaje strefę klimatyczną i typ klimatu na podstawie rocznego przebiegu temperatury powietrza i sum opadów; III.7 (zakres rozszerzony) — dostrzega prawidłowości w rozmieszczeniu zjawisk i procesów atmosferycznych; I.5 (zakres podstawowy) — interpretuje dane liczbowe przedstawione w postaci wykresów.
13.2: I.7 (zakres rozszerzony); IV.3 (zakres podstawowy) — objaśnia układ powierzchniowych prądów morskich.
13.3: I.7 (zakres rozszerzony); V.7 (zakres rozszerzony) — przedstawia przykłady ograniczeń w zakresie zagospodarowania terenu wynikające z rzeźby i grawitacyjnych ruchów masowych.
Treść zadania
Zadanie 13.
Na fotografii przedstawiono fragment Rio de Janeiro i jego okolic (23°S, 43°W).
Poniżej przedstawiono klimatogramy dla trzech stacji położonych na wybrzeżu Ameryki Południowej, na wysokości poniżej 100 m n.p.m., wśród których jest stacja w Rio de Janeiro. Klimatogramy oznaczono literami A, B, C i pokazują średnie miesięczne temperatury powietrza (°C) oraz sumy opadów (mm). Odczyt z klimatogramów: A — temperatura przez cały rok ok. 27–29°C, opady prawie zerowe w I–III, najwyższe w V i X (ok. 160 i 210 mm); B — temperatura od ok. 17°C (XII–II) do ok. 10–11°C (VI–VII), opady głównie w V–VIII (najwięcej ok. 100 mm w VI), w XI–III prawie brak opadów; C — temperatura od ok. 27°C (I) do ok. 20°C (VII), opady przez cały rok, najwyższe w XII–III (ok. 150–170 mm), najniższe w VI–VIII (ok. 45–55 mm).
Na podstawie: www.wikimedia.org; www.climate-data.org
Zadanie 13.1. (0–1)
W tabeli podano współrzędne geograficzne dwóch stacji meteorologicznych spośród przedstawionych na klimatogramach.
Uzupełnij tabelę. Wpisz obok współrzędnych geograficznych literę, którą oznaczono właściwy klimatogram.
| Współrzędne geograficzne stacji meteorologicznej | Klimatogram (wpisz literę A, B albo C) |
|---|---|
| 11°N, 72°W | .......... |
| 33°S, 72°W | .......... |
Zadanie 13.2. (0–1)
Oceń, czy poniższe informacje o prądach morskich płynących wzdłuż wybrzeży Ameryki Południowej są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.
- Prąd Brazylijski płynie w kierunku wysokich szerokości geograficznych położonych na półkuli południowej. — P / F
- Prąd Brazylijski i prąd płynący w tych samych szerokościach geograficznych wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej są prądami tego samego rodzaju pod względem warunków termicznych. — P / F
Zadanie 13.3. (0–1)
Akweny przedstawione na fotografii stanowią ograniczenie w zagospodarowaniu przestrzennym Rio de Janeiro.
Przedstaw dwa przyrodnicze uwarunkowania, które ograniczają zabudowę obszaru lądowego widocznego na fotografii, inne niż odnoszące się do wód powierzchniowych.
- ......................
- ......................
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
13.1. — 11°N, 72°W: A; 33°S, 72°W: B
- 11°N, 72°W — klimatogram A: wysoka temperatura przez cały rok i wyraźna pora sucha (I–III) — klimat strefy podrównikowej.
- 33°S, 72°W — klimatogram B: najniższa temperatura w VI–VII (zima półkuli południowej), opady głównie zimą, suche lato — klimat podzwrotnikowy typu śródziemnomorskiego.
- Klimatogram C to stacja w Rio de Janeiro.
13.2. — PF
- P — Prąd Brazylijski (ciepły) płynie wzdłuż wschodniego wybrzeża Ameryki Płd na S w kierunku wysokich szerokości.
- F — Prąd Brazylijski jest ciepły, a Prąd Peruwiański (Humboldta) wzdłuż zachodniego wybrzeża — zimny. NIE są tego samego rodzaju termicznie.
13.3. Dwa z przykładowych uwarunkowań (zasady oceniania CKE):
- obecność wzniesień terenu, znaczne deniwelacje;
- zalesienie stoków;
- grawitacyjne ruchy masowe;
- płytkie występowanie wód podziemnych.
Treść zadania (CKE)
Zadanie 13.
Na fotografii przedstawiono fragment Rio de Janeiro i jego okolic (23°S, 43°W).
Poniżej przedstawiono klimatogramy dla trzech stacji położonych na wybrzeżu Ameryki Południowej, na wysokości poniżej 100 m n.p.m., wśród których jest stacja w Rio de Janeiro.
Zadanie 13.1. (0–1)
W tabeli podano współrzędne geograficzne dwóch stacji meteorologicznych spośród przedstawionych na klimatogramach.
Uzupełnij tabelę. Wpisz obok współrzędnych geograficznych literę, którą oznaczono właściwy klimatogram.
| Współrzędne geograficzne stacji | Klimatogram (A, B albo C) |
|---|---|
| 11°N, 72°W | A (klimat podrównikowy) |
| 33°S, 72°W | B (klimat śródziemnomorski) |
Zadanie 13.2. (0–1)
Oceń, czy poniższe informacje o prądach morskich płynących wzdłuż wybrzeży Ameryki Południowej są prawdziwe.
| Nr | Zdanie | Ocena |
|---|---|---|
| 1. | Prąd Brazylijski płynie w kierunku wysokich szerokości geograficznych położonych na półkuli południowej. | P / F |
| 2. | Prąd Brazylijski i prąd płynący w tych samych szerokościach geograficznych wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej są prądami tego samego rodzaju pod względem warunków termicznych. | P / F |
Zadanie 13.3. (0–1)
Akweny przedstawione na fotografii stanowią ograniczenie w zagospodarowaniu przestrzennym Rio de Janeiro.
Przedstaw dwa przyrodnicze uwarunkowania, które ograniczają zabudowę obszaru lądowego widocznego na fotografii, inne niż odnoszące się do wód powierzchniowych.
Co zrobić?
13.1. — dopasowanie klimatogramów
11°N, 72°W — wybrzeże Morza Karaibskiego (pogranicze Kolumbii i Wenezueli). Klimat podrównikowy:
- temperatura przez cały rok ok. 27–29°C, bardzo mała amplituda;
- pora sucha (I–III) i pora deszczowa (maksima w V i X), suma opadów ok. 1100 mm.
- → klimatogram A.
33°S, 72°W — wybrzeże środkowego Chile. Klimat śródziemnomorski (podzwrotnikowy):
- temperatura od ok. 10°C (VII) do ok. 17°C (I) — najchłodniejsza z trzech stacji, bo leży najdalej od równika i nad zimnym prądem;
- opady w zimie półkuli S (V–IX), suche lato (XII–II), suma ok. 330 mm.
- → klimatogram B.
Zostaje C — Rio de Janeiro (23°S): ciepło przez cały rok, najwięcej opadów w lecie półkuli S.
13.2. — prądy morskie
Zdanie 1: “Prąd Brazylijski płynie w kierunku wysokich szerokości S” → PRAWDA. Prąd Brazylijski odchodzi od równika na południe wzdłuż wschodniego wybrzeża Ameryki Płd.
Zdanie 2: “Prąd Brazylijski i prąd zachodniego wybrzeża Ameryki Płd są tego samego rodzaju termicznie” → FAŁSZ.
- Brazylijski (wschodnie wybrzeże) = CIEPŁY.
- Peruwiański (zachodnie wybrzeże, te same szerokości) = ZIMNY.
Różne rodzaje termicznie!
13.3. — ograniczenia zabudowy Rio
Co widać na fotografii: wybrzeże z plażą, laguny i jeziora (te są wyłączone przez polecenie), a za zabudową — strome, zalesione wzgórza.
Dwa uwarunkowania przyrodnicze ograniczające zabudowę (inne niż wody powierzchniowe), np.:
- obecność wzniesień / znaczne deniwelacje terenu (strome stoki);
- zalesienie stoków;
- grawitacyjne ruchy masowe (osuwiska na stromych stokach);
- płytkie występowanie wód podziemnych (na nizinnych terenach przy lagunach).
Punktacja CKE
- 13.1: 1 pkt — dwie poprawne odpowiedzi.
- 13.2: 1 pkt — dwie poprawne odpowiedzi.
- 13.3: 1 pkt — dwa poprawne przyrodnicze ograniczenia, inne niż odnoszące się do wód powierzchniowych.
- Za każdą część 0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Po co to umieć
Wybrzeża Ameryki Płd. w strefie zwrotnikowej różnią się:
- wschodnie (Brazylia) — ciepły Prąd Brazylijski sprzyja opadom;
- zachodnie (Peru, północne Chile) — zimny Prąd Peruwiański utrudnia powstawanie opadów; leży tu pustynia Atakama.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „klimatogramy Ameryki Płd, Rio de Janeiro, prądy morskie, geomorfologia Rio” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl