Zadanie 4 — rozwiązanie, matura geografii maj 2023, PR

Zadanie 4

Matura z geografii, maj 2023, poziom rozszerzony

Wymaganie:

I.3 (poziom rozszerzony) — identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej. I.3 (poziom podstawowy) — czyta i interpretuje treści różnych map, w tym topograficznych.

Treść zadania

Wykaż, przytaczając odpowiednią informację z mapy szczegółowej, dlaczego podczas północnych wiatrów występujących podczas sztormów na Morzu Bałtyckim dochodzi do przejściowego wzrostu zasolenia wschodniej części jeziora Łebsko.

Mapa szczegółowa wybrzeża Bałtyku w okolicach Łeby w skali 1 : 55 000 z jeziorem Łebsko i Mierzeją Łebską. — Mapa szczegółowa Na podstawie: arkusz CKE MGEP-R0-100-2305 Oryginalny PDF CKE

Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Przykładowe odpowiedzi z zasad oceniania CKE (wystarczy jedna poprawna):

Jezioro Łebsko poprzez rzekę Łebę ma połączenie z Morzem Bałtyckim. Podczas sztormów może dochodzić do napływu słonych wód morskich do jeziora (zjawisko cofki na rzece Łebie). Sztormy sprzyjają też podsiąkaniu zasolonych wód podziemnych do jeziora.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 4. (0–1) Wykaż, przytaczając odpowiednią informację z mapy szczegółowej, dlaczego podczas północnych wiatrów występujących podczas sztormów na Morzu Bałtyckim dochodzi do przejściowego wzrostu zasolenia wschodniej części jeziora Łebsko.

Mapa Łeby + jezioro Łebsko + ujście rzeki Łeby do Bałtyku — Jezioro Łebsko (Słowiński PN) połączone z Bałtykiem rzeką Łebą — możliwa cofka i napływ słonych wód. Na podstawie: CKE 2023, mapa do arkusza Oryginalny PDF CKE

Treść zadania 4 z arkusza CKE 2023 PR — Strona 8 arkusza CKE 2023 PR — zadanie 4. Na podstawie: CKE 2023 Oryginalny PDF CKE, str. 8

Co zrobić?

Zauważ połączenie wodne. Łebsko nie jest jeziorem zamkniętym — rzeka Łeba wypływa z niego i uchodzi do Bałtyku. To znaczy, że jezioro ma kontakt z morzem poprzez rzekę.

Co się dzieje podczas sztormu?

Silny wiatr od strony morza spiętrza wodę przy brzegu (wzrost poziomu Bałtyku).
Woda morska “wpycha się” w dół rzeki w stronę jej źródła — to cofka (woda płynie wstecznie).
Słona woda morska dociera przez Łebę do jeziora Łebsko.

Drugi mechanizm: spiętrzona woda morska może też podsiąkać przez piaszczyste podłoże (mierzeja jest przepuszczalna) → słone wody podziemne wlewają się do jeziora.

Konstrukcja odpowiedzi (1 pkt): wymienić mechanizm (cofka / napływ przez Łebę) + przyczynę (sztorm spiętrza wodę morską).

Punktacja CKE

1 pkt — poprawna odpowiedź.

Po co to umieć

Cofka = przepływ rzeki w odwrotnym kierunku z powodu spiętrzenia wody w ujściu (sztorm, przypływ, wiatr). W tym zadaniu jej skutkiem jest przejściowy wzrost zasolenia jeziora połączonego z morzem rzeką; cofka może też powodować podtopienia terenów nad dolnym biegiem rzeki.