Zadanie 17
Matura z geografii, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: 17.1: I.3 (poziom rozszerzony) — identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej; XV.2 (poziom rozszerzony) — analizuje zróżnicowanie przestrzenne zachowań prokreacyjnych Polaków i wykazuje ich związek z uwarunkowaniami społeczno-kulturowymi; I.3 (poziom podstawowy) — czyta i interpretuje treści różnych map; XV.4 (poziom podstawowy) — podaje przyczyny migracji wewnętrznych; XV.5 (poziom podstawowy) — analizuje przestrzenne zróżnicowanie rynku pracy w Polsce.
17.2: I.3 i XV.2 (poziom rozszerzony); XXI.1 (poziom rozszerzony) — charakteryzuje problemy demograficzne w skali krajowej; I.3 (poziom podstawowy); XV.3 (poziom podstawowy) — prognozuje skutki współczesnych przemian demograficznych w Polsce.
Treść zadania
Zadanie 17. Na mapie przedstawiono wartość współczynnika dzietności według województw Polski w 2016 roku i jej zmianę w porównaniu z rokiem 2002.
Liczba urodzonych dzieci przypadających na jedną kobietę w wieku rozrodczym (15–49 lat): 1,401 – 1,506 1,301 – 1,400 1,251 – 1,300 1,201 – 1,250
Zmiana w porównaniu z 2002 r.: 0,25 pkt / 0,20 / 0,15 / 0,10 / 0,05 / 0,00 / -0,05 / -0,11
Na podstawie: Atlas statystyczny Polski, Warszawa 2018.
Zadanie 17.1. (0–1)
Na podstawie mapy i własnej wiedzy wykaż związek między specyfiką rynku pracy w województwie świętokrzyskim a wartością współczynnika dzietności w tym województwie w okresie, do którego odnoszą się dane przedstawione na mapie.
Zadanie 17.2. (0–1)
Podaj skutek społeczno-gospodarczy, który może wynikać ze spadku dzietności dla tych województw, w których zjawisko to wystąpiło.
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Na podstawie przykładowych odpowiedzi z zasad oceniania CKE (uznawane są też inne poprawne).
17.1. Niedobór miejsc pracy → wysokie bezrobocie → odpływ migracyjny kobiet w wieku prokreacyjnym (15–49 lat) z województwa świętokrzyskiego do innych regionów / krajów → niska wartość wskaźnika dzietności. Dodatkowo: niskie płace, restrukturyzacja Staropolskiego/Centralnego Okręgu Przemysłowego, odłożenie decyzji o założeniu rodziny.
17.2. Skutki (jeden z):
- pogłębianie procesu starzenia ludności;
- zagrożenie depopulacją;
- niedobory zasobów pracy / niska podaż siły roboczej;
- spadek atrakcyjności województw dla inwestorów;
- spadek popytu na usługi edukacyjne;
- spadek wydatków na ograniczanie antropopresji.
Tresc zadania (CKE)
Co zrobić?
17.1. — związek brak pracy → niska dzietność
Zbuduj łańcuch przyczynowo-skutkowy (zasady oceniania wymagają odniesienia do związku między niedoborem miejsc pracy a niską dzietnością):
- Niedobór miejsc pracy w województwie świętokrzyskim (restrukturyzacja przemysłu).
- → Wysokie bezrobocie, niskie płace.
- → Emigracja zarobkowa młodych, szczególnie kobiet w wieku prokreacyjnym (15-49).
- → W województwie zostają osoby starsze, młodych jest mało.
- → Niska liczba urodzeń → niski wskaźnik dzietności.
Drugi mechanizm: nawet ci, co zostają, odkładają decyzję o dziecku ze względu na brak stabilności finansowej.
17.2. — skutek spadku dzietności
Skutki spadku dzietności (dla województw, w których wystąpił):
- Pogłębianie starzenia (sprzężenie zwrotne).
- Depopulacja — spadek liczby ludności.
- Niedobory zasobów pracy — mniej osób w wieku produkcyjnym.
- Spadek atrakcyjności dla inwestorów (mała baza pracowników).
- Spadek popytu na usługi edukacyjne (zamykanie szkół).
- Wzrost wydatków publicznych na emerytury i opiekę.
Wybierz jeden skutek i sformułuj jako pełne zdanie.
Punktacja CKE
- 17.1: 1 pkt — poprawne wyjaśnienie związku.
- 17.2: 1 pkt — poprawny skutek.
Po co to umieć
Co pokazuje mapa w zadaniu (2016 r.):
- Najwyższy współczynnik dzietności (1,401–1,506): pomorskie, wielkopolskie, mazowieckie.
- Najniższy (1,201–1,250): opolskie i świętokrzyskie.
- Spadek w porównaniu z 2002 r. (szare słupki): m.in. świętokrzyskie, lubelskie, podkarpackie, warmińsko-mazurskie.
Mechanizm z zadania: rynek pracy → migracje osób młodych → dzietność.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „demografia Polski, woj. świętokrzyskie, starzenie ludności” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl