Zadanie 8
Matura z geografii, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: 8.1 i 8.2: I.3 (poziom rozszerzony) — identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej; III.5 (poziom rozszerzony) — rozpoznaje strefę klimatyczną i typ klimatu na podstawie rocznego przebiegu temperatury powietrza i sum opadów; III.6 (poziom rozszerzony) — dostrzega prawidłowości w rozmieszczeniu zjawisk i procesów atmosferycznych; I.3 i I.4 (poziom podstawowy) — czyta mapy, interpretuje dane liczbowe przedstawione w postaci wykresów.
8.3: I.3 i X.1 (poziom rozszerzony) — m.in. charakteryzuje różne typy rolnictwa; I.3, I.4, VII.5 i X.3 (poziom podstawowy) — m.in. porównuje strukturę PKB państw na różnym poziomie rozwoju, wyjaśnia zasięg geograficzny głównych upraw na świecie.
Treść zadania
Zadanie 8.
Na mapie świata literami od A do D oznaczono wybrane państwa, a literą X – wyspę (A — w Ameryce Północnej, B — w Europie Zachodniej, C — w Azji Środkowej, D — w Ameryce Południowej; X — wyspa na Oceanie Indyjskim, ok. 50°S).
Na podstawie: Atlas geograficzny, Warszawa 2019.
Poniżej przedstawiono klimatogram dla stacji meteorologicznej położonej na wyspie oznaczonej na mapie literą X. Odczyt z klimatogramu: temperatura od ok. 7–7,5°C (I–II) do ok. 2°C (VII–VIII), miesięczne sumy opadów ok. 45–70 mm przez cały rok.
Na podstawie: www.klimadiagramme.de
Zadanie 8.1. (0–1)
Wyspa oznaczona literą X leży w szerokościach geograficznych odpowiadających położeniu Krakowa na półkuli północnej, ale klimat tej wyspy jest klasyfikowany jako podbiegunowy.
Wyjaśnij, dlaczego na wyspie oznaczonej literą X występuje klimat podbiegunowy, mimo jej położenia w szerokościach geograficznych odpowiadających położeniu Krakowa na półkuli północnej. W odpowiedzi odnieś się do czynnika klimatotwórczego, przyczyniającego się do różnicy między średnią roczną temperaturą powietrza w Krakowie a średnią roczną temperaturą powietrza na wyspie oznaczonej literą X.
Zadanie 8.2. (0–1)
Oceń, czy poniższe informacje o klimacie wyspy oznaczonej literą X są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.
| Nr | Informacja | P/F |
|---|---|---|
| 1. | Niższa niż w Krakowie wartość rocznej amplitudy temperatury powietrza wynika z oddziaływania pasatów na klimat wyspy. | P / F |
| 2. | Roczna suma opadów atmosferycznych na wyspie jest wyższa niż na południowo-zachodnim wybrzeżu Afryki położonym między 20°S a 30°S. | P / F |
Zadanie 8.3. (0–2)
W tabeli podano dane statystyczne dotyczące rolnictwa trzech państw wybranych z grupy dziesięciu największych producentów zbóż na świecie w 2017 roku.
| Państwo | Zbiory zbóż (tys. ton) | Powierzchnia zasiewów zbóż (tys. ha) | Zużycie nawozów sztucznych (kg na 1 ha użytków rolnych) | Udział rolnictwa w tworzeniu PKB (%) |
|---|---|---|---|---|
| ... | 76 397,2 | 14 135,5 | 11,2 | 10,8 |
| ... | 64 496,0 | 9 380,9 | 109,7 | 1,7 |
| ... | 56 310,7 | 13 929,5 | 68,0 | 1,6 |
Na podstawie: www.cia.gov; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2019, www.stat.gov.pl
Uzupełnij tabelę. Wpisz we właściwych wierszach nazwy państw, których rolnictwo charakteryzowały przedstawione dane statystyczne. Dobierz państwa spośród oznaczonych na mapie literami A–D.
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
8.1. Przykładowe odpowiedzi (zasady oceniania CKE): wyspa leży w obszarze oddziaływania zimnego prądu oceanicznego (Dryfu Wiatrów Zachodnich), który obniża średnią roczną temperaturę powietrza; bliskie położenie Antarktydy sprawia, że napływają zimne masy powietrza; albo — stosunkowo wysoka średnia roczna temperatura w Krakowie wynika z oddziaływania Prądu Zatokowego / ciepłych mas powietrza.
8.2. — FP
- F — mała roczna amplituda temperatury wynika z wpływu oceanu, a nie pasatów (pasaty wieją w strefie międzyzwrotnikowej).
- P — na wyspie opady występują przez cały rok, a wybrzeże południowo-zachodniej Afryki między 20°S a 30°S jest pustynne (Namib).
8.3. — Argentyna (D), Francja (B), Kanada (A) — w tej kolejności wierszy.
Tresc zadania (CKE)
Co zrobić?
8.1. — różnica temperatur Kraków vs wyspa
Klucz: szerokość geograficzna nie tłumaczy wszystkiego. Wyspa (półkula południowa, okolice Antarktydy) ma podobną szerokość bezwzględną co Kraków (~50°), ale temperatury są zdecydowanie niższe.
Wyjaśnienie wyspy (niższa temperatura):
- Zimny prąd morski (Dryf Wiatrów Zachodnich — zimny, opływa Antarktydę).
- Bliskość Antarktydy → zimne masy powietrza polarne.
- Oceaniczne otoczenie → niewielkie różnice sezonowe, ale niska średnia.
Wyjaśnienie Krakowa (wyższa temperatura):
- Prąd Zatokowy / Golfsztrom ogrzewa Atlantyk i Europę.
- Ciepłe masy powietrza atlantyckiego dochodzą do środkowej Europy.
8.2. — P/F o klimacie
Odpowiedź: FP.
- Zdanie 1 — fałsz: pasaty wieją w strefie międzyzwrotnikowej, nie w szerokościach umiarkowanych/podbiegunowych. Mała roczna amplituda temperatury na wyspie wynika z oceanicznego położenia (wpływ wód oceanu, cyrkulacja zachodnia).
- Zdanie 2 — prawda: południowo-zachodnie wybrzeże Afryki między 20°S a 30°S to obszar pustynny (Namib, wpływ zimnego Prądu Benguelskiego) z bardzo małymi opadami, a na wyspie opady występują w każdym miesiącu (klimatogram).
8.3. — państwa-producenci
Wnioskuj z danych w tabeli (plony = zbiory : powierzchnia):
- Wiersz 1: ok. 5,4 t/ha, bardzo małe zużycie nawozów (11,2 kg/ha) i wysoki udział rolnictwa w PKB (10,8%) — państwo słabiej rozwinięte gospodarczo → Argentyna.
- Wiersz 2: najwyższe plony (ok. 6,9 t/ha) i najwyższe zużycie nawozów (109,7 kg/ha) — intensywne rolnictwo → Francja.
- Wiersz 3: niższe plony (ok. 4,0 t/ha) przy dużej powierzchni zasiewów — rolnictwo ekstensywne w chłodniejszym klimacie, mały udział rolnictwa w PKB → Kanada.
Punktacja CKE
- 8.1: 1 pkt — poprawne wyjaśnienie.
- 8.2: 1 pkt — dwie poprawne oceny.
- 8.3: 2 pkt — trzy wiersze; 1 pkt — dwa wiersze.
Po co to umieć
Prądy morskie a klimat: ciepły prąd → ocieplenie wybrzeża; zimny prąd → ochłodzenie i mniejsze opady (np. pustynie Atakama i Namib na wybrzeżach opływanych przez zimne prądy).
Dane rolnicze: plony, zużycie nawozów i udział rolnictwa w PKB pozwalają odróżnić rolnictwo intensywne od ekstensywnego i państwa o różnym poziomie rozwoju.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „klimat, prądy morskie, lokalizacja Krakowa vs wyspy” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl