Zadanie 7
Matura z geografii, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: V.2 — najważniejsze wydarzenia geologiczne w dziejach Ziemi.
V.7 — prawidłowości w rozmieszczeniu zjawisk geologicznych.
Treść zadania
Na rysunku przedstawiono wiek skał bazaltowych dna oceanów.
Na podstawie: www.ngdc.noaa.gov
Wyjaśnij – odwołując się do tektoniki płyt litosfery – dlaczego wschodnie wybrzeża Ameryki Południowej i zachodnie wybrzeża Afryki mają podobny zarys. W odpowiedzi odnieś się do położenia kontynentów w przeszłości oraz do właściwego procesu tektonicznego.
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
W przeszłości Afryka i obie Ameryki tworzyły jeden kontynent (Pangea). W rejonie Grzbietu Śródatlantyckiego zachodzi zjawisko spreadingu (ekspansja / rozrastanie się dna oceanicznego). Płyty afrykańska i południowoamerykańska są rozsuwane przez rozbieżne prądy konwekcyjne w płaszczu Ziemi → kontynenty się oddalają. Wiek skał bazaltowych w pobliżu osi grzbietu potwierdza obecność strefy ryftowej i spreadingu.
Tresc zadania (CKE)
Co zrobić?
Punkt wyjścia: kontynenty były połączone. Około 250-300 mln lat temu (era paleozoiczna, perm) wszystkie kontynenty tworzyły Pangeę — jeden superkontynent. Dowodami są m.in.:
- Zbieżność kształtów wybrzeży (zachodnie wybrzeże Afryki idealnie pasuje do wschodniego wybrzeża Ameryki Płd.).
- Podobne formacje skalne po obu stronach Atlantyku.
- Skamieniałości tych samych gatunków roślin i zwierząt lądowych.
Mechanizm oddalania (drugi punkt CKE) — spreading = ekspansja dna oceanicznego:
- W połowie Atlantyku biegnie Grzbiet Śródatlantyczny — granica między płytami amerykańską i euroazjatycką/afrykańską.
- Wzdłuż osi grzbietu ciekła magma wydobywa się na powierzchnię → twardnieje → tworzy nowe dno oceaniczne (skały bazaltowe).
- Mechanizm napędu: prądy konwekcyjne w płaszczu Ziemi (gorąca magma wznosi się, ostygała opada — rozsuwając płyty na boki).
Konstrukcja odpowiedzi (na 2 pkt) musi zawierać OBA elementy:
- Pangea / połączone kontynenty w przeszłości.
- Spreading / ryft / prądy konwekcyjne / rozsuwanie płyt w teraźniejszości.
Brak jednego = -1 pkt.
Punktacja CKE
- 2 pkt — wyjaśnienie uwzględniające jedność kontynentów w przeszłości oraz odniesienie do procesu (spreading, ryft, rozsuwanie płyt, prądy konwekcyjne).
- 1 pkt — tylko jedno z dwóch.
Po co to umieć
Trzy typy granic płyt litosferycznych to obowiązkowa wiedza:
- Rozbieżne (spreading) — np. Grzbiet Śródatlantycki, Wielki Rów Afrykański.
- Zbieżne (subdukcja, kolizja) — np. Andy, Himalaje, Wyspy Japońskie.
- Przesuwcze (transform) — np. uskok San Andreas.
Każdy typ ma swoje zjawiska (wulkanizm, trzęsienia ziemi, góry, ryfty) i typowe lokalizacje.
Podobne zadania
tektonika płyt, Wielki Rów Wschodnioafrykański, rozłam Afryki
Zadanie 13 (1 pkt)
maj 2024 • PR
**Zadanie 13. (0–1)** Na mapie przedstawiono przewidywany zarys kontynentu afrykańskiego za około 10 milionów lat. Przedstaw przyczynę przewidywanego rozłamu Afryki. W odpowiedzi odnieś się do tektoniki płyt litosfery.
tektonika płyt, krawędź aktywna, Ameryka Południowa, Andy
Zadanie 9 (2 pkt)
maj 2025 • PR
### Zadanie 9. (0–2) Zachodnia krawędź Ameryki Południowej ma charakter aktywny tektonicznie, a wschodnia – pasywny. Na krawędzi aktywnej dochodzi tam m.in. do trzęsień ziemi, które mogą przyczyniać się do powstawania tsunami. **Podaj trzy inne zjawiska lub procesy przyrodnicze, uwarunkowane tektoniką płyt, występujące u zachodnich wybrzeży Ameryki Południowej, a niewystępujące we wschodniej części tego kontynentu.** 1. ...................... 2. ...................... 3. ......................
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „tektonika płyt, spreading, Grzbiet Śródatlantycki" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl