Zadanie 1
Matura z geografii, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: 1.1: I.3 (poziom rozszerzony) — identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej; V.6 (poziom rozszerzony) — przedstawia przykłady ograniczeń w zakresie zagospodarowania terenu; XI.4 (poziom rozszerzony) — przedstawia czynniki rozwoju budownictwa; XIV.1 (poziom rozszerzony) — wyróżnia główne cechy wybranych krajobrazów w Polsce; I.3 (poziom podstawowy) — czyta i interpretuje treści różnych map, w tym topograficznych.
1.2 i 1.3: I.3 (poziom podstawowy).
1.4: I.3 i V.3 (poziom podstawowy) — m.in. charakteryzuje główne procesy zewnętrzne oraz skutki rzeźbotwórczej działalności wiatru i mórz.
1.5: I.3 i V.7 (poziom rozszerzony) — m.in. dostrzega prawidłowości w rozmieszczeniu zjawisk i procesów geologicznych; V.3 (poziom podstawowy).
1.6: V.2 (poziom rozszerzony) — charakteryzuje najważniejsze wydarzenia geologiczne i przyrodnicze w dziejach Ziemi (zlodowacenia); V.7 i XIII.1 (poziom rozszerzony); V.3 (poziom podstawowy).
Treść zadania
Zadania odnoszą się do mapy szczegółowej wybrzeża Bałtyku w okolicach Łeby (skala 1 : 55 000).
Zadanie 1.
Turysta rozpoczął pieszą wycieczkę w miejscu położonym obok pałacu (pole F3). Czerwonym szlakiem pieszym doszedł do skrzyżowania z zielonym szlakiem rowerowym (pole D3). Następnie trasa wycieczki przebiegała zielonym szlakiem rowerowym, którym turysta dotarł do wydm Stilo (pole M2).
Zadanie 1.1. (0–2)
Trasa wycieczki prowadziła obok obszaru otoczonego na planie czarną linią, przedstawionego w polu E3 mapy szczegółowej.
Na podstawie mapy szczegółowej i planu przedstaw przyrodnicze ograniczenie w zagospodarowaniu obszaru otoczonego czarną linią oraz cechę tego obszaru sprzyjającą zabudowie mieszkalnej lub usługowej, wynikającą z jego położenia.
Zadanie 1.2. (0–2)
Oblicz długość w terenie trasy wycieczki przebiegającej zielonym szlakiem rowerowym, a następnie czas potrzebny do pieszego pokonania tej trasy. Przyjmij, że:
- długość trasy na mapie szczegółowej wynosi 20 cm;
- turysta idzie z prędkością 4 km/h;
- różnica wysokości pokonywana przez turystę nie wydłuża czasu trwania wycieczki.
Długość trasy podaj w kilometrach, a czas przejścia – w godzinach i minutach. Zapisz obliczenia.
Zadanie 1.3. (0–1)
Trasa wycieczki przebiegała obok jeziora Sarbsko. Średnia głębokość tego jeziora wynosi 1,2 m, a jego głębokość maksymalna to 3,2 m.
Podaj dwie cechy przyrodnicze jeziora Sarbsko – inne niż odnoszące się do jego głębokości lub genezy – które turysta mógł odczytać z załączonej mapy szczegółowej.
Zadanie 1.4. (0–1)
Do powstania mierzei oraz do odcięcia przybrzeżnego fragmentu morza od reszty akwenu morskiego przyczynił się prąd przybrzeżny.
Podaj nazwę czynnika rzeźbotwórczego – innego niż prąd przybrzeżny – wraz z nazwą odpowiedniego procesu kształtującego współcześnie rzeźbę obszaru położonego w granicach rezerwatu Mierzeja Sarbska.
Zadanie 1.5. (0–2)
Turysta zwrócił uwagę na charakterystyczny kształt wydm: Piaszczystej (J2) i Stilo (M2).
Wyjaśnij, dlaczego czoła tych wydm są skierowane na wschód, a ich ramiona – na zachód.
Zadanie 1.6. (0–1)
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.
- Wydmy Stilo (M2) i Piaszczysta (J/K2) to formy, które powstały przed nasunięciem się lądolodu podczas zlodowacenia Wisły. — P / F
- Wydmy Stilo (M2) i Piaszczysta (J/K2) to reprezentacja form, które występują także w Kampinoskim Parku Narodowym. — P / F
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
1.1. Ograniczenie: podmokły teren / niestabilny grunt / płytkie wody podziemne. Cecha sprzyjająca: niewielka odległość od centrum / łatwy dojazd / płaski teren / bliskość obiektów rekreacyjnych.
1.2. Skala mapy 1:55 000. Długość trasy: 20 cm × 550 m = 11 km. Czas: 11 km ÷ 4 km/h = 2,75 h = 2 h 45 min.
1.3. Dwie cechy z: wydłużony kształt, przepływowe (Chełst), wyrównana linia brzegowa, niewielkie zatoki, brzegi zarastające, zalesione/zabagnione brzegi.
1.4. Czynnik: wiatr (deflacja/akumulacja/transport) lub morze (abrazja/akumulacja/transport).
1.5. Czoła wydm wysunięte na wschód (zgodnie z wiatrami zachodnimi). Ramiona pozostają w tyle, bo piasek wilgotniejszy/utrwalony roślinnością.
1.6. — FP (1. fałsz — wydmy nadmorskie powstały po ustąpieniu lądolodu, nie przed jego nasunięciem; 2. prawda — wydmy paraboliczne występują także w Kampinoskim Parku Narodowym).
Treść zadania (CKE)
Zadania od 1. do 4. odnoszą się do obszaru przedstawionego na mapie szczegółowej wybrzeża Morza Bałtyckiego w okolicach Łeby.
Zadanie 1. Turysta rozpoczął pieszą wycieczkę w miejscu położonym obok pałacu (pole F3). Czerwonym szlakiem pieszym doszedł do skrzyżowania z zielonym szlakiem rowerowym (pole D3). Następnie trasa wycieczki przebiegała zielonym szlakiem rowerowym, którym turysta dotarł do wydm Stilo (pole M2).
Zadanie 1.1. (0–2)
Trasa wycieczki prowadziła obok obszaru otoczonego na poniższym planie czarną linią, przedstawionego w polu E3 mapy szczegółowej.
Na podstawie mapy szczegółowej i planu przedstaw przyrodnicze ograniczenie w zagospodarowaniu obszaru otoczonego czarną linią oraz cechę tego obszaru sprzyjającą zabudowie mieszkalnej lub usługowej, wynikającą z jego położenia.
- Przyrodnicze ograniczenie: …
- Cecha sprzyjająca zabudowie mieszkalnej lub usługowej: …
Zadanie 1.2. (0–2)
Oblicz długość w terenie trasy wycieczki przebiegającej zielonym szlakiem rowerowym, a następnie czas potrzebny do pieszego pokonania tej trasy. Przyjmij, że:
- długość trasy na mapie szczegółowej wynosi 20 cm
- turysta idzie z prędkością 4 km/h
- różnica wysokości pokonywana przez turystę nie wydłuża czasu trwania wycieczki.
Zadanie 1.3. (0–1)
Trasa wycieczki przebiegała obok jeziora Sarbsko. Średnia głębokość tego jeziora wynosi 1,2 m, jego głębokość maksymalna to 3,2 m.
Podaj dwie cechy przyrodnicze jeziora Sarbsko – inne niż odnoszące się do jego głębokości lub genezy – które turysta mógł odczytać z załączonej mapy szczegółowej.
Zadanie 1.4. (0–1)
Do powstania mierzei oraz do odcięcia przybrzeżnego fragmentu morza od reszty akwenu morskiego przyczynił się prąd przybrzeżny.
Podaj nazwę czynnika rzeźbotwórczego – innego niż prąd przybrzeżny – wraz z nazwą odpowiedniego procesu kształtującego współcześnie rzeźbę obszaru położonego w granicach rezerwatu Mierzeja Sarbska.
Zadanie 1.5. (0–2)
Turysta zwrócił uwagę na charakterystyczny kształt wydm: Piaszczystej (J2) i Stilo (M2).
Wyjaśnij, dlaczego czoła tych wydm są skierowane na wschód, a ich ramiona – na zachód.
Zadanie 1.6. (0–1)
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.
- Wydmy Stilo (M2) i Piaszczysta (J/K2) to formy, które powstały przed nasunięciem się lądolodu podczas zlodowacenia Wisły.
- Wydmy Stilo (M2) i Piaszczysta (J/K2) to reprezentacja form, które występują także w Kampinoskim Parku Narodowym.
Co zrobić?
1.1. — ograniczenie + cecha sprzyjająca
Czytaj mapę topograficzną. Odczytaj z mapy i planu otoczenie obszaru w polu E3: tereny podmokłe, bliskość rzeki / bagien (płytko występujące wody podziemne). Jednocześnie obszar leży niedaleko centrum miasta i portu, ma łatwy dojazd do drogi wojewódzkiej.
Powiąż przyrodę z zabudową.
- Ograniczenie (cecha utrudniająca zabudowę): podmokły grunt / wysokie wody gruntowe / niestabilne podłoże.
- Cecha sprzyjająca: bliskość centrum / portu, dojazd do drogi wojewódzkiej, płaski teren, położenie poza obszarem zalesionym i poza wydmami.
1.2. — długość trasy + czas
Skala 1:55 000 = 1 cm na mapie odpowiada 55 000 cm = 550 m w terenie.
Czas marszu = długość ÷ prędkość:
1.3. — cechy jeziora Sarbsko
Cechy widoczne na mapie (nie głębokość ani geneza):
- Wydłużony kształt (jezioro przybrzeżne, rozciągnięte równolegle do wybrzeża)
- Przepływowe (rzeka Chełst wpływa/wypływa)
- Wyrównana linia brzegowa (bez głębokich zatok)
- Zarastające brzegi (zielona barwa, oznaczenia trzcin)
Wybierz dwie najbardziej widoczne na mapie.
1.4. — czynnik + proces rzeźbotwórczy
Środowisko: wybrzeże morskie + wydmy. Dwa naturalne czynniki:
- Wiatr → procesy: deflacja (wywiewanie), akumulacja (osadzanie), transport.
- Morze → procesy: abrazja (niszczenie brzegów), akumulacja (mierzeja), transport.
Wybierz jedną parę czynnik + proces.
1.5. — asymetria wydmy parabolicznej
Wiatry dominujące w Polsce: z zachodu (W). Wydmy paraboliczne mają kształt litery U otwartej na stronę nawietrzną.
Mechanizm asymetrii:
- Czoło wydmy (środek paraboli) wysuwa się na wschód — wiatr popycha luźny, suchy piasek.
- Ramiona (boki paraboli) zostają w tyle — piasek tam jest wilgotniejszy lub utrwalony roślinnością, wolniejszy ruch.
1.6. — P/F o zlodowaceniach
Odpowiedź: FP.
- Zdanie 1 — fałsz: wydmy na mierzei mogły powstać dopiero po ustąpieniu lądolodu, gdy uformowało się wybrzeże z mierzeją; lądolód zlodowacenia Wisły zniszczyłby wcześniejsze wydmy.
- Zdanie 2 — prawda: wydmy paraboliczne występują także w głębi lądu, m.in. w Puszczy Kampinoskiej.
Punktacja CKE
- 1.1: 2 pkt — oba elementy; 1 pkt — jeden.
- 1.2: 2 pkt — sposób obliczenia + wynik długości i czasu; 1 pkt — tylko długość poprawnie.
- 1.3: 1 pkt — dwie cechy.
- 1.4: 1 pkt — czynnik + proces.
- 1.5: 2 pkt — odniesienie do wypukłej części + ramion; 1 pkt — jedno.
- 1.6: 1 pkt — dwie poprawne oceny.
Po co to umieć
Mapa szczegółowa w tym arkuszu ma skalę 1 : 55 000 — przeliczenie 1 cm = 550 m to podstawa zadania 1.2. Ćwicz czytanie symboli (lasy, mokradła, szlaki) i łączenie położenia obszaru z jego funkcją (zabudowa, rekreacja, ochrona).
Wydmy paraboliczne: wiatr przesuwa czoło wydmy w kierunku, w którym wieje (przy wiatrach zachodnich — na wschód), a ramiona zostają w tyle.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „mapa topograficzna, wycieczka, wybrzeże Bałtyku, jezioro Sarbsko, wydmy paraboliczne” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl