Zadanie 12
Matura z geografii, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: V.4 (poziom rozszerzony) — charakteryzuje zjawiska wietrzenia fizycznego oraz opisuje produkty i formy powstałe w wyniku tych procesów.
V.5 (poziom rozszerzony) — wykazuje wpływ czynników przyrodniczych na grawitacyjne ruchy masowe.
XIV.1 (poziom rozszerzony) — na podstawie materiałów źródłowych wyróżnia główne cechy wybranych krajobrazów w Polsce: górskiego ponad granicą lasu.
V.3 (poziom podstawowy) — charakteryzuje główne procesy zewnętrzne modelujące powierzchnię Ziemi oraz skutki rzeźbotwórczej działalności rzek, wiatru, lodowców, lądolodu i mórz oraz wietrzenia.
Treść zadania
Poniżej zamieszczono reprodukcję wybranego dzieła sztuki przedstawiającego krajobraz Tatr Wysokich.
Stanisław Gałek, Morskie Oko
Na podstawie: www.scianatatr.pl
Uzupełnij tabelę. Wpisz nazwy dwóch form rzeźby, które są charakterystyczne dla obszaru przedstawionego na obrazie, oraz podaj ich genezę. Nazwy form dobierz z podanych poniżej.
kocioł lodowcowy, ostaniec krasowy, pradolina, stożek piargowy
| Lp. | Nazwa formy rzeźby | Geneza formy rzeźby (wpisz: akumulacyjna albo erozyjna) |
|---|---|---|
| 1. | ........................ | ........................ |
| 2. | ........................ | ........................ |
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
| Nazwa formy rzeźby | Geneza |
|---|---|
| kocioł lodowcowy | erozyjna |
| stożek piargowy | akumulacyjna |
Tresc zadania (CKE)
Co zrobić?
Dwie kategorie procesów rzeźbotwórczych:
- Erozyjne — niszczenie / zdzieranie / wycinanie powierzchni przez wodę, lód, wiatr.
- Akumulacyjne — osadzanie / nadbudowywanie materiału (np. piasek, żwir, odłamki skalne).
Wybrane formy w krajobrazie górskim:
| Forma | Geneza | Mechanizm |
|---|---|---|
| Kocioł lodowcowy (cyrk) | erozyjna | Lodowiec żłobi wgłębienie w stoku. |
| Stożek piargowy | akumulacyjna | Piargi (luźne odłamki skalne) osypują się ze stoku i tworzą stożek u jego podnóża. |
| Morena | akumulacyjna | Materiał niesiony przez lodowiec. |
| Dolina U-kształtna | erozyjna | Lodowiec poszerza i pogłębia dolinę. |
| Żleb | erozyjna | Erozja wodna i grawitacyjna w wąwozie. |
Uzupełnij tabelę:
- Kocioł lodowcowy → erozyjna (lodowiec wycina wnękę).
- Stożek piargowy → akumulacyjna (osypywanie się luźnego materiału).
Punktacja CKE
- 2 pkt — uzupełnienie obu wierszy.
- 1 pkt — jeden wiersz albo sama kolumna z nazwą formy rzeźby.
Po co to umieć
Rozróżnianie erozji vs akumulacji jest podstawą geomorfologii:
- Erozja: lodowiec żłobi → kocioł, U-dolina; rzeka żłobi → V-dolina, wąwóz; wiatr żłobi → grzyb skalny.
- Akumulacja: lodowiec składa → morena; rzeka składa → delta, mada; wiatr składa → wydma; grawitacja składa → stożek piargowy.
Pamiętaj parę przyczyna→skutek dla każdej formy.
Podobne zadania
parki narodowe Polski, geomorfologia krasowa, ostaniec
Zadanie 14 (4 pkt)
maj 2024 • PR
**Zadanie 14.** Na mapie numerami 1–7 oznaczono wybrane parki narodowe w Polsce. ### Zadanie 14.1. (0–2) Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe numery wybrane spośród podanych w nawiasach. Park narodowy o krajobrazie bagienno-łąkowym, położony w pradolinie, oznaczono na mapie numerem (*1 / 2*) .......... . Park narodowy o rzeźbie charakteryzującej się występowaniem akumulacyjnych form powstałych na skutek działalności procesów eolicznych oznaczono na mapie numerem (*3 / 4*) .......... . Park narodowy, w którym występują formy polodowcowe i skały paleozoiczne pochodzenia magmowego, oznaczono na mapie numerem (*5 / 6*) .......... . ### Zadanie 14.2. (0–2) Na fotografii wykonanej w parku narodowym oznaczonym numerem 7 wskazano strzałką wybraną formę rzeźby krasowej. Podaj nazwę formy wskazanej strzałką na fotografii i nazwę odpowiedniego czynnika rzeźbotwórczego, a następnie wyjaśnij, jak doszło do powstania tej formy. Nazwę formy i czynnik rzeźbotwórczy dobierz z podanych poniżej. > kem, ostaniec, woda z CO₂, wiatr - Nazwa formy: ...................................... - Czynnik rzeźbotwórczy: ...................................... - Wyjaśnienie: ......................................
geomorfologia glacjalna, moreny środkowe, lodowiec Tatr w plejstocenie
Zadanie 6 (1 pkt)
maj 2025 • PR
### Zadanie 6. (0–1) Na rysunku przedstawiono wybrany obszar Tatr w plejstocenie. Strzałkami wskazano moreny środkowe. Objaśnienie: Val. Glacier, Val. Gl. – dolina lodowca. Na podstawie: J. Zasadni, P. Kłapyta, *The Tatra Mountains during the Last Glacial Maximum*, „Journal of Maps", 12/2014. **Wyjaśnij, dlaczego w sytuacji przedstawionej na rysunku dochodziło w plejstocenie do powstawania moren środkowych.**
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „formy glacjalne i grawitacyjne, kocioł lodowcowy, stożek piargowy” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl