Zadanie 14
Matura z geografii, maj 2024, poziom rozszerzony
Wymaganie: V.4 — wietrzenie chemiczne, krasowienie.
XIII.3 — specyfika środowiska Sudetów, Gór Świętokrzyskich, Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej.
Treść zadania
Zadanie 14.
Na mapie numerami 1–7 oznaczono wybrane parki narodowe w Polsce.
Zadanie 14.1. (0–2)
Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe numery wybrane spośród podanych w nawiasach.
Park narodowy o krajobrazie bagienno-łąkowym, położony w pradolinie, oznaczono na mapie numerem (1 / 2) .......... .
Park narodowy o rzeźbie charakteryzującej się występowaniem akumulacyjnych form powstałych na skutek działalności procesów eolicznych oznaczono na mapie numerem (3 / 4) .......... .
Park narodowy, w którym występują formy polodowcowe i skały paleozoiczne pochodzenia magmowego, oznaczono na mapie numerem (5 / 6) .......... .
Zadanie 14.2. (0–2)
Na fotografii wykonanej w parku narodowym oznaczonym numerem 7 wskazano strzałką wybraną formę rzeźby krasowej.
Podaj nazwę formy wskazanej strzałką na fotografii i nazwę odpowiedniego czynnika rzeźbotwórczego, a następnie wyjaśnij, jak doszło do powstania tej formy. Nazwę formy i czynnik rzeźbotwórczy dobierz z podanych poniżej.
kem, ostaniec, woda z CO₂, wiatr
- Nazwa formy: ......................................
- Czynnik rzeźbotwórczy: ......................................
- Wyjaśnienie: ......................................
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
14.1.
- Pradolina + bagienno-łąkowy: 2 (Biebrzański PN)
- Wydmy / formy akumulacyjne eoliczne: 3 (Słowiński PN)
- Polodowcowe + magmowe paleozoiczne: 5 (Karkonoski PN)
14.2. Forma: ostaniec. Czynnik: woda z CO₂ (krasowienie wapieni). Wyjaśnienie: woda zawierająca CO₂ rozpuszcza wapienie, ale nierówno — szybciej w miejscach spękanych/porowatych, wolniej w bardziej odpornych (więcej krzemionki, mniej spękań). Tam, gdzie rozpuszczanie było słabsze, fragmenty skały pozostały jako ostańce (skałki Stołowych Gór, Pieskowa Skała).
Treść zadania (CKE)
Zadanie 14.
Na mapie numerami 1–7 oznaczono wybrane parki narodowe w Polsce.
Zadanie 14.1. (0–2)
Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe numery wybrane spośród podanych w nawiasach.
Park narodowy o krajobrazie bagienno-łąkowym, położony w pradolinie, oznaczono na mapie numerem (1 / 2) … .
Park narodowy o rzeźbie charakteryzującej się występowaniem akumulacyjnych form powstałych na skutek działalności procesów eolicznych oznaczono na mapie numerem (3 / 4) … .
Park narodowy, w którym występują formy polodowcowe i skały paleozoiczne pochodzenia magmowego, oznaczono na mapie numerem (5 / 6) … .
Zadanie 14.2. (0–2)
Na fotografii wykonanej w parku narodowym oznaczonym numerem 7 wskazano strzałką wybraną formę rzeźby krasowej.
Podaj nazwę formy wskazanej strzałką na fotografii i nazwę odpowiedniego czynnika rzeźbotwórczego, a następnie wyjaśnij, jak doszło do powstania tej formy. Nazwę formy i czynnik rzeźbotwórczy dobierz z podanych poniżej.
kem ostaniec woda z CO₂ wiatr
- Nazwa formy: …
- Czynnik rzeźbotwórczy: …
- Wyjaśnienie: …
Co zrobić?
14.1. — przyporządkowanie PN
7 PN na mapie (typowe):
- 1 — Woliński (wyspa Wolin, wybrzeże klifowe).
- 2 — Biebrzański (bagna, pradolina Biebrzy).
- 3 — Słowiński (wybrzeże, wydmy ruchome — Łącka).
- 4 — Wigierski (jeziora polodowcowe).
- 5 — Karkonoski (Sudety, formy polodowcowe + granit paleozoiczny).
- 6 — Bieszczadzki (Karpaty, połoniny).
- 7 — Ojcowski (kras, wapienie).
Przyporządkowania:
- Bagienno-łąkowy / pradolina → Biebrzański (2).
- Wydmy / eoliczne formy akumulacyjne → Słowiński (3) — wydma Łącka, mierzeja Łebska.
- Polodowcowe + paleozoiczne magmowe → Karkonoski (5) — granity karkonoskie + kotły polodowcowe.
14.2. — forma krasowa w Ojcowskim PN
Z opcji: kem (lodowcowa), ostaniec (krasowa), woda z CO₂ (krasowienie), wiatr (eoliczny).
Ojcowski PN to wapienie jurajskie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Tam dominuje kras.
Ostaniec = sterczący słup skalny, pozostałość po selektywnym rozpuszczaniu wapienia. Klasyczne ostańce: Maczuga Herkulesa (Pieskowa Skała), Skały Sokolika.
Mechanizm krasowienia:
- Wody opadowe pochłaniają CO₂ z atmosfery → kwas węglowy (H₂CO₃ słaby).
- Kwas reaguje z wapieniem (CaCO₃) → rozpuszcza go.
- Rozpuszczanie nierównomierne — szybsze w spękaniach, wolniejsze w zwartych blokach.
- Po milionach lat: spękane fragmenty znikają, zwarte zostają jako ostańce.
Punktacja CKE
- 14.1: 2 pkt — trzy poprawne; 1 pkt — dwie poprawne.
- 14.2: 2 pkt — nazwa formy + czynnik + wyjaśnienie; 1 pkt — nazwa formy + czynnik albo samo wyjaśnienie.
Po co to umieć
Kras = rozpuszczanie skał węglanowych (wapieni, dolomitów) przez wody z CO₂. Formy:
- Powierzchniowe: ostańce, lejki krasowe, polje, doliny krasowe.
- Podziemne: jaskinie (Niedźwiedzia, Łokietka), kominy, stalaktyty/stalagmity.
W Polsce: Wyżyna Krakowsko-Częstochowska, Tatry, Pieniny. Globalnie: Słowenia (Klasický Krs), Chiny (Guilin), Jugosławia.
Podobne zadania
antropogeniczne formy terenu, hałdy pokopalniane, rewitalizacja
Zadanie 4 (3 pkt)
**Zadanie 4.** Na reliefie przedstawiono fragment obszaru położonego w polu A2 mapy szczegółowej. Literami X, Y oznaczono wybrane obiekty, których funkcje miały związek z wydobywaniem w XIX i XX w. węgla kamiennego na przedstawionym obszarze. Kolory na reliefie odnoszą się do wysokości n.p.m. (skala 1 cm = 130 m). ### Zadanie 4.1. (0–2) Wykaż związek obiektów oznaczonych literami X, Y z funkcjonowaniem w przeszłości kopalni węgla kamiennego na przedstawionym obszarze. Obiekty oznaczone literą X: ............................ Obiekt oznaczony literą Y: ............................ ### Zadanie 4.2. (0–1) Uzasadnij, że rekultywacja terenu przemysłowego, przedstawionego na reliefie, może przyczynić się do odniesienia korzyści gospodarczych lub środowiskowych w skali lokalnej.
rolnictwo Polski, lubelskie vs podlaskie, waloryzacja warunków przyrodniczych
Zadanie 25 (2 pkt)
**Zadanie 25. (0–2)** Na mapach przedstawiono wybrane dane odnoszące się do rolnictwa w Polsce. Mapa 1 — towarowa produkcja rolnicza w Polsce na 1 ha użytków rolnych (zł) i struktura produkcji zwierzęca/roślinna w poszczególnych województwach. Mapa 2 — wartość wskaźnika waloryzacji warunków przyrodniczych. Im warunki są korzystniejsze, tym wartość wyższa. Wyjaśnij, z czego wynika różnica w strukturze towarowej produkcji rolniczej między województwami lubelskim a podlaskim. W odpowiedzi odnieś się do obu województw.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „parki narodowe Polski, geomorfologia krasowa, ostaniec" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl