Zadanie 14
Matura z geografii, maj 2024, poziom rozszerzony
Wymaganie: 14.1: XIII.1 (poziom rozszerzony) — przedstawia cechy rzeźby i wyjaśnia wpływ procesów zewnętrznych na ukształtowanie powierzchni głównych jednostek fizycznogeograficznych Polski; XIII.3 (poziom rozszerzony) — przedstawia specyficzne cechy środowiska przyrodniczego Sudetów, Gór Świętokrzyskich i Bieszczad; XIII.5 (poziom rozszerzony) — wyjaśnia wpływ lądolodu na środowisko przyrodnicze pojezierzy i nizin; I.3 (poziom podstawowy) — czyta i interpretuje treści różnych map.
14.2: I.3 (poziom rozszerzony); V.4 (poziom rozszerzony) — charakteryzuje zjawiska wietrzenia chemicznego, krasowienia oraz opisuje produkty i formy powstałe w wyniku tych procesów; XIII.4 (poziom rozszerzony) — przedstawia wpływ skał węglanowych wyżyn Polski na elementy środowiska przyrodniczego.
Treść zadania
Zadanie 14.
Na mapie numerami 1–7 oznaczono wybrane parki narodowe w Polsce.
Zadanie 14.1. (0–2)
Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe numery wybrane spośród podanych w nawiasach.
Park narodowy o krajobrazie bagienno-łąkowym, położony w pradolinie, oznaczono na mapie numerem (1 / 2) .......... .
Park narodowy o rzeźbie charakteryzującej się występowaniem akumulacyjnych form powstałych na skutek działalności procesów eolicznych oznaczono na mapie numerem (3 / 4) .......... .
Park narodowy, w którym występują formy polodowcowe i skały paleozoiczne pochodzenia magmowego, oznaczono na mapie numerem (5 / 6) .......... .
Zadanie 14.2. (0–2)
Na fotografii wykonanej w parku narodowym oznaczonym numerem 7 wskazano strzałką wybraną formę rzeźby krasowej.
Podaj nazwę formy wskazanej strzałką na fotografii i nazwę odpowiedniego czynnika rzeźbotwórczego, a następnie wyjaśnij, jak doszło do powstania tej formy. Nazwę formy i czynnik rzeźbotwórczy dobierz z podanych poniżej.
kem, ostaniec, woda z CO₂, wiatr
- Nazwa formy: ......................................
- Czynnik rzeźbotwórczy: ......................................
- Wyjaśnienie: ......................................
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
14.1.
- Pradolina + krajobraz bagienno-łąkowy: 2 (Park Narodowy „Ujście Warty”)
- Akumulacyjne formy eoliczne (wydmy): 3 (Kampinoski PN)
- Formy polodowcowe + paleozoiczne skały magmowe: 5 (Karkonoski PN)
14.2. Forma: ostaniec. Czynnik: woda z CO₂ (krasowienie wapieni). Wyjaśnienie: woda zawierająca CO₂ rozpuszcza wapienie, ale nierówno — szybciej, gdy są spękane lub porowate, wolniej, gdy zawierają więcej krzemionki. Tam, gdzie rozpuszczanie zachodziło słabiej, fragmenty skały pozostały jako ostańce.
Treść zadania (CKE)
Zadanie 14.
Na mapie numerami 1–7 oznaczono wybrane parki narodowe w Polsce.
Zadanie 14.1. (0–2)
Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe numery wybrane spośród podanych w nawiasach.
Park narodowy o krajobrazie bagienno-łąkowym, położony w pradolinie, oznaczono na mapie numerem (1 / 2) … .
Park narodowy o rzeźbie charakteryzującej się występowaniem akumulacyjnych form powstałych na skutek działalności procesów eolicznych oznaczono na mapie numerem (3 / 4) … .
Park narodowy, w którym występują formy polodowcowe i skały paleozoiczne pochodzenia magmowego, oznaczono na mapie numerem (5 / 6) … .
Zadanie 14.2. (0–2)
Na fotografii wykonanej w parku narodowym oznaczonym numerem 7 wskazano strzałką wybraną formę rzeźby krasowej.
Podaj nazwę formy wskazanej strzałką na fotografii i nazwę odpowiedniego czynnika rzeźbotwórczego, a następnie wyjaśnij, jak doszło do powstania tej formy. Nazwę formy i czynnik rzeźbotwórczy dobierz z podanych poniżej.
kem ostaniec woda z CO₂ wiatr
- Nazwa formy: …
- Czynnik rzeźbotwórczy: …
- Wyjaśnienie: …
Co zrobić?
14.1. — przyporządkowanie PN
Parki z wyboru — rozpoznaj je po położeniu na mapie:
- 1 — Bory Tucholskie (Pomorze, lasy na sandrze).
- 2 — Ujście Warty (zachodnia granica Polski, ujście Warty do Odry, w pradolinie).
- 3 — Kampinoski (Puszcza Kampinoska pod Warszawą, wydmy śródlądowe).
- 4 — Wigierski (pojezierze, Suwalszczyzna).
- 5 — Karkonoski (Sudety, formy polodowcowe + granit paleozoiczny).
- 6 — Bieszczadzki (Karpaty).
- 7 — Ojcowski (Wyżyna Krakowsko-Częstochowska, wapienie).
Przyporządkowania:
- Bagienno-łąkowy / pradolina → Ujście Warty (2). Bory Tucholskie (1) to krajobraz leśny.
- Wydmy / eoliczne formy akumulacyjne → Kampinoski (3). Wigierski (4) to krajobraz pojezierny.
- Polodowcowe + paleozoiczne magmowe → Karkonoski (5) — granit karkonoski + kotły polodowcowe. Bieszczady (6) zbudowane są ze skał fliszowych.
14.2. — forma krasowa w Ojcowskim PN
Z opcji: kem (lodowcowa), ostaniec (krasowa), woda z CO₂ (krasowienie), wiatr (eoliczny).
Ojcowski PN to wapienie jurajskie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Tam dominuje kras.
Ostaniec = sterczący słup skalny, pozostałość po selektywnym rozpuszczaniu wapienia. Przykład z Ojcowskiego PN: Maczuga Herkulesa koło Pieskowej Skały.
Mechanizm krasowienia:
- Wody opadowe pochłaniają CO₂ z atmosfery → kwas węglowy (H₂CO₃ słaby).
- Kwas reaguje z wapieniem (CaCO₃) → rozpuszcza go.
- Rozpuszczanie nierównomierne — szybsze w skałach spękanych lub porowatych, wolniejsze w wapieniach z większą zawartością krzemionki.
- Z czasem fragmenty niszczone szybciej znikają, a odporniejsze zostają jako ostańce.
Punktacja CKE
- 14.1: 2 pkt — trzy poprawne; 1 pkt — dwie poprawne.
- 14.2: 2 pkt — poprawna nazwa formy, poprawny czynnik rzeźbotwórczy i poprawne wyjaśnienie; 1 pkt — poprawna nazwa formy i poprawny czynnik albo poprawne wyjaśnienie.
Po co to umieć
Kras = rozpuszczanie skał węglanowych (wapieni, dolomitów) przez wody z CO₂. Formy:
- Powierzchniowe: ostańce, lejki krasowe, polje, doliny krasowe.
- Podziemne: jaskinie (np. Grota Łokietka w Ojcowskim PN), stalaktyty i stalagmity.
W Polsce m.in. Wyżyna Krakowsko-Częstochowska i Tatry.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „parki narodowe Polski, geomorfologia krasowa, ostaniec” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl