Zadanie 8 — rozwiązanie, matura geografii maj 2024, PR

Treść zadania

Zadanie 8. (0–2)

Na wykresie przedstawiono średnie miesięczne przepływy Bystrzycy, płynącej przez obszar przedstawiony na mapie szczegółowej, zmierzone w wybranym punkcie pomiarowym. Literami A i B wskazano okresy obejmujące dwa kolejne miesiące roku hydrologicznego (na wykresie: okres A — grudzień i styczeń, ok. 1,2 m³/s; okres B — marzec i kwiecień, ok. 2,4 i 2,6 m³/s). Średni roczny przepływ Bystrzycy wynosi 1,5 m³/s.

Uzasadnij, z czego wynika różnica między wartością przepływów Bystrzycy w każdym z okresów A i B a średnim rocznym przepływem tej rzeki.

Przepływy w okresie A są mniejsze niż średni roczny przepływ, ponieważ: ...........................

Przepływy w okresie B są większe niż średni roczny przepływ, ponieważ: ...........................

Wykres średnich miesięcznych przepływów Bystrzycy (m³/s) od listopada do października; literami A i B wskazano dwa okresy. — Materiał 1 z 2 Na podstawie: arkusz CKE MGEP-R0-100-2405 Oryginalny PDF CKE, str. 9

Mapa szczegółowa fragmentu Sudetów w okolicach Wałbrzycha z doliną Bystrzycy, z polami siatki oznaczonymi literami i cyframi. — Mapa szczegółowa Na podstawie: arkusz CKE MGEP-R0-100-2405 Oryginalny PDF CKE

Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Przykładowe uzasadnienia (wg zasad oceniania CKE):

Okres A (przepływy < średnia roczna): retencja w postaci pokrywy śnieżnej w zimie / niskie opady → mały spływ powierzchniowy.
Okres B (przepływy > średnia roczna): wiosenne topnienie śniegu → wezbranie roztopowe → zwiększony spływ powierzchniowy do rzeki.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 8. (0–2)

Na wykresie przedstawiono średnie miesięczne przepływy Bystrzycy, płynącej przez obszar przedstawiony na mapie szczegółowej, zmierzone w wybranym punkcie pomiarowym. Literami A i B wskazano okresy obejmujące dwa kolejne miesiące roku hydrologicznego. Średni roczny przepływ Bystrzycy wynosi 1,5 m³/s.

Wykres średnich miesięcznych przepływów Bystrzycy z zaznaczonymi okresami A i B — Średnie miesięczne przepływy Bystrzycy [m³/s]. Okres A — grudzień i styczeń (niskie przepływy), B — marzec i kwiecień (wezbranie roztopowe). Na podstawie: www.portal.grdc.bafg.de Oryginalny PDF CKE, str. 9

Uzasadnij, z czego wynika różnica między wartością przepływów Bystrzycy w każdym z okresów A i B a średnim rocznym przepływem tej rzeki.

Przepływy w okresie A są mniejsze niż średni roczny przepływ, ponieważ: …

Przepływy w okresie B są większe niż średni roczny przepływ, ponieważ: …

Co zrobić?

Czytaj wykres: oś x — miesiące roku hydrologicznego (XI-X), oś y — przepływ w m³/s.

Okres A (grudzień–styczeń) — przepływy niskie (ok. 1,2 m³/s, < 1,5 m³/s).
Okres B (marzec–kwiecień) — przepływy wysokie (ok. 2,4–2,6 m³/s, > 1,5 m³/s).

Mechanizm niskiego przepływu A (zima):

Opady spadają jako śnieg → akumulują się na powierzchni (nie spływają od razu do rzeki).
Część wody zamarza w glebie i ciekach → mniejszy spływ.

Wynik: retencja śniegowa zatrzymuje wodę → rzeka ma niski przepływ. Zasady oceniania CKE uznają też argument, że opady w tych miesiącach są niższe od średnich miesięcznych sum opadów.

Mechanizm wysokiego przepływu B (wiosna):

Temperatury rosną → intensywne topnienie śniegu i lodu.
Gleba bywa jeszcze zamarznięta → mała infiltracja → większość wody spływa po powierzchni do rzeki.
Wezbranie roztopowe — na wykresie Bystrzycy najwyższe przepływy przypadają na marzec i kwiecień.

Konstrukcja odpowiedzi (2 pkt) wymaga uzasadnienia obu okresów. Pominięcie jednego = 1 pkt.

Punktacja CKE

2 pkt — poprawne uzasadnienie odnoszące się do obu okresów (A i B).
1 pkt — poprawne uzasadnienie tylko jednego okresu.

Po co to umieć

Ustrój rzeczny — co widać na wykresie Bystrzycy:

Wezbranie roztopowe (III–IV) — najwyższe przepływy.
Mniejsze, wtórne podwyższenie przepływów latem (VII) — po opadach deszczu.
Najniższe przepływy — wczesną jesienią (IX–X).

Taki rozkład przepływów w ciągu roku odpowiada ustrojowi śnieżno-deszczowemu.