Zadanie 9
Matura z geografii, maj 2024, poziom rozszerzony
Wymaganie: II.2 (poziom rozszerzony) — wyznacza współrzędne geograficzne dowolnego punktu na powierzchni Ziemi na podstawie wysokości górowania Słońca w dniach równonocy i przesileń.
II.2 (poziom podstawowy) — charakteryzuje następstwa ruchów Ziemi.
Treść zadania
Zadanie 9. (0–2)
Na rysunkach przedstawiono widome drogi słońca nad horyzontem, obserwowane w tym samym miejscu położonym na jednym ze zwrotników w wybranych dniach.
Dla którego zwrotnika – Raka czy Koziorożca – są charakterystyczne drogi pozornej wędrówki słońca nad horyzontem przedstawione na obu rysunkach? Podaj nazwę tego zwrotnika, a następnie uzasadnij wybór – odnieś się do strony nieba, po której występuje górowanie słońca 21 marca, oraz do wysokości słońca w momencie górowania 22 grudnia.
Zwrotnik: ......................................
Uzasadnienie dla 21 marca: ......................................
Uzasadnienie dla 22 grudnia: ......................................
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Zwrotnik Koziorożca (φ = 23°26′ S)
Przykładowe uzasadnienia (zasady oceniania CKE dopuszczają inne poprawne sformułowania):
- 21 marca (równonoc, deklinacja 0°): Słońce góruje po północnej stronie nieba (Słońce nad równikiem, dla obserwatora z półkuli S widoczne na N).
- 22 grudnia (przesilenie letnie półkuli S, deklinacja −23°26′): Słońce góruje w zenicie (deklinacja równa szerokości zwrotnika Koziorożca).
Treść zadania (CKE)
Zadanie 9. (0–2)
Na rysunkach przedstawiono widome drogi słońca nad horyzontem, obserwowane w tym samym miejscu położonym na jednym ze zwrotników w wybranych dniach.
Dla którego zwrotnika – Raka czy Koziorożca – są charakterystyczne drogi pozornej wędrówki słońca nad horyzontem przedstawione na obu rysunkach? Podaj nazwę tego zwrotnika, a następnie uzasadnij wybór – odnieś się do strony nieba, po której występuje górowanie słońca 21 marca, oraz do wysokości słońca w momencie górowania 22 grudnia.
Zwrotnik: …
Uzasadnienie dla 21 marca: …
Uzasadnienie dla 22 grudnia: …
Co zrobić?
Dwa zwrotniki:
- Zwrotnik Raka — szerokość +23°26′ N (półkula północna).
- Zwrotnik Koziorożca — szerokość 23°26′ S (półkula południowa).
Klucz: kiedy Słońce góruje w zenicie? Zenit oznacza wysokość Słońca = 90°. To dzieje się gdy deklinacja Słońca = szerokość obserwatora.
- Zwrotnik Raka: zenit w 22 czerwca (przesilenie letnie na półkuli N, δ = +23°26′).
- Zwrotnik Koziorożca: zenit w 22 grudnia (przesilenie letnie na półkuli S = zimowe na N, δ = −23°26′).
W zadaniu pokazane 22 grudnia → zenit → musi to być Zwrotnik Koziorożca.
Sprawdzenie 21 marca: równonoc, Słońce dokładnie nad równikiem (δ = 0°). Dla obserwatora:
- Na półkuli N (np. Polska, Zwrotnik Raka): Słońce góruje na południu.
- Na półkuli S (np. Zwrotnik Koziorożca): Słońce góruje na północy.
Jeśli rysunek pokazuje górowanie 21 marca po stronie N → obserwator na półkuli S → Zwrotnik Koziorożca. ✓
Konstrukcja odpowiedzi:
- Nazwa: Zwrotnik Koziorożca.
- Uzasadnienie 21 III: górowanie na N → półkula S.
- Uzasadnienie 22 XII: zenit → deklinacja = -23°26′ = szerokość Zwrotnika Koziorożca.
Punktacja CKE
- 2 pkt — poprawna nazwa zwrotnika oraz poprawne uzasadnienia dla obu dat.
- 1 pkt — poprawna nazwa zwrotnika + uzasadnienie dla jednej daty.
Po co to umieć
Strefy klimatyczne i deklinacja Słońca:
- Obszar między zwrotnikami: Słońce w zenicie dwa razy w roku (na samym równiku — w dniach równonocy).
- Zwrotniki (23°26′ N i S): Słońce w zenicie raz w roku (w dniu przesilenia).
- Poza zwrotnikami: Słońce nigdy nie góruje w zenicie, max wysokość < 90°.
- Koła podbiegunowe (66°34′): w przesileniu zimowym Słońce nie wschodzi (lub nie zachodzi w letnim).
- Bieguny: 6 miesięcy dnia, 6 miesięcy nocy polarnej.
To astronomiczne podstawy kształtujące klimat całej Ziemi.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „astronomia, zwrotniki, drogi widome Słońca” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl