Zadanie 11
Matura z geografii, maj 2024, poziom rozszerzony
Wymaganie: 11.1: I.3 (poziom rozszerzony) — identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej; XVII.4 (poziom rozszerzony) — identyfikuje na przykładach współzależności elementów środowiska przyrodniczego w strefach od równikowej do polarnych; I.4 (poziom podstawowy) — interpretuje dane liczbowe przedstawione w postaci wykresów; VI.3 (poziom podstawowy) — wyjaśnia zależności między klimatem, występowaniem typów gleb i formacji roślinnych w układzie strefowym.
11.2: I.3 (poziom rozszerzony); VI.1 (poziom rozszerzony) — rozpoznaje typ gleby i wnioskuje o przydatności rolniczej na podstawie fotografii profilu glebowego.
Treść zadania
Zadanie 11.
Na klimatogramie przedstawiono średnie miesięczne wartości temperatury powietrza i średnie miesięczne sumy opadów atmosferycznych z wybranej stacji meteorologicznej w Europie. Stacja jest położona poniżej 200 m n.p.m. Odczyt z klimatogramu: temperatura od ok. −5°C w styczniu do ok. 21°C w lipcu, miesięczne sumy opadów ok. 30–60 mm, najwyższe w czerwcu i lipcu.
Zadanie 11.1. (0–2)
Poniżej zamieszczono reprodukcję obrazu przedstawiającego krajobraz – nieużytkowany rolniczo – strefowej formacji roślinnej, charakterystycznej dla obszaru, na którym jest położona stacja meteorologiczna.
Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.
Strefową formacją roślinną, przedstawioną na obrazie i charakterystyczną dla klimatu stacji, dla której sporządzono klimatogram, jest (makia / step) ........... .
Ta formacja występuje w klimacie umiarkowanym ciepłym (morskim / kontynentalnym) ............ .
Tę formację tworzą głównie (trawy i rośliny zielne / mchy i porosty) ........... .
Zadanie 11.2. (0–2)
Poniżej przedstawiono profile dwóch gleb strefowych. Literą X oznaczono profil gleby charakterystycznej dla formacji roślinnej obszaru, dla którego sporządzono klimatogram, a literą Y — profil gleby, która tworzy się pod lasami iglastymi na sandrach lub wydmach. Przyjmij, że profile gleb są takiej samej głębokości.
Uzasadnij dwoma argumentami, że gleba, której profil oznaczono literą Y, charakteryzuje się mniejszą przydatnością dla upraw o wysokich wymaganiach niż gleba oznaczona literą X.
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
11.1. Formacja: step — klimat umiarkowany ciepły kontynentalny — tworzą ją głównie trawy i rośliny zielne.
11.2. Gleba Y (bielica pod las iglasty) ma mniejszą żyzność od X (czarnoziem stepowy), bo:
- mniej próchnicy w profilu Y — mniejsza żyzność;
- powstała na piaskach (sandry, wydmy) — mniejsza zdolność zatrzymywania wody;
- płytko występuje jasny poziom wymywania, ubogi w związki organiczne;
- kwaśny odczyn Y — nie sprzyja uprawie np. pszenicy i buraków cukrowych; X ma odczyn obojętny lub zasadowy;
- w glebie Y występuje poziom orsztynu.
(Przykładowe argumenty z zasad oceniania CKE — wystarczą dwa.)
Treść zadania (CKE)
Zadanie 11.
Na klimatogramie przedstawiono średnie miesięczne wartości temperatury powietrza i średnie miesięczne sumy opadów atmosferycznych z wybranej stacji meteorologicznej w Europie. Stacja jest położona poniżej 200 m n.p.m.
Zadanie 11.1. (0–2)
Poniżej zamieszczono reprodukcję obrazu przedstawiającego krajobraz – nieużytkowany rolniczo – strefowej formacji roślinnej, charakterystycznej dla obszaru, na którym jest położona stacja meteorologiczna.
Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.
Strefową formacją roślinną, przedstawioną na obrazie i charakterystyczną dla klimatu stacji, dla której sporządzono klimatogram, jest (makia / step) … .
Ta formacja występuje w klimacie umiarkowanym ciepłym (morskim / kontynentalnym) … .
Tę formację tworzą głównie (trawy i rośliny zielne / mchy i porosty) … .
Zadanie 11.2. (0–2)
Poniżej przedstawiono profile dwóch gleb strefowych. Literą X oznaczono profil gleby charakterystycznej dla formacji roślinnej obszaru, dla którego sporządzono klimatogram, a literą Y — profil gleby, która tworzy się pod lasami iglastymi na sandrach lub wydmach. Przyjmij, że profile gleb są takiej samej głębokości.
Uzasadnij dwoma argumentami, że gleba, której profil oznaczono literą Y, charakteryzuje się mniejszą przydatnością dla upraw o wysokich wymaganiach niż gleba oznaczona literą X.
Co zrobić?
11.1. — identyfikacja formacji
Z klimatogramu: stacja w Europie poniżej 200 m n.p.m., klimat umiarkowany kontynentalny (mroźna zima, gorące lato, niskie opady, maksimum letnie). To strefa stepowa (Ukraina, południowa Rosja, Węgry).
Z obrazu Stanisławskiego: rozległa równina porośnięta trawami i niskimi roślinami zielnymi, brak drzew. To step.
Uzupełnij luki:
- step (vs makia — śródziemnomorska).
- kontynentalnym (vs morski — bez ostrych zim).
- trawy i rośliny zielne (vs mchy i porosty — to tundra).
11.2. — porównanie gleb X (czarnoziem) i Y (bielica)
Gleba X — czarnoziem stepowy (charakterystyka):
- Bardzo gruba warstwa próchnicy (do 1 m, ciemna barwa).
- Wysoka żyzność, bogactwo składników mineralnych.
- Odczyn obojętny lub lekko zasadowy.
- Powstaje na lessie + obumarłe trawy → próchnica.
Gleba Y — bielica (las iglasty na piaskach):
- Cienka warstwa próchnicy (małe ilości organicznych szczątków, igły wolno się rozkładają).
- Poziom wymywania (eluwialny, jasny) — kwasy organiczne z igieł wymywają związki żelaza i glinu.
- Poziom orsztynu (iluwialny) — twarda warstwa wzbogacona, blokuje korzenie.
- Odczyn kwaśny — niekorzystny dla upraw o wysokich wymaganiach (np. pszenicy, buraków cukrowych).
- Powstaje na piaskach → niska retencja wody, łatwe wymywanie.
Dwa argumenty za niższą przydatnością Y:
- Mała ilość próchnicy vs gruba w X → mniej składników.
- Odczyn kwaśny Y vs obojętny X → ograniczone uprawy.
- Piaski vs less → mała retencja wody, łatwe wymywanie składników.
- Orsztyn w Y → bariera dla korzeni.
Wybierz 2 najbardziej kontrastujące.
Punktacja CKE
- 11.1: 2 pkt — trzy poprawne uzupełnienia; 1 pkt — dwa poprawne.
- 11.2: 2 pkt — poprawne uzasadnienie dwoma argumentami; 1 pkt — jednym argumentem.
Po co to umieć
Strefowość gleb i klimatu (uproszczona):
- Tundra → gleby tundrowe (zamarznięte, ubogie).
- Tajga → bielice (las iglasty, gleby kwaśne, niskie pH).
- Las liściasty umiarkowany → gleby brunatne (przydatne pod uprawy).
- Step → czarnoziemy (jedne z najżyźniejszych gleb).
- Pustynia → gleby pustynne (ubogie w materię organiczną, często zasolone).
- Wilgotne lasy równikowe → gleby ferralitowe (silnie wymyte).
Gleba zależy od klimatu i roślinności. Step + sucho + trawy = czarnoziem; tajga + wilgoć + iglaste = bielica.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „step, klimat umiarkowany kontynentalny, czarnoziem vs bielica” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl