Zadanie 11
Matura z geografii, maj 2024, poziom rozszerzony
Wymaganie: III.5 — strefowość klimatyczno-roślinno-glebowa.
VI.1 — rozpoznawanie typów gleb i ich przydatności rolniczej.
Treść zadania
Zadanie 11.
Na klimatogramie przedstawiono średnie miesięczne wartości temperatury powietrza i średnie miesięczne sumy opadów atmosferycznych z wybranej stacji meteorologicznej w Europie. Stacja jest położona poniżej 200 m n.p.m.
Zadanie 11.1. (0–2)
Poniżej zamieszczono reprodukcję obrazu przedstawiającego krajobraz – nieużytkowany rolniczo – strefowej formacji roślinnej, charakterystycznej dla obszaru, na którym jest położona stacja meteorologiczna.
Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.
Strefową formacją roślinną, przedstawioną na obrazie i charakterystyczną dla klimatu stacji, dla której sporządzono klimatogram, jest (makia / step) ........... .
Ta formacja występuje w klimacie umiarkowanym ciepłym (morskim / kontynentalnym) ............ .
Tę formację tworzą głównie (trawy i rośliny zielne / mchy i porosty) ........... .
Zadanie 11.2. (0–2)
Poniżej przedstawiono profile dwóch gleb strefowych. Literą X oznaczono profil gleby charakterystycznej dla formacji roślinnej obszaru, dla którego sporządzono klimatogram, a literą Y — profil gleby, która tworzy się pod lasami iglastymi na sandrach lub wydmach. Przyjmij, że profile gleb są takiej samej głębokości.
Uzasadnij dwoma argumentami, że gleba, której profil oznaczono literą Y, charakteryzuje się mniejszą przydatnością dla upraw o wysokich wymaganiach niż gleba oznaczona literą X.
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
11.1. Formacja: step — klimat umiarkowany ciepły kontynentalny — tworzą ją głównie trawy i rośliny zielne.
11.2. Gleba Y (bielica pod las iglasty) ma mniejszą żyzność od X (czarnoziem stepowy), bo:
- mniej próchnicy w profilu Y (jasny poziom wymywania) — niższa zasobność w składniki mineralne;
- powstała na piaskach (sandry/wydmy) — mała retencja wody, łatwe wymywanie pierwiastków;
- kwaśny odczyn Y — nieprzydatny dla pszenicy/buraków cukrowych; X ma odczyn obojętny/zasadowy;
- występowanie poziomu orsztynu (twarda warstwa wzbogacenia) ogranicza zasięg korzeni i przepuszczalność.
Treść zadania (CKE)
Zadanie 11.
Na klimatogramie przedstawiono średnie miesięczne wartości temperatury powietrza i średnie miesięczne sumy opadów atmosferycznych z wybranej stacji meteorologicznej w Europie. Stacja jest położona poniżej 200 m n.p.m.
Zadanie 11.1. (0–2)
Poniżej zamieszczono reprodukcję obrazu przedstawiającego krajobraz – nieużytkowany rolniczo – strefowej formacji roślinnej, charakterystycznej dla obszaru, na którym jest położona stacja meteorologiczna.
Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.
Strefową formacją roślinną, przedstawioną na obrazie i charakterystyczną dla klimatu stacji, dla której sporządzono klimatogram, jest (makia / step) … .
Ta formacja występuje w klimacie umiarkowanym ciepłym (morskim / kontynentalnym) … .
Tę formację tworzą głównie (trawy i rośliny zielne / mchy i porosty) … .
Zadanie 11.2. (0–2)
Poniżej przedstawiono profile dwóch gleb strefowych. Literą X oznaczono profil gleby charakterystycznej dla formacji roślinnej obszaru, dla którego sporządzono klimatogram, a literą Y — profil gleby, która tworzy się pod lasami iglastymi na sandrach lub wydmach. Przyjmij, że profile gleb są takiej samej głębokości.
Uzasadnij dwoma argumentami, że gleba, której profil oznaczono literą Y, charakteryzuje się mniejszą przydatnością dla upraw o wysokich wymaganiach niż gleba oznaczona literą X.
Co zrobić?
11.1. — identyfikacja formacji
Z klimatogramu: stacja w Europie poniżej 200 m n.p.m., klimat umiarkowany kontynentalny (mroźna zima, gorące lato, niskie opady, maksimum letnie). To strefa stepowa (Ukraina, południowa Rosja, Węgry).
Z obrazu Stanisławskiego: rozległa równina porośnięta trawami i niskimi roślinami zielnymi, brak drzew. To step.
Uzupełnij luki:
- step (vs makia — śródziemnomorska).
- kontynentalnym (vs morski — bez ostrych zim).
- trawy i rośliny zielne (vs mchy i porosty — to tundra/tajga).
11.2. — porównanie gleb X (czarnoziem) i Y (bielica)
Gleba X — czarnoziem stepowy (charakterystyka):
- Bardzo gruba warstwa próchnicy (do 1 m, ciemna barwa).
- Wysoka żyzność, bogactwo składników mineralnych.
- Odczyn obojętny lub lekko zasadowy.
- Powstaje na lessie + obumarłe trawy → próchnica.
Gleba Y — bielica (las iglasty na piaskach):
- Cienka warstwa próchnicy (małe ilości organicznych szczątków, igły wolno się rozkładają).
- Poziom wymywania (eluwialny, jasny) — kwasy organiczne z igieł wymywają związki żelaza i glinu.
- Poziom orsztynu (iluwialny) — twarda warstwa wzbogacona, blokuje korzenie.
- Odczyn kwaśny — nieprzydatny dla większości upraw rolnych.
- Powstaje na piaskach → niska retencja wody, łatwe wymywanie.
Dwa argumenty za niższą przydatnością Y:
- Mała ilość próchnicy vs gruba w X → mniej składników.
- Odczyn kwaśny Y vs obojętny X → ograniczone uprawy.
- Piaski vs less → mała retencja wody, łatwe wymywanie składników.
- Orsztyn w Y → bariera dla korzeni.
Wybierz 2 najbardziej kontrastujące.
Punktacja CKE
- 11.1: 2 pkt — trzy poprawne uzupełnienia; 1 pkt — dwa poprawne.
- 11.2: 2 pkt — poprawne uzasadnienie dwoma argumentami; 1 pkt — jednym argumentem.
Po co to umieć
Strefowość gleb i klimatu (uproszczona):
- Tundra → gleby tundrowe (zamarznięte, ubogie).
- Tajga → bielice (las iglasty, gleby kwaśne, niskie pH).
- Las liściasty umiarkowany → gleby brunatne (przydatne pod uprawy).
- Step → czarnoziemy (najżyźniejsze gleby świata).
- Pustynia → gleby pustynne (zasolone, mało organicznej materii).
- Strefa tropikalna → gleby czerwone i żółte (laterytyczne, wymyte z minerałów).
Gleba zależy od klimatu i roślinności. Step + sucho + trawy = czarnoziem; tajga + wilgoć + iglaste = bielica.
Podobne zadania
stacje meteorologiczne Europy, klimat umiarkowany, oświetlenie Ziemi
Zadanie 10 (3 pkt)
**Zadanie 10.** Na mapie fragmentu Europy literami A–D oznaczono wybrane stacje meteorologiczne: Białystok, Bukareszt, Neapol i Paryż. Każda ze stacji jest położona poniżej 200 m n.p.m. ### Zadanie 10.1. (0–2) W tabeli przedstawiono dane z trzech stacji meteorologicznych – położonych w tej samej strefie klimatycznej – spośród czterech stacji oznaczonych na mapie literami A–D. Dane dotyczą stycznia oraz lipca XX wieku. Uzupełnij tabelę. Wpisz we właściwych miejscach litery, którymi oznaczono odpowiednie stacje meteorologiczne. | Stacja | T styczeń | O styczeń | T lipiec | O lipiec | T rok | O rok | |:-:|:-:|:-:|:-:|:-:|:-:|:-:| | ___ | −2,1 | 47 | 22,4 | 57 | 11,1 | 628 | | ___ | 3,4 | 52 | 18,4 | 54 | 10,6 | 639 | | ___ | −4,1 | 35 | 17,3 | 80 | 6,7 | 592 | T — średnia temperatura powietrza °C; O — średnia suma opadów atmosferycznych mm. ### Zadanie 10.2. (0–1) W której stacji, spośród oznaczonych na mapie literami A–D, 22 grudnia noc jest najkrótsza, a w której – najdłuższa? Wpisz odpowiednie litery we właściwe miejsca. - Noc najkrótsza: ...... - Noc najdłuższa: ......
rolnictwo Polski, lubelskie vs podlaskie, waloryzacja warunków przyrodniczych
Zadanie 25 (2 pkt)
**Zadanie 25. (0–2)** Na mapach przedstawiono wybrane dane odnoszące się do rolnictwa w Polsce. Mapa 1 — towarowa produkcja rolnicza w Polsce na 1 ha użytków rolnych (zł) i struktura produkcji zwierzęca/roślinna w poszczególnych województwach. Mapa 2 — wartość wskaźnika waloryzacji warunków przyrodniczych. Im warunki są korzystniejsze, tym wartość wyższa. Wyjaśnij, z czego wynika różnica w strukturze towarowej produkcji rolniczej między województwami lubelskim a podlaskim. W odpowiedzi odnieś się do obu województw.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „step, klimat umiarkowany kontynentalny, czarnoziem vs bielica" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl