Zadanie 29
Matura z geografii, maj 2024, poziom rozszerzony
Wymaganie: 29.1: I.3 (poziom rozszerzony) — identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej; XV.11 (poziom rozszerzony) — analizuje zróżnicowanie sieci transportu w Polsce; I.3, I.4 (poziom podstawowy) — czyta mapy, interpretuje dane liczbowe; XII.1 (poziom podstawowy) — charakteryzuje zróżnicowanie sektora usługowego; XII.3 (poziom podstawowy) — charakteryzuje uwarunkowania rozwoju rodzajów transportu w Polsce.
29.2: I.3 (poziom rozszerzony); XXIII.2 (poziom rozszerzony) — identyfikuje przyczyny społeczne i gospodarcze dysproporcji rozwoju regionów świata i państw; I.4, XII.1, XII.3 (poziom podstawowy) — m.in. charakteryzuje uwarunkowania rozwoju rodzajów transportu w wybranych państwach świata.
Treść zadania
Zadanie 29.
Poniżej przedstawiono dwa źródła informacji odnoszące się do wskaźnika wykorzystania kolei na wybranych obszarach. Wartość tego wskaźnika jest średnią liczbą podróży koleją w ciągu roku przypadającą na 1 mieszkańca.
Źródło 1. Wartość wskaźnika wykorzystania kolei oraz gęstości sieci kolejowej (km/100 km²) według województw Polski w 2018 roku (mapa).
Źródło 2. Wartość wskaźnika wykorzystania kolei w Europie
W Europie w 2018 roku średnia wartość wskaźnika wykorzystania kolei wynosiła 20,3. Najwyższe wartości tego wskaźnika występowały w Szwajcarii (69,1), Danii (47,1), Niemczech (35,1) i Austrii (32,9), niskie – w krajach bałkańskich: Kosowie (0,1), Macedonii Północnej (0,3), Grecji (1,7) i Bułgarii (3,0), a w Andorze i na Malcie pasażerski transport kolejowy nie funkcjonował.
Na podstawie: Analiza wykorzystania kolei w województwach, www.utk.gov.pl
Zadanie 29.1. (0–2)
W Polsce w 2018 r. średni wskaźnik wykorzystania kolei osiągnął wartość 8,1, a średnia gęstość sieci kolejowej wynosiła 6,2 km na 100 km².
Uzupełnij tabelę. Na podstawie źródła 1. przyporządkuj do podanych opisów właściwe województwa. Nazwy województw wybierz spośród podanych poniżej.
podlaskie, lubuskie, mazowieckie, pomorskie
| Opis | Województwo |
|---|---|
| W tym województwie na wartość powyżej średniej wskaźnika wykorzystania kolei wpływa węzeł kolejowy o koncentrycznie zbiegających się liniach oraz masowe dojazdy pociągami podmiejskimi do pracy. | _______ |
| Na wartość wskaźnika wykorzystania kolei w tym województwie wpływa gęstość sieci kolejowej poniżej średniej krajowej, wykluczenie z transportu kolejowego wielu miejscowości i mała na tle kraju gęstość zaludnienia. | _______ |
| W tym województwie na wartość wskaźnika wykorzystania kolei wyższą od średniej krajowej wpływają przewozy sezonowe w okresie letnim i funkcjonowanie szybkiej kolei miejskiej w konurbacji. | _______ |
Zadanie 29.2. (0–2)
Podaj dwa przykłady czynników wpływających na wartości wskaźnika wykorzystania kolei w państwach europejskich, przedstawione w źródle 2. Uzasadnij wpływ każdego z czynników na wartość tego wskaźnika.
Czynnik: ......... Uzasadnienie: .........
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
29.1.
- mazowieckie — wpływ węzła kolejowego (Warszawa) + dojazdy podmiejskie
- podlaskie — gęstość sieci kolejowej poniżej średniej, wiele miejscowości bez kolei, mała gęstość zaludnienia
- pomorskie — szybka kolej miejska w konurbacji trójmiejskiej i letnie przewozy sezonowe nad morze
29.2. Dwa z czynników (przykłady z zasad oceniania CKE):
- gęstość sieci kolejowej — im gęstsza sieć, tym więcej mieszkańców małych miast i wsi ma dostęp do kolei;
- stan taboru / komfort jazdy — zachęca do rezygnacji z samochodu, zwłaszcza w dojazdach do pracy;
- PKB na 1 mieszkańca — w krajach bogatych nakłady na kolej są wysokie, co pozwala ją rozwijać i zwiększać częstotliwość połączeń;
- wartość nakładów na transport kolejowy — umożliwia budowę tuneli i wiaduktów na obszarach o dużym nachyleniu terenu;
- powierzchnia kraju — w krajach o małej powierzchni linia kolejowa może być nieopłacalna.
Treść zadania (CKE)
Zadanie 29.
Poniżej przedstawiono dwa źródła informacji odnoszące się do wskaźnika wykorzystania kolei na wybranych obszarach. Wartość tego wskaźnika jest średnią liczbą podróży koleją w ciągu roku przypadającą na 1 mieszkańca.
W Europie w 2018 r. średnia wartość wskaźnika wykorzystania kolei wyniosła 20,3. Najwyższe wartości w Szwajcarii (69,1), Danii (47,1), Niemczech (35,1) i Austrii (32,9), niskie w krajach bałkańskich.
Zadanie 29.1. (0–2)
W Polsce w 2018 r. średni wskaźnik wykorzystania kolei osiągnął wartość 8,1, a średnia gęstość sieci kolejowej wynosiła 6,2 km na 100 km².
Uzupełnij tabelę. Na podstawie źródła 1. przyporządkuj do podanych opisów właściwe województwa. Nazwy województw wybierz spośród podanych poniżej.
podlaskie lubuskie mazowieckie pomorskie
| Opis | Województwo |
|---|---|
| W tym województwie na wartość powyżej średniej wskaźnika wykorzystania kolei wpływa węzeł kolejowy o koncentrycznie zbiegających się liniach oraz masowe dojazdy pociągami podmiejskimi do pracy. | mazowieckie |
| Na wartość wskaźnika wykorzystania kolei w tym województwie wpływa gęstość sieci kolejowej poniżej średniej krajowej, wykluczenie z transportu kolejowego wielu miejscowości i mała na tle kraju gęstość zaludnienia. | podlaskie |
| W tym województwie na wartość wskaźnika wykorzystania kolei wyższą od średniej krajowej wpływają przewozy sezonowe w okresie letnim i funkcjonowanie szybkiej kolei miejskiej w konurbacji. | pomorskie |
Zadanie 29.2. (0–2)
Podaj dwa przykłady czynników wpływających na wartości wskaźnika wykorzystania kolei w państwach europejskich, przedstawione w źródle 2. na stronie 33. Uzasadnij wpływ każdego z czynników na wartość tego wskaźnika.
Czynnik: … Uzasadnienie: …
Co zrobić?
29.1. — przyporządkowanie województw
Opis 1: “węzeł kolejowy o koncentrycznie zbiegających się liniach + dojazdy podmiejskie do pracy” → mazowieckie (węzeł kolejowy Warszawy i dojazdy z aglomeracji).
Opis 2: “gęstość sieci poniżej średniej + wykluczenie wielu miejscowości + mała gęstość zaludnienia” → podlaskie (rzadkie zaludnienie, słabo rozwinięta sieć kolejowa).
Opis 3: “przewozy sezonowe latem + szybka kolej miejska w konurbacji” → pomorskie (konurbacja trójmiejska z szybką koleją miejską + letnie wyjazdy nad morze).
29.2. — czynniki wpływające na wskaźnik kolei w Europie
Wybierz dwa czynniki + uzasadnienie:
| Czynnik | Uzasadnienie |
|---|---|
| Gęstość sieci kolejowej | Gęstsza sieć → dociera do więcej miejscowości → więcej pasażerów. |
| Stan taboru / komfort jazdy | Komfortowy = zachęta do rezygnacji z samochodu. |
| PKB / mieszkańca | Bogate kraje → więcej środków na inwestycje kolejowe. |
| Nakłady na transport | Umożliwia budowę tuneli, wiaduktów, modernizację. |
| Powierzchnia kraju | Małe kraje → krótsze trasy → niższa opłacalność niektórych połączeń. |
Przykład pełnej odpowiedzi:
- Gęstość sieci kolejowej — im gęstsza sieć, tym w szerszym zakresie kolej dociera do mieszkańców małych miast i wsi, co podnosi przeciętną liczbę podróży.
- PKB na 1 mieszkańca — w krajach bogatych (w źródle: Szwajcaria, Dania, Niemcy, Austria) nakłady na kolej są wysokie, co pozwala ją rozwijać i zwiększać częstotliwość połączeń; w uboższych krajach bałkańskich wskaźnik jest niski.
Punktacja CKE
- 29.1: 2 pkt — trzy poprawne; 1 pkt — dwie poprawne.
- 29.2: 2 pkt — dwa czynniki + uzasadnienie każdego; 1 pkt — jeden z uzasadnieniem albo dwa bez uzasadnienia.
Po co to umieć
Polska kolej na tle Europy (dane z arkusza, 2018 r.):
- Polska — 8,1 podróży na 1 mieszkańca rocznie.
- Średnia europejska — 20,3.
- Szwajcaria — 69,1 (najwyższa wartość w źródle).
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „transport kolejowy Polski, wykorzystanie kolei, gęstość sieci” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl