Zadanie 4
Matura z geografii, maj 2024, poziom rozszerzony
Wymaganie: 4.1: XIV.2 (poziom rozszerzony) — dokonuje oceny wartości przyrodniczych i kulturowych oraz stanu zachowania krajobrazu; XVI.1 (poziom rozszerzony) — analizuje wpływ przedsiębiorstwa przemysłowego na środowisko przyrodnicze; I.3 (poziom podstawowy) — czyta i interpretuje treści różnych map; XIII.4 (poziom podstawowy) — wyjaśnia wpływ górnictwa na środowisko przyrodnicze na przykładzie głębinowych kopalni w Polsce.
4.2: XVI.1 i XIV.3 (poziom rozszerzony) — m.in. podaje przykłady działań służących zachowaniu walorów krajobrazów i zapobieganiu ich degradacji; I.3 i XIII.4 (poziom podstawowy).
Treść zadania
Zadanie 4.
Na reliefie przedstawiono fragment obszaru położonego w polu A2 mapy szczegółowej. Literami X, Y oznaczono wybrane obiekty, których funkcje miały związek z wydobywaniem w XIX i XX w. węgla kamiennego. Kolory na reliefie odnoszą się do wysokości n.p.m. (skala 1 cm = 130 m).
Zadanie 4.1. (0–2)
Wykaż związek obiektów oznaczonych literami X, Y z funkcjonowaniem w przeszłości kopalni węgla kamiennego na przedstawionym obszarze.
Obiekty oznaczone literą X: ............................
Obiekt oznaczony literą Y: ............................
Zadanie 4.2. (0–1)
Uzasadnij, że rekultywacja terenu przemysłowego, przedstawionego na reliefie, może przyczynić się do odniesienia korzyści gospodarczych lub środowiskowych w skali lokalnej.
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
4.1. (przykładowe odpowiedzi z zasad oceniania CKE)
- X — hałdy powstałe w wyniku składowania skały płonnej (odpadu) podczas eksploatacji węgla kamiennego.
- Y — nasyp, po którym poprowadzono linię kolejową, służącą m.in. do wywozu węgla (lub dojazdu górników, dowozu wyposażenia do kopalni).
4.2. Przykłady: skały z hałd mogą być wykorzystane jako materiał budowlany; teren może posłużyć pod zabudowę mieszkaniową albo wiatraki lub panele fotowoltaiczne; zalesienie ograniczy procesy stokowe i zapylenie powietrza oraz sprzyja turystyce i rekreacji; odtworzenie gleby umożliwi uprawę (np. wierzby energetycznej).
Treść zadania (CKE)
Zadanie 4.
Na reliefie przedstawiono fragment obszaru położonego w polu A2 mapy szczegółowej. Literami X, Y oznaczono wybrane obiekty, których funkcje miały związek z wydobywaniem w XIX i XX w. węgla kamiennego. Kolory na reliefie odnoszą się do wysokości n.p.m. (skala 1 cm = 130 m).
Zadanie 4.1. (0–2)
Wykaż związek obiektów oznaczonych literami X, Y z funkcjonowaniem w przeszłości kopalni węgla kamiennego na przedstawionym obszarze.
Obiekty oznaczone literą X: …
Obiekt oznaczony literą Y: …
Zadanie 4.2. (0–1)
Uzasadnij, że rekultywacja terenu przemysłowego, przedstawionego na reliefie, może przyczynić się do odniesienia korzyści gospodarczych lub środowiskowych w skali lokalnej.
Co zrobić?
4.1. — identyfikacja obiektów X, Y
Kontekst: w rejonie Wałbrzycha w XIX i XX w. wydobywano węgiel kamienny metodą głębinową. W krajobrazie pozostały m.in.:
- Hałdy (zwałowiska) — sztuczne wzniesienia ze skały płonnej, wydobytej razem z węglem.
- Infrastruktura transportowa — linie kolejowe na nasypach, którymi wywożono węgiel.
Z reliefu (mapa wysokości):
- X to wyraźne wzniesienia o nienaturalnym kształcie, z urwistymi zboczami, nietypowe dla otaczającej rzeźby → hałdy skały płonnej.
- Y to długi, łukowato wygięty wał biegnący przez teren → nasyp linii kolejowej, którą m.in. wywożono węgiel.
4.2. — korzyści z rekultywacji
Cele rekultywacji terenów pokopalnianych:
- Środowiskowe: ograniczenie pylenia, erozji, zanieczyszczenia wód, regeneracja roślinności.
- Społeczno-gospodarcze: nowe tereny rekreacyjne, zielone, parkingi, zabudowa mieszkaniowa, ścieżki rowerowe.
- Estetyczne: poprawa krajobrazu miejskiego.
- Zrównoważony rozwój: ponowne wykorzystanie terenu zdegradowanego zamiast zajmowania nowych gruntów rolnych / leśnych.
Wybierz konkretne korzyści (gospodarcze + środowiskowe) w skali lokalnej (Wałbrzych) i sformułuj zdanie.
Punktacja CKE
- 4.1: 2 pkt — poprawna odpowiedź z odniesieniem do obiektów X i Y; 1 pkt — poprawna odpowiedź z odniesieniem do obiektu X albo do obiektu Y.
- 4.2: 1 pkt — poprawne uzasadnienie.
Po co to umieć
Rekultywacja terenów pokopalnianych — kierunki:
- Leśny — zalesienie.
- Rolny — uprawy (gdy da się odtworzyć glebę).
- Wodny — sztuczne zbiorniki (np. w wyrobiskach po odkrywkach).
- Rekreacyjny — park, ścieżki rowerowe.
- Mieszkaniowy / komercyjny — zabudowa, instalacje energii odnawialnej.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „antropogeniczne formy terenu, hałdy pokopalniane, rewitalizacja” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl