Zadanie 15
Matura z geografii, maj 2024, poziom rozszerzony
Wymaganie: I.3 (poziom rozszerzony) — identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej.
V.1 (poziom rozszerzony) — rozumie zasady ustalania wieku względnego i bezwzględnego skał oraz wydarzeń geologicznych.
V.9 (poziom rozszerzony) — analizuje fotografię odkrywki geologicznej i wnioskuje na jej podstawie o przeszłości geologicznej obszaru.
Treść zadania
Zadanie 15. (0–1)
Poniżej przedstawiono przekrój geologiczny wybranego obszaru.
Na przekroju geologicznym skały z dwóch er – paleozoicznej i mezozoicznej – oddziela powierzchnia zrównania.
Które wydarzenia geologiczne wystąpiły przed powstaniem powierzchni zrównania przedstawionej na przekroju? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
B. Sfałdowanie skał paleozoicznych i powstanie uskoku.
Na przekroju powierzchnia zrównania oddziela skały paleozoiczne (dewońskie wapienie i dolomity, karbońskie margle, porfiry) od leżących nad nią skał mezozoicznych (triasowe piaskowce, jurajskie wapienie). Skały paleozoiczne są sfałdowane, a uskok przecina tylko je i kończy się na powierzchni zrównania — oba wydarzenia nastąpiły przed jej powstaniem.
A — sedymentacja w jurze nastąpiła po powstaniu powierzchni zrównania (jurajskie wapienie leżą nad nią). C — dolina rzeczna wcina się w obecną powierzchnię terenu, przecinając także skały mezozoiczne, więc jest młodsza. D — transgresja morza i denudacja skał jurajskich również nastąpiły po powstaniu powierzchni zrównania.
Treść zadania (CKE)
Zadanie 15. (0–1)
Poniżej przedstawiono przekrój geologiczny wybranego obszaru.
Na przekroju geologicznym skały z dwóch er – paleozoicznej i mezozoicznej – oddziela powierzchnia zrównania.
Które wydarzenia geologiczne wystąpiły przed powstaniem powierzchni zrównania przedstawionej na przekroju? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
- A. Sedymentacja w jurze i powstanie intruzji porfirów.
- B. Sfałdowanie skał paleozoicznych i powstanie uskoku. ✓
- C. Sedymentacja w paleozoiku i wyerodowanie doliny przez rzekę.
- D. Transgresja morza i denudacja skał jurajskich w warunkach lądowych.
Co zrobić?
Powierzchnia zrównania na przekroju oddziela:
- Pod — sfałdowane skały paleozoiczne (karbon, dewon + intruzje porfirów + uskok).
- Nad — niezakłócone skały mezozoiczne (trias, jura — poziome warstwy).
Klucz: zdarzenia pod powierzchnią zrównania są starsze od niej (zaszły przed jej powstaniem). Zdarzenia nad powierzchnią zrównania są młodsze (zaszły po).
Co zaszło przed zrównaniem (= w paleozoiku):
- Sedymentacja w paleozoiku (karbon margle, dewon dolomity, dewon wapienie).
- Intruzje porfirów (magmatyzm) — tkwią tylko w skałach karbońskich.
- Sfałdowanie skał paleozoicznych.
- Uskok przecinający tylko paleozoik (dyslokacja po sfałdowaniu).
Analiza opcji:
- A: “Sedymentacja w jurze + porfiry” → mieszanka starych (porfiry, paleozoik) i młodych (jura, mezozoik). Błędne.
- B: “Sfałdowanie paleozoiku + uskok” → OBA wydarzenia w paleozoiku, przed zrównaniem. ✓
- C: “Sedymentacja w paleozoiku + wyerodowanie doliny” → dolina rzeczna przecina też warstwy triasu i jury, więc została wyerodowana po zrównaniu. Błędne.
- D: “Transgresja morza + denudacja skał jurajskich” → jura = po zrównaniu, więc oba wydarzenia są późniejsze.
Punktacja CKE
- 1 pkt — poprawna odpowiedź.
Po co to umieć
Powierzchnia zrównania oznacza długotrwałą denudację, która ścięła sfałdowane skały i wyrównała teren. Na tym przekroju po zrównaniu nastąpiła sedymentacja w triasie i jurze.
Na przekroju powierzchnia zrównania jest dzielnikiem czasu. Co pod = starsze; co nad = młodsze. Co ją przecina = po; co kończy się pod nią = przed.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „geologia, wiek względny skał, sfałdowanie i uskok, powierzchnia zrównania” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl