Zadanie 15

Treść zadania

Zadanie 15. (0–1)

Poniżej przedstawiono przekrój geologiczny wybranego obszaru.

Na przekroju geologicznym skały z dwóch er – paleozoicznej i mezozoicznej – oddziela powierzchnia zrównania.

Które wydarzenia geologiczne wystąpiły przed powstaniem powierzchni zrównania przedstawionej na przekroju? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.

A. Sedymentacja w jurze i powstanie intruzji porfirów.B. Sfałdowanie skał paleozoicznych i powstanie uskoku.C. Sedymentacja w paleozoiku i wyerodowanie doliny przez rzekę.D. Transgresja morza i denudacja skał jurajskich w warunkach lądowych.

Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

B. Sfałdowanie skał paleozoicznych i powstanie uskoku.

Powierzchnia zrównania oddziela paleozoik (karbon margle, dewon, porfiry — pod) od mezozoiku (trias piaskowce, jura wapienie — nad). Skały paleozoiczne są sfałdowane, więc orogeneza (waryscyjska) zaszła PRZED zrównaniem. Uskok przecina tylko paleozoik — też przed.

Typowy błąd / pułapka

A jest błędne (intruzje porfirów + sedymentacja jurajska to dwa różne etapy). C zawiera dolinę rzeczną (mało prawdopodobne na zrównanej powierzchni). D mówi o transgresji morza po jurze — nie odnosi się do paleozoiku.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 15. (0–1)

Poniżej przedstawiono przekrój geologiczny wybranego obszaru.

Przekrój geologiczny W-E: warstwy jurajskie wapieni, dewońskie dolomity, triasowe piaskowce, dewońskie wapienie, karbońskie margle, intruzje porfirów, uskok — Przekrój geologiczny W-E. Powierzchnia zrównania dzieli paleozoik (pod) od mezozoiku (nad). Na podstawie: CKE 2024 Oryginalny PDF CKE, str. 18

Na przekroju geologicznym skały z dwóch er – paleozoicznej i mezozoicznej – oddziela powierzchnia zrównania.

Które wydarzenia geologiczne wystąpiły przed powstaniem powierzchni zrównania przedstawionej na przekroju? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.

A. Sedymentacja w jurze i powstanie intruzji porfirów.
B. Sfałdowanie skał paleozoicznych i powstanie uskoku. ✓
C. Sedymentacja w paleozoiku i wyerodowanie doliny przez rzekę.
D. Transgresja morza i denudacja skał jurajskich w warunkach lądowych.

Co zrobić?

Powierzchnia zrównania na przekroju oddziela:

Pod — sfałdowane skały paleozoiczne (karbon, dewon + intruzje porfirów + uskok).
Nad — niezakłócone skały mezozoiczne (trias, jura — poziome warstwy).

Klucz: zdarzenia pod powierzchnią zrównania są starsze od niej (zaszły przed jej powstaniem). Zdarzenia nad powierzchnią zrównania są młodsze (zaszły po).

Co zaszło przed zrównaniem (= w paleozoiku):

Sedymentacja w paleozoiku (karbon margle, dewon dolomity, dewon wapienie).
Intruzje porfirów (wulkanizm).
Sfałdowanie skał paleozoicznych (orogeneza waryscyjska).
Uskok przecinający tylko paleozoik (dyslokacja po sfałdowaniu).

Analiza opcji:

A: “Sedymentacja w jurze + porfiry” → mieszanka starych (porfiry, paleozoik) i młodych (jura, mezozoik). Błędne.
B: “Sfałdowanie paleozoiku + uskok” → OBA wydarzenia w paleozoiku, przed zrównaniem. ✓
C: “Sedymentacja w paleozoiku + wyerodowanie doliny” → dolina rzeczna mało prawdopodobna na powierzchni zrównania.
D: “Transgresja morza + denudacja skał jurajskich” → jura = po zrównaniu, więc oba wydarzenia są późniejsze.

Punktacja CKE

1 pkt — poprawna odpowiedź.

Po co to umieć

Powierzchnia zrównania (peneplena) to niedoceniany element przekroju geologicznego. Oznacza długotrwałą denudację (erozję), która zniszczyła młodsze warstwy i wygładziła teren. Po niej często następuje transgresja morza (zalanie obszaru) z osadzaniem nowych warstw.

W zadaniach maturalnych powierzchnia zrównania = kluczowy dzielnik czasu. Co pod = stare; co nad = młode. Co przecina ją = po; co tylko pod = przed.