Zadanie 12
Matura z geografii, maj 2024, poziom rozszerzony
Wymaganie: 12.1 i 12.2: I.3 (poziom rozszerzony) — identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej; I.3 (poziom podstawowy) — czyta i interpretuje treści różnych map; IV.3 (poziom podstawowy) — objaśnia układ powierzchniowych prądów morskich oraz ocenia ich wpływ na życie i gospodarkę człowieka.
Treść zadania
Zadanie 12.
Na mapie świata przedstawiono prądy morskie. Strzałkami czerwonymi oznaczono prądy ciepłe, a niebieskimi – zimne.
Zadanie 12.1. (0–1)
Przedstaw korzyść dla działalności człowieka wynikającą z oddziaływania prądów morskich na wschodnie wybrzeża obszarów lądowych, położone między 20° a 35° szerokości geograficznej południowej.
Zadanie 12.2. (0–1)
Przyczyną katastrofy Titanica było zderzenie z górą lodową, które nastąpiło w miejscu o współrzędnych geograficznych 42°N, 50°W (zobacz mapę prądów morskich).
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.
| Nr | Zdanie | Ocena |
|---|---|---|
| 1. | Katastrofa Titanica była spowodowana zderzeniem z górą lodową, która przemieściła się z Antarktyki wraz z wodami jednego z zimnych prądów morskich. | P / F |
| 2. | Góra lodowa, z którą zderzenie doprowadziło do katastrofy Titanica, przemieściła się zza koła podbiegunowego do miejsca katastrofy na skutek cyrkulacji pasatowej. | P / F |
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
12.1. Wschodnie wybrzeża 20–35°S są pod wpływem ciepłych prądów (Mozambicki, Wschodnioaustralijski, Brazylijski). Przykładowe korzyści z zasad oceniania CKE (wystarczy jedna): wyższe sumy opadów, dostatek wody opadowej dla rolnictwa, brak pustyń, wysoki udział gruntów ornych, warunki termiczne sprzyjające osadnictwu, długi okres wegetacyjny.
12.2. — FF
- F — miejsce katastrofy (42°N) leży na półkuli północnej; góra lodowa nie mogła przypłynąć z Antarktyki. Pochodziła z Arktyki i dotarła tam z zimnym Prądem Labradorskim.
- F — górę lodową przeniósł prąd morski, a nie cyrkulacja pasatowa (pasaty wieją w strefie międzyzwrotnikowej, a miejsce katastrofy leży na 42°N).
Wschodnie vs zachodnie wybrzeża między zwrotnikami: wschodnie = ciepłe prądy = wilgotno (Brazylia, Mozambik, wsch. Australia); zachodnie = zimne prądy = pustynie (Atacama, Namib, Australia Zachodnia).
Treść zadania (CKE)
Zadanie 12.
Na mapie świata przedstawiono prądy morskie. Strzałkami czerwonymi oznaczono prądy ciepłe, a niebieskimi – zimne.
Zadanie 12.1. (0–1)
Przedstaw korzyść dla działalności człowieka wynikającą z oddziaływania prądów morskich na wschodnie wybrzeża obszarów lądowych, położone między 20° a 35° szerokości geograficznej południowej.
Zadanie 12.2. (0–1)
Przyczyną katastrofy Titanica było zderzenie z górą lodową, które nastąpiło w miejscu o współrzędnych geograficznych 42°N, 50°W (zobacz mapę na stronie 14.).
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe.
| Nr | Zdanie | Ocena |
|---|---|---|
| 1. | Katastrofa Titanica była spowodowana zderzeniem z górą lodową, która przemieściła się z Antarktyki wraz z wodami jednego z zimnych prądów morskich. | P / F |
| 2. | Góra lodowa, z którą zderzenie doprowadziło do katastrofy Titanica, przemieściła się zza koła podbiegunowego do miejsca katastrofy na skutek cyrkulacji pasatowej. | P / F |
Co zrobić?
12.1. — korzyść z prądów ciepłych na E wybrzeżach 20-35°S
Identyfikuj prądy w obszarze:
- E wybrzeże Afryki — Prąd Mozambicki / Agulhas (ciepły).
- E wybrzeże Australii — Prąd Wschodnioaustralijski (ciepły).
- E wybrzeże Ameryki Płd. — Prąd Brazylijski (ciepły).
Wszystkie ciepłe — przeciwnie do zachodnich wybrzeży (Atakama, Namib, Australia Zachodnia — zimne prądy → pustynie).
Skutki ciepłego prądu dla wschodnich wybrzeży:
- Ciepła woda prądu → silne parowanie → wilgotne masy powietrza.
- Wiatr nawiewa wilgotne masy na ląd → wysokie opady.
- Skutki dla człowieka:
- Bogate rolnictwo (uprawy tropikalne, owocowe, trzcina cukrowa).
- Bujna roślinność (lasy podzwrotnikowe).
- Długi okres wegetacyjny (ciepło + woda).
- Sprzyja osadnictwu (np. Brazylia, Mozambik, Sydney).
Wybierz jedną konkretną korzyść.
12.2. — góra lodowa Titanica
Lokalizacja katastrofy: 42°N, 50°W — na północnym Atlantyku, na południowy wschód od Nowej Fundlandii.
Zdanie 1: „góra z Antarktyki” → FAŁSZ. Antarktyka leży na półkuli S, a miejsce katastrofy — na północnym Atlantyku. Góra lodowa przypłynęła z Arktyki (półkula N).
Zdanie 2: „zza koła podbiegunowego, cyrkulacja pasatowa” → FAŁSZ. Cyrkulacja pasatowa to wiatry strefy międzyzwrotnikowej (pasat NE i SE), a nie obszarów okołobiegunowych. Góra do miejsca katastrofy przybyła z Prądem Labradorskim (zimny prąd morski), nie pasatami.
Punktacja CKE
- 12.1: 1 pkt — poprawna korzyść.
- 12.2: 1 pkt — dwie poprawne oceny.
Po co to umieć
Asymetria zwrotnikowa:
- Zachodnie wybrzeża w pobliżu zwrotników (zimne prądy) → pustynie przybrzeżne (Atakama, Namib).
- Wschodnie wybrzeża w pobliżu zwrotników (ciepłe prądy) → większe opady, roślinność leśna (np. wschodnie wybrzeże Brazylii, Madagaskaru, Australii).
Prądy morskie (obok cyrkulacji atmosferycznej) pomagają wyjaśnić, dlaczego w pasie zwrotnikowym pustynie sięgają zachodnich, a nie wschodnich wybrzeży kontynentów.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „prądy morskie, wybrzeża kontynentów 20–35°S, katastrofa Titanica” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl