Zadanie 18

Treść zadania

Zadanie 18. (0–1)

W strefie klimatów równikowych w Ameryce Południowej, m.in. w okolicach Quito i Bogoty, duża gęstość zaludnienia występuje na wysokościach powyżej 2500 m n.p.m., do czego przyczyniają się m.in. warunki termiczne.

Wyjaśnij, dlaczego w niskich szerokościach geograficznych – ze względu na warunki termiczne – obszary położone wysoko n.p.m. mogą być korzystniejsze do osiedlania się niż obszary nizinne.

Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Średnia temperatura powietrza obniża się wraz z wysokością (~0,6°C / 100 m). Na nizinach równikowych panuje gorący, wilgotny klimat (do 27–30°C cały rok), uciążliwy dla człowieka oraz sprzyjający:

insektom (komary — malaria, denga, żółta febra) — chłodniejszy klimat wysoko n.p.m. ogranicza ich występowanie;
bujnej roślinności (las równikowy, szybka sukcesja) — utrudnia zagospodarowanie terenu;
chorobom tropikalnym.

Na wysokościach 2500–3000 m n.p.m. temperatura jest umiarkowana (~15–18°C), wilgotność niższa, mniej insektów — komfortowa do życia.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 18. (0–1)

Wyjaśnij, dlaczego w niskich szerokościach geograficznych – ze względu na warunki termiczne – obszary położone wysoko n.p.m. mogą być korzystniejsze do osiedlania się niż obszary nizinne.

Co zrobić?

Klucz: termiczna piętrowość górska w klimacie równikowym (od 0° szerokości):

0-1000 m (tierra caliente, gorąca strefa): T = 25-30°C cały rok, b. wilgotno, lasy równikowe.
1000-2000 m (tierra templada, umiarkowana): T = 18-22°C, plantacje kawy.
2000-3000 m (tierra fría, chłodna): T = 12-18°C — idealna dla człowieka.
3000-4500 m (tierra helada, mroźna): T = 5-12°C, pastwiska alpejskie.
>4500 m: lód i śnieg.

Każde 100 m wzrostu n.p.m. = spadek T o ~0,6°C.

Dlaczego niziny równikowe są niewygodne:

Wysoka temperatura (>25°C) + wilgotność ~90% → uciążliwy klimat dla ludzi.
Choroby tropikalne: malaria, denga, żółta febra (przenoszone przez komary).
Bujna roślinność lasu równikowego — szybka sukcesja, trudne wycinanie i utrzymanie pól.
Kwaśne, ubogie gleby (laterytowe) — wymywanie składników.

Dlaczego wysokości 2000-3000 m są lepsze:

Umiarkowana temperatura (15-18°C) — komfort termiczny.
Mniej komarów (nie ma malarii powyżej ~1500 m).
Mniejsza wilgotność — łatwiejsze osadnictwo.
Lepsze gleby (wulkaniczne) — żyzne dla rolnictwa.

Konstrukcja odpowiedzi (1 pkt): wskaż spadek temperatury z wysokością + co najmniej jeden konkretny skutek (mniej insektów / komfort termiczny / mniejsza wilgotność).

Punktacja CKE

1 pkt — poprawne wyjaśnienie.

Po co to umieć

Piętrowość przyrodnicza w górach zależy od klimatu strefowego:

W strefie umiarkowanej: piętra leśne (regiel dolny, górny, kosodrzewina, hale, turnie).
W strefie tropikalnej / równikowej: tierra caliente / templada / fría / helada (od dołu do góry).

W Polsce: Kraków (220 m) ma podobny klimat jak Bogota (2640 m) — bo Bogota jest na równiku, gdzie wysoko = chłodniej.