Zadanie 13
Matura z geografii, maj 2024, poziom rozszerzony
Wymaganie: I.3 (poziom rozszerzony) — identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej.
V.7 (poziom rozszerzony) — dostrzega prawidłowości w rozmieszczeniu zjawisk i procesów geologicznych na Ziemi.
I.3 (poziom podstawowy) — czyta i interpretuje treści różnych map.
V.1 (poziom podstawowy) — wyjaśnia wpływ ruchu płyt litosfery na genezę procesów endogenicznych.
Treść zadania
Zadanie 13. (0–1)
Na mapie przedstawiono przewidywany zarys kontynentu afrykańskiego za około 10 milionów lat.
Przedstaw przyczynę przewidywanego rozłamu Afryki. W odpowiedzi odnieś się do tektoniki płyt litosfery.
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Przykładowa odpowiedź (wg zasad oceniania CKE): pękanie kontynentu afrykańskiego następuje wzdłuż strefy ryftowej (rowu tektonicznego). Dochodzi do rozsuwania się dwóch płyt litosfery: afrykańskiej i somalijskiej, które po pewnym czasie się oddzielą, w wyniku czego powstaną odrębne lądy.
Treść zadania (CKE)
Zadanie 13. (0–1)
Na mapie przedstawiono przewidywany zarys kontynentu afrykańskiego za około 10 milionów lat.
Przedstaw przyczynę przewidywanego rozłamu Afryki. W odpowiedzi odnieś się do tektoniki płyt litosfery.
Co zrobić?
Wielki Rów Wschodnioafrykański — strefa ryftowa ciągnąca się przez kilka tysięcy kilometrów we wschodniej Afryce. Aktywne tektonicznie pęknięcie kontynentu — rozsuwają się dwie płyty:
- Płyta afrykańska (nubijska) — duża, zachodnia część.
- Płyta somalijska — mniejsza, wschodnia część (m.in. Półwysep Somalijski).
Mechanizm pękania (od podstaw):
- W płaszczu Ziemi działają prądy konwekcyjne — gorąca materia płaszcza wznosi się ku powierzchni.
- W strefie ryftu prądy rozbieżne rozsuwają płyty.
- Skorupa kontynentalna ulega rozciąganiu i pękaniu → powstaje rów tektoniczny.
- W strefie ryftu: wulkanizm (np. Kilimandżaro, Nyiragongo), trzęsienia ziemi, jeziora ryftowe (Tanganika, Malawi).
Skutek za ~10 mln lat:
- Rozsuwanie trwa — rów poszerza się i pogłębia.
- Gdy obniżenie połączy się z oceanem, może je zalać morze (podobnie powstało Morze Czerwone).
- Według przedstawionej prognozy część wschodniej Afryki odłączy się od reszty kontynentu.
Konstrukcja odpowiedzi (1 pkt): podaj przyczynę tektoniczną — ryft / rozsuwanie się płyt litosfery. Nazwanie płyt (afrykańska i somalijska) wzmacnia odpowiedź.
Punktacja CKE
- 1 pkt — poprawna przyczyna (ryft, rozsuwanie się płyt litosfery).
Po co to umieć
Strefy rozsuwania się płyt:
- Wielki Rów Wschodnioafrykański — ryft kontynentalny, Afryka pęka.
- Grzbiet Śródatlantycki — rozsuwają się płyty północnoamerykańska i eurazjatycka oraz południowoamerykańska i afrykańska.
- Morze Czerwone — płyta arabska oddala się od afrykańskiej.
Ryft kontynentalny może z czasem przekształcić się w basen oceaniczny, jeśli rozsuwanie trwa wystarczająco długo.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „tektonika płyt, Wielki Rów Wschodnioafrykański, rozłam Afryki” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl