Zadanie 13
Matura z geografii, maj 2024, poziom rozszerzony
Wymaganie: V.1 — ruchy płyt litosfery i geneza procesów endogenicznych.
V.7 — prawidłowości w rozmieszczeniu zjawisk geologicznych.
Treść zadania
Zadanie 13. (0–1)
Na mapie przedstawiono przewidywany zarys kontynentu afrykańskiego za około 10 milionów lat.
Przedstaw przyczynę przewidywanego rozłamu Afryki. W odpowiedzi odnieś się do tektoniki płyt litosfery.
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2405. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Pękanie kontynentu afrykańskiego następuje wzdłuż strefy ryftowej (Wielki Rów Wschodnioafrykański). Dochodzi do rozsuwania się dwóch płyt litosfery: afrykańskiej i somalijskiej. Pod wpływem rozbieżnych prądów konwekcyjnych w płaszczu Ziemi płyty oddalają się — po pewnym czasie odłączy się Półwysep Somalijski.
Treść zadania (CKE)
Zadanie 13. (0–1)
Na mapie przedstawiono przewidywany zarys kontynentu afrykańskiego za około 10 milionów lat.
Przedstaw przyczynę przewidywanego rozłamu Afryki. W odpowiedzi odnieś się do tektoniki płyt litosfery.
Co zrobić?
Wielki Rów Wschodnioafrykański — strefa ryftowa o długości ~6000 km od Mozambiku po Morze Czerwone. Aktywne tektoniczne pęknięcie kontynentu — rozsuwają się dwie płyty:
- Płyta afrykańska (Nubia) — duża, zachodnia część.
- Płyta somalijska — mniejsza, wschodnia część (obejmie m.in. Etiopię, Somalię, Kenię wsch.).
Mechanizm pękania (od podstaw):
- W płaszczu Ziemi działają prądy konwekcyjne — gorąca magma wznosi się ku powierzchni.
- W strefie ryftu prądy rozbieżne rozsuwają płyty.
- Skorupa kontynentalna ulega rozciąganiu i pękaniu → powstaje rów tektoniczny.
- W rowie: wulkanizm (Kilimandżaro, Nyirangongo), trzęsienia ziemi, jeziora ryftowe (Tanganika, Malawi).
Skutek za ~10 mln lat:
- Rozsunięcie kontynuuje się — szczelina pogłębia się.
- Morze wlewa się w obniżenie → powstaje nowy ocean (analogicznie do Morza Czerwonego).
- Półwysep Somalijski odłącza się od reszty Afryki.
Konstrukcja odpowiedzi (1 pkt): wymień mechanizm tektoniczny (rozsuwanie płyt / strefa ryftowa / prądy konwekcyjne) i wskaż dwie płyty (afrykańska + somalijska).
Punktacja CKE
- 1 pkt — poprawna przyczyna (ryft / rozsuwanie się płyt litosfery / prądy konwekcyjne).
Po co to umieć
Strefy ryftowe na świecie:
- Wielki Rów Wschodnioafrykański — Afryka rozsuwa się.
- Grzbiet Śródatlantyczny — Ameryka i Europa rozsuwają się.
- Grzbiet Wschodniopacyficzny — Ameryki i Pacyfik.
- Rów Czerwonomorski — Afryka i Płw. Arabski się oddzielają (już dawno temu).
Każdy ryft = przyszły ocean (jeśli proces kontynuuje się przez miliony lat). Geofizyka długoterminowa.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „tektonika płyt, Wielki Rów Wschodnioafrykański, rozłam Afryki" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl