MGEP-R0-100-2305 • Otwarte krótkie • 2 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 23

Matura z geografii, maj 2023, poziom rozszerzony

Wymaganie:

23.1: I.3 (poziom rozszerzony) — identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej; V.3 (poziom podstawowy) — charakteryzuje główne procesy zewnętrzne modelujące powierzchnię Ziemi. 23.2: I.3 (poziom rozszerzony); XIV.1 (poziom rozszerzony) — wyróżnia główne cechy wybranych krajobrazów w Polsce: górniczego (np. obszar kopalni Bełchatów); XVI.1 (poziom rozszerzony) — analizuje wpływ przedsiębiorstwa przemysłowego na środowisko przyrodnicze; XIII.4 (poziom podstawowy) — wyjaśnia wpływ górnictwa na środowisko przyrodnicze na przykładzie odkrywkowych kopalni w Polsce.

Treść zadania

Zadanie 23. Na reliefie oznaczonym numerem 1 przedstawiono fragment Wyżyny Sandomierskiej, a na reliefie oznaczonym numerem 2 – fragment południowej części województwa łódzkiego, przekształcony na skutek eksploatacji węgla brunatnego. Literami A–D wskazano wybrane formy terenu, z których forma oznaczona literą C jest wyrobiskiem, a literą D – zwałowiskiem zewnętrznym. Reliefy wykonano w różnych skalach (relief 1: 1 cm — 130 m; relief 2: 1 cm — 1 300 m).

Na podstawie: www.geoportal.gov.pl

Zadanie 23.1. (0–1)

Charakterystyczną cechą Wyżyny Sandomierskiej jest występowanie lessu.

Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

Nr	Informacja	P/F
1.	Formy oznaczone literą A powstały w wyniku erozyjnej działalności wiatru.	P / F
2.	Forma, której przebieg wyznaczają litery B₁ i B₂, powstała w wyniku działalności wody.	P / F

Zadanie 23.2. (0–1)

Która z form – C czy D – wywiera silniejszy wpływ na zasoby wód podziemnych obszaru przedstawionego na reliefie? Uzasadnij odpowiedź.

Forma: ........................

Uzasadnienie: ........................

Relief 2: fragment południowej części województwa łódzkiego przekształcony przez wydobycie węgla brunatnego, z formami C i D, skala 1 cm — 1300 m. — Materiał 2 z 2 Na podstawie: arkusz CKE MGEP-R0-100-2305 Oryginalny PDF CKE, str. 30

Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

23.1. — FP

23.2. — C

Przykładowe uzasadnienie:

Eksploatacja węgla brunatnego wymaga odwadniania kopalni → maleją zasoby wód podziemnych;
Odwadnianie wyrobiska powoduje obniżenie zwierciadła wód podziemnych → powstaje lej depresyjny / depresji;
Głębokie wyrobisko musi być stale odwadniane, aby nie zostało zalane wodą;
Forma D jest wypukła — wody z niej szybko odpływają.

Tresc zadania (CKE)

Tresc zadania 23 z arkusza CKE 2023 PR (str. 30) — Strona 30 arkusza CKE 2023 PR - zadanie 23. Na podstawie: CKE 2023 Oryginalny PDF CKE, str. 30

Co zrobić?

23.1. — P/F o formach na Wyżynie Sandomierskiej

Formy w lessie (relief 1):

Formy A to gęsta sieć wąwozów. Less jest skałą luźną, łatwo rozmywaną przez spływającą wodę opadową, więc wąwozy powstają w wyniku erozji wodnej, nie wiatrowej → zdanie 1 fałszywe.
Forma wyznaczona literami B₁ i B₂ to dolina rzeczna — powstała w wyniku działalności wody → zdanie 2 prawdziwe.

Odpowiedź: FP.

23.2. — wybór formy + uzasadnienie

Cechy kopalni odkrywkowej:

Wklęsły kształt (głęboka odkrywka, “dziura” w terenie).
Wody powierzchniowe i podziemne odpływają w dół do wyrobiska.
Wymaga stałego odwadniania, inaczej zaleje się wodą.

Forma C to wyrobisko (forma wklęsła), forma D — zwałowisko zewnętrzne (forma wypukła). Odpowiedź: C.

Uzasadnienie:

Eksploatacja węgla brunatnego odbywa się w głębokim wyrobisku odkrywkowym.
Wyrobisko trzeba ciągle odwadniać → powstaje lej depresyjny wokół kopalni.
Forma wypukła (np. D) — niepasująca, bo woda z niej spływa, nie wymaga odwadniania.

Punktacja CKE

23.1: 1 pkt — dwie poprawne oceny.
23.2: 1 pkt — poprawna forma + uzasadnienie.

Po co to umieć

Lej depresyjny — strefa obniżenia zwierciadła wód podziemnych wokół odwadnianego wyrobiska. Skutki: wysychanie studni i mokradeł, zmiany ekosystemów. To jeden z głównych przykładów wpływu górnictwa odkrywkowego na środowisko (wymaganie XIII.4).

Skutki górnictwa odkrywkowego ogółem: przemieszczenie ogromnych mas skał nadkładu (zwałowiska), odwadnianie i lej depresyjny, przekształcenie krajobrazu; po zakończeniu eksploatacji — rekultywacja.

Podobne zadania

antropogeniczne formy terenu, hałdy pokopalniane, rewitalizacja

Zadanie 4 (3 pkt)

maj 2024 • PR

**Zadanie 4.** Na reliefie przedstawiono fragment obszaru położonego w polu A2 mapy szczegółowej. Literami X, Y oznaczono wybrane obiekty, których funkcje miały związek z wydobywaniem w XIX i XX w. węgla kamiennego. Kolory na reliefie odnoszą się do wysokości n.p.m. (skala 1 cm = 130 m). ### Zadanie 4.1. (0–2) Wykaż związek obiektów oznaczonych literami X, Y z funkcjonowaniem w przeszłości kopalni węgla kamiennego na przedstawionym obszarze. Obiekty oznaczone literą X: ............................ Obiekt oznaczony literą Y: ............................ ### Zadanie 4.2. (0–1) Uzasadnij, że rekultywacja terenu przemysłowego, przedstawionego na reliefie, może przyczynić się do odniesienia korzyści gospodarczych lub środowiskowych w skali lokalnej.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „górnictwo węgla brunatnego, kopalnia Bełchatów, lej depresyjny” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl