Zadanie 23

Treść zadania

Zadanie 23. Na rzeźbie oznaczonym numerem 1 przedstawiono fragment Wyżyny Sandomierskiej, a na rzeźbie oznaczonym numerem 2 – fragment południowej części Województwa łódzkiego, przekształcony na skutek eksploatacji węgla brunatnego. Literami A–D oznaczono wybrane formy terenu, z których forma A oznacza dolinę B₁ i B₂ wąwozami, a litera D – zwałowiskiem zewnętrznym. Reliefy wykonane w różnych skalach.

Na podstawie: www.geoportal.gov.pl

Zadanie 23.1. (0–1)

Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

Nr	Informacja	P/F
1.	Formy oznaczone literą A powstały w wyniku erozyjnej działalności wiatru.	P / F
2.	Formy rzeźby przedstawiające wycinkę między literą B₁ i B₂, powstały w wyniku działalności wody.	P / F

Zadanie 23.2. (0–1)

Która forma – C czy D – wywiera silniejszy wpływ na zasoby wód podziemnych obszaru przedstawionego na reliefie? Uzasadnij odpowiedź.

Forma: ........................

Uzasadnienie: ........................

Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

23.1. — FP

23.2. — C

Przykładowe uzasadnienie:

Eksploatacja węgla brunatnego (np. Bełchatów) wymaga odwadniania kopalni → maleją zasoby wód podziemnych;
Odwadnianie wyrobiska powoduje obniżenie zwierciadła wód podziemnych → powstaje lej depresyjny / depresji;
Głębokie wyrobisko musi być stale odwadniane, aby nie zostało zalane wodą;
Forma D jest wypukła — wody z niej szybko odpływają.

Tresc zadania (CKE)

Tresc zadania 23 z arkusza CKE 2023 PR (str. 33) — Strona 33 arkusza CKE 2023 PR - zadanie 23. Na podstawie: CKE 2023 Oryginalny PDF CKE, str. 33

Co zrobić?

23.1. — P/F o eksploatacji

Skutki górnictwa odkrywkowego (Bełchatów):

Usuwanie nadkładu → przemieszczenie ogromnych mas ziemi (tysiące ton).
Odwadnianie wyrobiska → spadek zwierciadła wód podziemnych → lej depresyjny (lokalny brak wody w studniach).
Zmiana krajobrazu — głębokie wyrobiska, hałdy.
Po zakończeniu: rekultywacja (parki, sztuczne jeziora).

Odpowiedź: FP (jedno zdanie fałszywe, drugie prawdziwe).

23.2. — wybór formy + uzasadnienie

Cechy kopalni odkrywkowej:

Wklęsły kształt (głęboka odkrywka, “dziura” w terenie).
Wody powierzchniowe i podziemne odpływają w dół do wyrobiska.
Wymaga stałego odwadniania, inaczej zaleje się wodą.

Wybierz formę wklęsłą (np. C — opcja z wnęką, dolnym poziomem).

Uzasadnienie:

Eksploatacja węgla brunatnego w Bełchatowie odbywa się w wyrobisku odkrywkowym (głębokim).
Wyrobisko trzeba ciągle odwadniać → powstaje lej depresyjny wokół kopalni.
Forma wypukła (np. D) — niepasująca, bo woda z niej spływa, nie wymaga odwadniania.

Punktacja CKE

23.1: 1 pkt — dwie poprawne oceny.
23.2: 1 pkt — poprawna forma + uzasadnienie.

Po co to umieć

Lej depresyjny — strefa obniżenia wód podziemnych wokół wyrobiska. Promień: od kilku do kilkudziesięciu km (Bełchatów: ok. 60 km!). Skutki: wysychanie studni, mokradeł, zmiana ekosystemów. Jeden z głównych argumentów ekologicznych przeciw eksploatacji węgla brunatnego.