Zadanie 10
Matura z historii, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024. Ogólne: I. Chronologia historyczna, pkt 1; II. Analiza i interpretacja historyczna, pkt 1–2. Szczegółowe: XXII. Polityka wewnętrzna i zagraniczna Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII w. Zdający: 1) omawia konflikty wewnętrzne i zewnętrzne Rzeczypospolitej Obojga Narodów w okresie panowania Wazów; 2) opisuje sytuację wewnętrzną i położenie międzynarodowe Rzeczypospolitej Obojga Narodów w latach 1669–1696 (PP).
Treść zadania
Tabela statystyczna podatków stałych (cło, kwarta, podatek od kupców) i niestałych (np. pogłówne) w skarbie koronnym Rzeczypospolitej w okresach od 1649 do 1678 r. - z wartościami w złotych polskich i procentowym udziałem w dochodach skarbu (Historia Polski w liczbach. Gospodarka, Warszawa 2006).
Polecenie CKE: Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.
- Największy udział podatków stałych w skarbie koronnym miał miejsce w początkowym okresie panowania Michała Korybuta Wiśniowieckiego. P / F
- Podatki niestałe stanowiły największy udział w skarbie koronnym podczas potopu szwedzkiego. P / F
- Najazd turecki i jego skutek w postaci traktatu pokojowego podpisanego w Buczaczu spowodowały wzrost dochodów skarbu koronnego. P / F
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
1. PRAWDA (P). Michał Korybut Wiśniowiecki panował 1669-1673. W okresie 16 VIII 1668 - 15 I 1672 podatki stałe stanowiły 56,4% dochodów skarbu - najwyższy udział w całej tabeli.
2. FAŁSZ (F). Potop szwedzki to lata 1655-1660. W okresie 16 VI 1654 - 1 VII 1658 udział podatków niestałych wynosił 85,4%, w 2 VII 1658 - 15 II 1662 spadł do 67,9%. Wyższy udział niestałych był przed potopem (16 VII 1652 – 15 VI 1654: 87,1%), a najwyższy (87,5%) przypadał na 2 II 1676 – 1 XII 1678, czyli na okres PO potopie i PO traktacie buczackim (wojna z Turcją).
3. PRAWDA (P). Traktat buczacki podpisano w 1672 r. po najeździe tureckim. W okresie 16 VIII 1668 – 15 I 1672 suma podatków wynosiła 2 466 585 + 1 904 225 = 4 370 810 zł, w okresie 16 I 1672 – 1 II 1676 wzrosła do 2 853 599 + 6 446 383 = 9 299 982 zł, a w okresie 2 II 1676 - 1 XII 1678 - jeszcze bardziej (1 888 651 + 13 252 913 = 15 141 564 zł). Wzrost dają przede wszystkim podatki niestałe, czyli – według przypisu do tabeli – uchwalane w zależności od potrzeb; potrzebą była wojna z Turcją (w traktacie buczackim Rzeczpospolita utraciła Podole z Kamieńcem Podolskim).
Uwaga przy 1: nie myl z okresem Jana III Sobieskiego (1674-1696) - Michał Korybut to 1669-1673, więc okres 1668-1672 obejmuje początek jego panowania. Przy 2: mylenie potopu (1655-1660) z innymi wojnami. Przy 3: nieuwzględnienie SUMY podatków - tylko ich kombinacja pokazuje wzrost dochodów.
Strona arkusza CKE z treścią zadania
Rozwiązanie
Krok 1. Datowanie wydarzeń
- Potop szwedzki: 1655-1660 (panowanie Jana II Kazimierza)
- Michał Korybut Wiśniowiecki: 1669-1673
- Traktat buczacki: 1672 (po najeździe tureckim, utrata Podola)
- Jan III Sobieski: 1674-1696
Krok 2. Analiza tabeli
Najwyższy udział stałych (56,4%) → 1668-1672 → początek M.K. Wiśniowieckiego → P.
Potop (1655-1660): udział niestałych wysoki (85-67%), ale nie najwyższy w całej tabeli → F (najwyższy 87,5% w 1676-1678).
Po Buczaczu (1672) suma dochodów rośnie → P.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „skarb koronny, XVII wiek, Rzeczpospolita, podatki” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl