Zadanie 9
Matura z historii, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: Nowożytność. Wymaganie XV - Rzeczpospolita w XVII w.; wojny polsko-szwedzkie.
Treść zadania
Źródło 1. Fragment opracowania historycznego o wojnach polsko-szwedzkich, wskazujący, że ich przyczyną było zerwanie unii personalnej i polityka dynastyczna polskich Wazów, ciągnące się aż do pokoju w Oliwie (1660).
Źródło 2. Fragment tablicy genealogicznej Jagiellonów i Wazów - od Kazimierza Jagiellończyka przez Zygmunta I Starego, Katarzynę Jagiellonkę, Zygmunta III, do Władysława IV i Jana II Kazimierza.
Zadanie 9.1. Podaj imię władcy, za panowania którego doszło do zerwania unii personalnej wspomnianej w źródle 1.
Zadanie 9.2. Przedstaw inną - niż wspomniane w źródle 1. - przyczynę wojen polsko-szwedzkich.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Zadanie 9.1: Zygmunt III Waza.
Zygmunt III, syn Jana III Wazy króla Szwecji i Katarzyny Jagiellonki, w 1592 r. odziedziczył tron szwedzki, łącząc Polskę i Szwecję unią personalną. Jednak jego polityka prokatolicka i rządy w Polsce zraziły protestancką Szwecję - w 1599 r. szwedzki Riksdag zdetronizował go, oddając koronę jego stryjowi Karolowi IX. Tym samym unia została zerwana, a Zygmunt III zachowując pretensje do tronu szwedzkiego, sprowokował długoletnie wojny.
Zadanie 9.2: Inne przyczyny wojen polsko-szwedzkich (oprócz dynastycznej):
- Rywalizacja o dominium maris Baltici - obie strony walczyły o panowanie nad Bałtykiem i kontrolę handlu morskiego, zwłaszcza ujścia Wisły (Gdańsk) i ujść rzek inflanckich.
- Spór o Inflanty - po sekularyzacji Zakonu Kawalerów Mieczowych (1561) Inflanty stały się obszarem spornym między Polską, Szwecją i Rosją.
- Konflikt religijny - protestancka Szwecja vs katolicka Polska Wazów (zwłaszcza Zygmunta III).
Częsty błąd przy 9.1: wskazanie Władysława IV lub Jana II Kazimierza zamiast Zygmunta III. Zerwanie unii nastąpiło ZA Zygmunta III (1599), a nie po jego śmierci. Częsty błąd przy 9.2: powtórzenie przyczyny dynastycznej z źródła 1 - polecenie wymaga INNEJ przyczyny.
Strona arkusza CKE z treścią zadania
Rozwiązanie
Krok 1. Identyfikacja władcy (9.1)
Tablica genealogiczna pokazuje: Katarzyna Jagiellonka (poślubiła Jana III Wazę) → Zygmunt III (król Polski 1587-1632, król Szwecji 1592-1599).
Zygmunt III utracił tron szwedzki w 1599 r. - to zerwanie unii.
Krok 2. Trzy fazy wojen polsko-szwedzkich
- 1600-1629 (Zygmunt III) - walki w Inflantach, Kircholm 1605, rozejm w Altmarku 1629.
- 1655-1660 (Jan II Kazimierz) - potop szwedzki, pokój w Oliwie 1660.
- Wcześniej i później pomniejsze epizody.
Krok 3. Inne przyczyny (9.2)
Pamiętaj: dominium maris Baltici + Inflanty + religia to standardowe odpowiedzi obok dynastycznej.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „Wazowie, wojny polsko-szwedzkie, XVII wiek, unia personalna" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl