Zadanie 25
Matura z historii, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: XX wiek. Wymaganie XXXI - PRL; "Solidarność"; stan wojenny; Jaruzelski.
Treść zadania
Fragment stenogramu rozmowy z października 1981 roku z udziałem polityka A i polityka B (A. Dziurok i in., Od niepodległości do niepodległości. Historia Polski 1918-1989, Warszawa 2010). Rozmówca A składa gratulacje (z zastrzeżeniem - osobiście wolałby zachowanie poprzedniego stanowiska), wspomina o zdrowiu, mowa o "rozumieniu" sytuacji i potrzebie pełnego zaufania w nowej roli rozmówcy B.
Rozmówca B dziękuje za zaufanie i wyraża obawy: ma świadomość ciężkich zadań, ostrość uzasanień, ujmuje, że obie strony są "skomunikowane" jako komunista i pełna realista. Tytułuje rozmówcę A "wielkim politykiem".
Zadanie 25.1. Podaj nazwisko polityka A i wyjaśnij, o jakiej ciężkiej chorobie wspomniał w swojej wypowiedzi. W odpowiedzi odwołaj się do faktografii.
Zadanie 25.2. Podaj nazwisko polityka B i wyjaśnij, w jaki sposób osiągnął on "przełom w sytuacji w kraju". W odpowiedzi odwołaj się do faktografii.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Zadanie 25.1:
Nazwisko polityka A: Edward Gierek lub Stanisław Kania (zależnie od kontekstu rozmowy - oba możliwe).
Najprawdopodobniej Stanisław Kania - I sekretarz KC PZPR od września 1980 do października 1981, który ustąpił 18 X 1981 na rzecz Wojciecha Jaruzelskiego. Rozmowa z października 1981 byłaby rozmową przekazania władzy.
Choroba: Stanisław Kania w 1981 r. cierpiał na problemy zdrowotne (zawał serca/dolegliwości kardiologiczne), które stały się jednym z oficjalnych powodów odejścia ze stanowiska. Alternatywnie - jeśli rozmówca A to Gierek, choroba dotyczyłaby zawału, który dotknął go w lipcu 1980, doprowadzając do dymisji we wrześniu 1980.
Zadanie 25.2:
Nazwisko polityka B: Wojciech Jaruzelski.
"Przełom w sytuacji": Gen. Wojciech Jaruzelski w październiku 1981 r. objął funkcję I sekretarza KC PZPR, łącząc ją z dotychczasowymi stanowiskami premiera (od II 1981) i ministra obrony narodowej. W ten sposób skupił w swoich rękach pełnię władzy.
Następnie 13 grudnia 1981 r. wprowadził stan wojenny w Polsce - oficjalnie aby zapobiec "anarchii" i "interwencji sowieckiej", faktycznie aby zlikwidować "Solidarność" (delegalizację ogłoszono 8 X 1982) i utrzymać władzę PZPR. Stan wojenny trwał formalnie do 22 lipca 1983 r. (faktyczne zniesienie ograniczeń stopniowe do 1989).
To był "przełom" w sensie zatrzymania ruchu "Solidarności" (wówczas ok. 10 mln członków) i przywrócenia kontroli partyjnej nad krajem - choć kosztem internowania tysięcy działaczy, ofiar śmiertelnych (kopalnia "Wujek" - 9 zabitych) i izolacji międzynarodowej.
Częsty błąd: identyfikacja rozmówcy A jako Gierka (najbardziej znany I sekretarz) - jednak Gierek odszedł we wrześniu 1980, a rozmowa jest z października 1981. Klucz: w X 1981 r. odbywała się zmiana Kania → Jaruzelski. Drugi błąd: ograniczenie "przełomu" tylko do objęcia funkcji - kluczowy jest stan wojenny jako rzeczywisty "przełom w sytuacji w kraju".
Strona arkusza CKE z treścią zadania
Rozwiązanie
Krok 1. Datowanie
Październik 1981 = czas zmiany na czele PZPR. 18 X 1981 Kania ustępuje, Jaruzelski obejmuje stanowisko I sekretarza KC PZPR.
Krok 2. Polityk A i B
- A = Kania (ustępujący I sekretarz, składa gratulacje następcy, wspomina o zdrowiu)
- B = Jaruzelski (obejmuje władzę, dziękuje za zaufanie)
Krok 3. Stan wojenny - “przełom”
13 XII 1981 r. Jaruzelski wprowadza stan wojenny:
- WRON (Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego)
- internowanie ok. 10 tys. działaczy “Solidarności”
- zawieszenie związków zawodowych
- 9 zabitych w kopalni “Wujek” (16 XII 1981)
- delegalizacja “Solidarności” (X 1982)
Krok 4. Skutek dla Solidarności
“Solidarność” przeszła do podziemia. Powrót do legalnej działalności dopiero po Okrągłym Stole (luty-kwiecień 1989).
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „PRL, październik 1981, Solidarność, Wałęsa, Wojciech Jaruzelski" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl