Zadanie 26
Matura z historii, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024. Ogólne: I. Chronologia historyczna, pkt 1–2; III. Tworzenie narracji historycznej, pkt 1–3. Szczegółowe: temat 1 – IX. Polska w okresie wczesnopiastowskim, m.in. 3) rozpoznaje tendencje centralistyczne i decentralistyczne w życiu politycznym państwa polskiego w X–XII w. (PP), 2) dokonuje bilansu panowania władców piastowskich (do 1138 r.) (PR); temat 2 – XXV. Rewolucje XVIII w., pkt 1)–5) (PP) oraz specyfika okresu jakobińskiego (PR); temat 3 – LI. Świat po II wojnie światowej. Początek zimnej wojny, pkt 4)–8) (PP), LII. Dekolonizacja, integracja i nowe konflikty, pkt 2) (PP). Ocena: narracja historyczna 0–12 pkt, spójność wypowiedzi 0–3 pkt.
Treść zadania
Zadanie zawiera trzy tematy. Wybierz jeden z nich do opracowania. Twoja wypowiedź powinna liczyć minimum 300 wyrazów.
Temat 1. W życiu politycznym państwa polskiego w okresie XI-XII wieku dominowały tendencje decentralizacyjne. Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w swojej argumentacji panowanie trzech wybranych władców z tego okresu.
Temat 2. Rewolucja amerykańska i francuska z końca XVIII wieku miały podobne przyczyny. Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w swojej argumentacji aspekt polityczny, społeczno-gospodarczy i kulturowy.
Temat 3. Zimna wojna osiągnęła apogeum w latach 50. XX wieku. Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, charakteryzując trzy wybrane wydarzenia z tego okresu.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Wybór tematu: Temat 2 - rewolucja amerykańska i francuska. Poniżej zarys argumentacji.
Teza: Rewolucje amerykańska (1775-1783) i francuska (1789-1799) miały częściowo podobne, a częściowo różne przyczyny. Podobieństwa dominują w warstwie ideowej (oświecenie), a różnice - w społeczno-gospodarczej i politycznej.
Aspekt polityczny - podobieństwa:
- W obu przypadkach przeciw absolutyzmowi/władzy arbitralnej: Amerykanie przeciw rządom Korony Brytyjskiej (Jerzy III), Francuzi przeciw Ludwikowi XVI
- Hasło „no taxation without representation” (USA) i krytyka przywilejów stanowych (Francja)
- Oba ruchy doprowadziły do uchwalenia konstytucji (USA 1787, Francja 1791)
Aspekt polityczny - różnice:
- USA: rewolucja antykolonialna, wojna o niepodległość; brak monarchii do obalenia w samych koloniach
- Francja: rewolucja społeczna, obalenie monarchii absolutnej i ustroju stanowego we własnym kraju
Aspekt społeczno-gospodarczy - podobieństwa:
- Kryzys fiskalny państwa (brytyjskie podatki w koloniach po wojnie siedmioletniej, deficyt francuski po wsparciu rewolucji amerykańskiej)
- Rosnąca rola burżuazji domagającej się reprezentacji
Aspekt społeczno-gospodarczy - różnice:
- USA: brak feudalizmu, brak głodu mas; konflikt głównie burżuazyjny i agrarny (właściciele plantacji)
- Francja: kryzys feudalny, głód mas, kontrast między uprzywilejowanym duchowieństwem i szlachtą a obciążonym stanem trzecim (98% ludności)
Aspekt kulturowy - podobieństwa:
- Obie rewolucje czerpały z filozofii oświecenia: Locke (prawa naturalne, władza oparta na zgodzie rządzonych), Monteskiusz (trójpodział władzy), Rousseau (umowa społeczna, suwerenność ludu)
- Hasła wolności, równości, praw człowieka: Deklaracja Niepodległości (1776), Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela (1789)
- Wzajemne inspiracje: m.in. La Fayette, uczestnik wojny o niepodległość USA, był potem aktywny w pierwszej fazie rewolucji francuskiej
Aspekt kulturowy - różnice:
- USA: brak terroru na skalę jakobińską
- Francja: rewolucja radykalna (terror jakobiński 1793-94), próby dechrystianizacji
Wniosek: Teza jest częściowo prawdziwa. Obie rewolucje wyrastały ze WSPÓLNEGO PNIA oświeceniowego (idee Locke'a, Monteskiusza), reagowały na podobne kryzysy fiskalne i absolutyzm. Jednak przyczyny społeczne (USA - bez feudalizmu, Francja - z głębokim kryzysem stanowym) i polityczne (kolonialna vs wewnętrzna) były ZNACZĄCO ODMIENNE. Podobieństwo dotyczy więc głównie warstwy IDEOWEJ, a nie strukturalnej.
Błąd: brak wyraźnej tezy i wniosku (esej „rozjeżdża się”). Drugi błąd: streszczanie historii rewolucji bez ZAJĘCIA STANOWISKA wobec tezy. Trzeci błąd: pominięcie któregoś z trzech aspektów (polityczny, społeczno-gospodarczy, kulturowy) - polecenie wymaga WSZYSTKICH. Czwarty błąd: wypowiedź krótsza niż 300 słów – wtedy w kryterium spójności wypowiedzi przyznaje się 0 pkt.
Strona arkusza CKE z treścią zadania
Rozwiązanie
Krok 1. Wybór tematu
Temat 1 (XI-XII w. polski) - decentralizacja - wymaga znajomości Bolesława Krzywoustego (testament 1138), rozbicia dzielnicowego, Kazimierza Sprawiedliwego (Łęczyca 1180).
Temat 2 (rewolucje XVIII w.) - klasyczna komparatystyka - łatwiejsza, jeśli dobrze znamy ideologię oświecenia.
Temat 3 (zimna wojna lat 50.) - wymaga znajomości: blokada Berlina (1948-49), wojna koreańska (1950-53), kryzys sueski (1956), powstanie węgierskie (1956). Uwaga na chronologię: inwazja w Zatoce Świń (1961) i kryzys kubański (1962) to już lata 60.
Krok 2. Struktura wypracowania
- Wstęp: Wskazanie tezy + zapowiedź stanowiska.
- Argumentacja: Trzy aspekty (zależnie od tematu) - każdy z dwoma-trzema podpunktami.
- Wniosek: Końcowa ocena tezy (zgadzam się/nie zgadzam/częściowo).
Krok 3. Kryteria oceny CKE (zasady oceniania 2023)
- A. Narracja historyczna – 0–12 pkt: funkcjonalne wykorzystanie wiedzy w odniesieniu do trzech elementów tematu i poziom argumentacji (bogata – 4 pkt, zadowalająca – 3 pkt, powierzchowna – 1 pkt na element). Za błędy merytoryczne odejmuje się punkty: 1–2 błędy –1 pkt, 3–5 błędów –2 pkt, powyżej 5 błędów –3 pkt.
- B. Spójność wypowiedzi – 0–3 pkt: wypowiedź krótsza niż 300 słów dostaje w tym kryterium 0 pkt.
Krok 4. Typowe błędy
- streszczanie wydarzeń bez argumentacji
- brak tezy
- pominięcie aspektów
- przekroczenie chronologiczne (np. w temacie 3 - wydarzenia z lat 60. zamiast 50.)
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „wypracowanie, esej historyczny, trzy tematy do wyboru” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl