Zadanie 19
Matura z historii, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024. Ogólne: II. Analiza i interpretacja historyczna, pkt 1–2. Szczegółowe: XLI. Walka o odrodzenie państwa polskiego po I wojnie światowej. Zdający: 3) charakteryzuje proces kształtowania się polskiej granicy z Niemcami, z uwzględnieniem […] plebiscytów; 4) charakteryzuje proces kształtowania się polskiej granicy wschodniej, ze szczególnym uwzględnieniem wojny polsko-bolszewickiej (PP); XLII. Dzieje polityczne II Rzeczypospolitej. Zdający: 1) charakteryzuje ustrój polityczny II Rzeczypospolitej na podstawie konstytucji marcowej z 1921 r. (PP).
Treść zadania
Źródło 1. Fragment wspomnień ambasadora amerykańskiego w Polsce
Wiele rzeczy w Polsce działo się szybko i nie mieliśmy szansy na ich przetrawienie na bieżąco. O przyjętej wczoraj konstytucji dzisiaj już zapomniano w podnieceniu wywołanym podpisaniem tego wieczoru […] pokoju z bolszewikami. Jutro szybko to przeminie, [na skutek] plebiscytu […], który odbędzie się w niedzielę. Kręci mi się od tego w głowie, a jeśli chodzi o Polaków, to nawet zaczynają się uśmiechać. Wydawało się, że żadna z tych spraw nigdy nie zostanie załatwiona i że obecne pokolenie będzie egzystować bez konstytucji, bez pokoju i bez granic. Jednocześnie załatwienie wszystkich tych spraw bynajmniej nie oznacza nowego początku, ale jest bardzo pomocne.
(W. Mędrzecki, Naród malkontentów […], „Mówią Wieki” 2019, nr 4, s. 48)
Źródło 2. Mapa „Kształtowanie się granic II Rzeczypospolitej” - z literą A na północy, w rejonie Warmii i Mazur, oraz literą B (strzałka) przy linii granicy wschodniej.
Polecenie CKE: Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.
- W źródle 1. jest mowa o okolicznościach uchwalenia konstytucji, która wprowadzała w Polsce system prezydencki. P / F
- Na mapie literą B zaznaczono przebieg granicy wschodniej II Rzeczypospolitej, ustalonej na mocy pokoju, o którym mowa w źródle 1. P / F
- Plebiscyt, o którym mowa w źródle 1., odbył się na terytorium oznaczonym na mapie literą A. P / F
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
1. FAŁSZ (F). Wspomnienia ambasadora dotyczą prac nad konstytucją marcową 1921, która wprowadzała w Polsce system parlamentarno-gabinetowy (nie prezydencki!). System prezydencki wprowadziła dopiero konstytucja kwietniowa z 1935 r. Konstytucja marcowa znacznie ograniczała kompetencje prezydenta (z obawy przed Piłsudskim).
2. PRAWDA (P). Litera B wskazuje granicę wschodnią II RP ustaloną na mocy traktatu ryskiego (18 III 1921), kończącego wojnę polsko-bolszewicką – to „pokój z bolszewikami” podpisany wieczorem, dzień po uchwaleniu konstytucji marcowej (17 III 1921).
3. FAŁSZ (F). Plebiscyt „w niedzielę” po uchwaleniu konstytucji i podpisaniu pokoju ryskiego to plebiscyt na Górnym Śląsku (20 III 1921). Litera A oznacza obszar plebiscytu na Warmii, Mazurach i Powiślu (11 VII 1920), a nie Górny Śląsk.
Błąd przy 1: pomylenie konstytucji marcowej (1921, system parlamentarno-gabinetowy) z kwietniową (1935, prezydencka). Przy 3: trzeba ustalić, o który plebiscyt chodzi – źródło 1. łączy go z konstytucją i pokojem z bolszewikami z marca 1921 r., więc chodzi o Górny Śląsk (20 III 1921), a nie o Warmię i Mazury (1920).
Strona arkusza CKE z treścią zadania
Rozwiązanie
Krok 1. Konstytucja marcowa vs kwietniowa
| Cecha | Marcowa 1921 | Kwietniowa 1935 |
|---|---|---|
| System | parlamentarno-gabinetowy | prezydencki |
| Władza prezydenta | słaba | silna |
| Kontekst | obawa przed Piłsudskim | po przewrocie majowym |
→ Tekst 1 dotyczy okresu marcowej (1921) → system PARLAMENTARNY → stwierdzenie 1 FAŁSZ.
Krok 2. Granica wschodnia
Traktat ryski (18 III 1921) - granica polsko-radziecka po wojnie 1919-1920. Mapa II RP musi pokazywać granicę ryską na wschodzie → stwierdzenie 2 PRAWDA.
Krok 3. Plebiscyty 1920-1921
- Warmia, Mazury, Powiśle: 11 VII 1920 (Niemcy wygrały)
- Górny Śląsk: 20 III 1921 (Niemcy formalnie wygrały, ale po powstaniach śląskich teren podzielono)
Źródło 1. łączy plebiscyt z konstytucją i pokojem z bolszewikami z marca 1921 r. → chodzi o Górny Śląsk. Litera A na mapie leży na obszarze plebiscytu na Warmii i Mazurach (1920) → stwierdzenie 3 FAŁSZ.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „II Rzeczpospolita, granice, konstytucja marcowa, traktat ryski” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl