Zadanie 19
Matura z historii, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: XX wiek. Wymaganie XXVII - II Rzeczpospolita; granice; konstytucja marcowa; traktat ryski; plebiscyty.
Treść zadania
Źródło 1. Fragment wspomnień ambasadora amerykańskiego w Polsce dotyczący sytuacji wewnętrznej i prac nad konstytucją - opisuje opóźnienia w przyjęciu nowej konstytucji, zatłoczenie nowo przybyłych Polaków z Rosji, problemy ze stabilizacją polityczną kraju.
Źródło 2. Mapa "Kształtowanie się granic II Rzeczypospolitej" - z oznaczonymi punktami A (na wschodzie) i B (w centrum/na zachodzie).
Polecenie CKE: Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.
- W źródle 1. jest mowa o okolicznościach uchwalenia konstytucji, która wprowadzała w Polsce system prezydencki. P / F
- Na mapie źródła 2. jest zaznaczono przebieg granicy wschodniej Polski, ustalonej na mocy pokoju, o którym mowa w źródle 1. P / F
- Plebiscyt, o którym mowa w źródle 1. - odbył się na terytorium oznaczonym na mapie literą A. P / F
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
1. FAŁSZ (F). Wspomnienia ambasadora dotyczą prac nad konstytucją marcową 1921, która wprowadzała w Polsce system parlamentarno-gabinetowy (nie prezydencki!). System prezydencki wprowadziła dopiero konstytucja kwietniowa z 1935 r. Konstytucja marcowa znacznie ograniczała kompetencje prezydenta (z obawy przed Piłsudskim).
2. PRAWDA (P). Mapa pokazuje granice II RP, w tym granicę wschodnią ustaloną na mocy traktatu ryskiego (18 III 1921) kończącego wojnę polsko-bolszewicką. Wspomnienia ambasadora amerykańskiego dotyczą tego samego okresu (1921), a "Polacy z Rosji" to repatrianci po pokoju ryskim.
3. FAŁSZ (F). Plebiscyty z 1921 r. odbyły się na terenach ZACHODNICH/POŁUDNIOWYCH: Górny Śląsk (20 III 1921), Warmia, Mazury, Powiśle (11 VII 1920). Litera A oznacza prawdopodobnie wschodnie terytorium (np. Wileńszczyzna, Galicja Wschodnia), gdzie plebiscytów NIE było - granice ustalono militarnie i traktatowo (Ryga). Plebiscytowy teren to litera B (zachód).
Częsty błąd przy 1: pomylenie konstytucji marcowej (1921, parlamentarna) z kwietniową (1935, prezydencka). Przy 3: brak wiedzy gdzie były plebiscyty - tylko ZACHÓD (Górny Śląsk, Warmia, Mazury, Powiśle) i POŁUDNIE (Śląsk Cieszyński - tu nie doszło do plebiscytu, podzielono Radą Ambasadorów). WSCHÓD ustalono w Rydze, bez plebiscytów.
Strona arkusza CKE z treścią zadania
Rozwiązanie
Krok 1. Konstytucja marcowa vs kwietniowa
| Cecha | Marcowa 1921 | Kwietniowa 1935 |
|---|---|---|
| System | parlamentarno-gabinetowy | prezydencki |
| Władza prezydenta | słaba | silna |
| Kontekst | obawa przed Piłsudskim | po przewrocie majowym |
→ Tekst 1 dotyczy okresu marcowej (1921) → system PARLAMENTARNY → stwierdzenie 1 FAŁSZ.
Krok 2. Granica wschodnia
Traktat ryski (18 III 1921) - granica polsko-radziecka po wojnie 1919-1920. Mapa II RP musi pokazywać granicę ryską na wschodzie → stwierdzenie 2 PRAWDA.
Krok 3. Plebiscyty 1920-1921
- Warmia, Mazury, Powiśle: 11 VII 1920 (Niemcy wygrały)
- Górny Śląsk: 20 III 1921 (Niemcy formalnie wygrały, ale po powstaniach śląskich teren podzielono)
Wschód → BEZ plebiscytów → stwierdzenie 3 FAŁSZ.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „II Rzeczpospolita, granice, konstytucja marcowa, traktat ryski" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl