Zadanie 13
Matura z historii, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024. Ogólne: I. Chronologia historyczna. Zdający: 1) porządkuje i synchronizuje wydarzenia z […] dziejów ojczystych (zad. 13.2); II. Analiza i interpretacja historyczna, pkt 1–2. Szczegółowe: XXXI. Ziemie polskie i ich mieszkańcy w latach 1815–1848. Zdający: 3) opisuje działania władz powstańczych, charakter toczonych walk […] (PP) – zad. 13.1 i 13.2.
Treść zadania
Źródło 1. Plany bitew z okresu powstania listopadowego
[W arkuszu: dwa plany bitew z legendą (wojska polskie i rosyjskie, piechota i jazda). Plan A – m.in. podpisy: Kałuszyn, Opole, Dąbrówka, Żelków, Siedlce, rzeki Muchawka i Dąbrówka; oddziały: Rosen, Sievers, Geismar, Ramorino, Prądzyński, 1 p.p.l., 5 p.p.l., 8 p.p.l. Plan B – m.in. podpisy: Zabrodzie, Kruki, Drążewo, rzeka; oddziały: Skrzynecki, Bem, Bogusławski, Skarżyński, Dybicz, 1 DP, 2 DK, 3 DK, 3 DP, 5 DP; strzałkami zaznaczono kierunki ataków.]
(T. Łepkowski, Powstanie listopadowe, Warszawa 1987, s. 30, 33)
Źródło 2. Fragment opracowania historycznego
Zachowawcza taktyka wodza polegała na unikaniu walk z głównymi siłami nieprzyjaciela. Wódz odrzucił plan natarcia przedstawiony przez Prądzyńskiego. Główne siły polskie wycofały się na prawy brzeg rzeki. Polacy nie zdołali zniszczyć mostów, które opanowali Rosjanie. Przeprawa kolejnych batalionów rosyjskich wprawiła w panikę wodza, lękającego się uniemożliwienia posiłkom z Łomży przyjścia mu na pomoc. Wódz naczelny kierował bitwą fatalnie, choć sam wykazał wiele odwagi. Brawurowa szarża artylerii konnej dowodzonej przez późniejszego bohatera Wiosny Ludów na Węgrzech zaimponowała Rosjanom i wstrzymała dalsze ataki rosyjskiego feldmarszałka. Wyniku przegranej bitwy zmienić jednak nie mogła.
(Na podstawie: T. Łepkowski, Powstanie listopadowe, Warszawa 1987, s. 30–33)
Zadanie 13.1. (0–1) Rozstrzygnij, na którym z planów ukazanych w źródle 1. (A czy B) przedstawiono przebieg bitwy opisanej w źródle 2. W uzasadnieniu podaj nazwę bitwy i odwołaj się do informacji zawartych w obu źródłach.
Zadanie 13.2. (0–1) Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Do bitwy, której dotyczy źródło 2., doszło
A. przed objęciem dyktatury przez gen. Józefa Chłopickiego. B. przed detronizacją cara Mikołaja I przez sejm powstańczy. C. po nierozstrzygniętej bitwie pod Olszynką Grochowską. D. po bohaterskiej obronie Woli przez gen. Józefa Sowińskiego.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Zadanie 13.1:
Rozstrzygnięcie: plan B.
Przykładowe uzasadnienie (zasady oceniania CKE): W źródle 2. została opisana bitwa pod Ostrołęką, ponieważ jest w niej mowa m.in. o przegranej wojsk polskich, udziale w niej gen. Józefa Bema, ataku Rosjan przez rzekę. Na planie B widać m.in. trasę ataku wojsk gen. Bema.
1 pkt – za prawidłowe rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem zawierającym nazwę bitwy oraz odwołanie do informacji zawartych w obu źródłach.
Zadanie 13.2: C – po nierozstrzygniętej bitwie pod Olszynką Grochowską.
Błąd: pomylenie z bitwą pod Olszynką Grochowską (25 lutego 1831 r.). O Ostrołęce świadczą w źródle 2. utrata mostów na rzece i szarża artylerii konnej późniejszego bohatera Wiosny Ludów na Węgrzech (Bema), a na planie B – oznaczenia Skrzyneckiego, Bema i Dybicza. Uzasadnienie musi zawierać nazwę bitwy i odwołanie do obu źródeł. W 13.2 trzeba ustawić bitwę (26 maja 1831 r.) w chronologii powstania: dyktatura Chłopickiego i detronizacja Mikołaja I były wcześniej, obrona Woli – później.
Strona arkusza CKE z treścią zadania
Rozwiązanie
Krok 1. Identyfikacja bitwy
Cechy ze źródła 2.:
- zachowawcza taktyka wodza, odrzucony plan natarcia Prądzyńskiego
- wycofanie głównych sił na prawy brzeg rzeki
- Polacy nie zdołali zniszczyć mostów, które opanowali Rosjanie
- szarża artylerii konnej dowodzonej przez późniejszego bohatera Wiosny Ludów na Węgrzech, czyli gen. Józefa Bema
- bitwa przegrana
→ Bitwa pod Ostrołęką (26 maja 1831 r.), wódz naczelny – gen. Jan Skrzynecki, po stronie rosyjskiej – feldmarszałek Iwan Dybicz.
Krok 2. Rozpoznanie planu
Na planie B oznaczono m.in. Skrzyneckiego, Bema i Dybicza oraz trasę ataku wojsk Bema → plan B. Na planie A takich oznaczeń nie ma (są tam m.in. Ramorino, Prądzyński, Rosen, Sievers).
Krok 3. Zapis odpowiedzi (13.1)
Za 1 pkt zasady oceniania CKE wymagają rozstrzygnięcia (B) i uzasadnienia z nazwą bitwy oraz odwołaniem do obu źródeł. Błędem byłoby wskazanie bitwy pod Olszynką Grochowską (25 lutego 1831 r.).
Krok 4. Chronologia powstania listopadowego (13.2)
- 5 grudnia 1830 r. – gen. Józef Chłopicki obejmuje dyktaturę (A – wcześniej niż Ostrołęka),
- 25 stycznia 1831 r. – sejm detronizuje Mikołaja I (B – wcześniej),
- 25 lutego 1831 r. – nierozstrzygnięta bitwa pod Olszynką Grochowską,
- 26 maja 1831 r. – bitwa pod Ostrołęką,
- 6 września 1831 r. – obrona Woli, śmierć gen. Józefa Sowińskiego (D – później).
Bitwa pod Ostrołęką nastąpiła po bitwie pod Olszynką Grochowską – odpowiedź C.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „powstanie listopadowe, bitwa pod Ostrołęką, Bem, Skrzynecki, XIX wiek” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl