Zadanie 6
Matura z historii, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024. Ogólne: II. Analiza i interpretacja historyczna, pkt 1–3 (3) dostrzega mnogość perspektyw badawczych oraz różnorakie interpretacje historii i ich przyczyny). Szczegółowe: I. Historia jako nauka – analizuje różne oceny historiografii, dotyczące dziejów ojczystych […] (PR); XII. Polska w XIV–XV w. Zdający: 3) dokonuje bilansu panowania władców panujących w Polsce w XIV i XV w. (PR).
Treść zadania
Źródło 1. Fragment opracowania historycznego
Łokietek wzrósł i wychował się w smutnych czasach zupełnego rozstroju politycznego w końcu XIII stulecia, otaczał go ze wszystkich stron przykład na wpół dzikich, niepohamowanych w swych namiętnościach, krótkowidzących pod względem politycznym, czyhających nawzajem na swoje dzierżawy książąt piastowskich. Nie lepszym też był od nich w pierwszych swoich występach, mimo wyższego swego niezaprzeczalnie umysłu, Łokietek. Dopiero ciężkie przejścia zrobiły zeń inszego człowieka, wielkiego bohatera i przezornego króla, ale nie złagodziły jego charakteru, pozostawiły go zawsze wierzącym w tę siłę fizyczną, w tę energię woli, której państwo swoje i utrzymanie jego całości zawdzięczał.
(M. Bobrzyński, Dzieje Polski w zarysie, Warszawa 1987, s. 182)
Źródło 2. Fragment opracowania historycznego
Z pewnością Władysław Łokietek był właściwym człowiekiem na ówczesne, tak bardzo skomplikowane czasy. Wypłynął przecież z absolutnej nicości, z peryferyjnego księstewka, a zdobył i utrzymał do naturalnej śmierci najwyższą nagrodę, czyli koronę, co nie udało się wielu innym […]. W czasach zamętu za jedyne prawo uznawał miecz, nie do końca zresztą własny, choć nie zawsze umiał się nim właściwie posłużyć. Doskonale za to radził sobie w wirze intryg i wiarołomstwa, niewątpliwie znacznie lepiej niż w bezpośredniej walce o władzę. […] [G]orzej spisywał się później – już jako gospodarz kraju […]. Podejmowane przez niego decyzje miały z reguły podłoże emocjonalne, bez żadnej próby refleksji czy analizowania ich skutków. Nigdy nie wyrósł ze swego księstwa brzesko-kujawskiego.
(A. Zieliński, Władysław Łokietek […], Warszawa 2010, s. 12–13)
Polecenie CKE: Porównaj zaprezentowane w źródłach 1. i 2. opinie historyków na temat Władysława Łokietka. Przedstaw jedno podobieństwo i jedną różnicę między nimi.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Podobieństwo: Obaj historycy negatywnie oceniają początek kariery politycznej Łokietka – jako okres mało chwalebny, pełen intryg i działań doraźnych (źródło 1.: w pierwszych występach nie był lepszy od krótkowzrocznych książąt piastowskich; źródło 2.: świetnie radził sobie w wirze intryg i wiarołomstwa). Inne podobieństwo: obaj podkreślają, że Łokietek zdobył koronę.
Różnica: Według źródła 1. Łokietek dojrzewał wraz z doświadczeniem – ciężkie przejścia zrobiły z niego „wielkiego bohatera i przezornego króla”. Według źródła 2. pozostał władcą o ograniczonych horyzontach – decydował pod wpływem emocji, bez refleksji, i „nigdy nie wyrósł ze swego księstwa brzesko-kujawskiego”.
Uwaga: polecenie wymaga JEDNEGO podobieństwa I JEDNEJ różnicy – za każde z nich jest 1 pkt. Błędem jest streszczanie źródeł zamiast porównywania: trzeba wskazać tę samą kwestię (np. czy Łokietek dojrzał jako polityk) i pokazać, w czym opinie autorów się zgadzają albo różnią.
Strona arkusza CKE z treścią zadania
Rozwiązanie
Krok 1. Identyfikacja stanowisk autorów
Bobrzyński (źródło 1): w pierwszych występach Łokietek „nie lepszym” był od skłóconych, krótkowidzących książąt; „ciężkie przejścia” zrobiły z niego „wielkiego bohatera i przezornego króla”.
Zieliński (źródło 2): Łokietek był „właściwym człowiekiem” na trudne czasy, zdobył i utrzymał koronę, ale jako „gospodarz kraju” spisywał się gorzej, decydował emocjonalnie i „nigdy nie wyrósł ze swego księstwa brzesko-kujawskiego”.
Krok 2. Podobieństwo (przykłady z zasad oceniania CKE)
- Obaj negatywnie przedstawiają początek kariery politycznej Łokietka – okres mało chwalebny, pełen intryg i działań doraźnych.
- Obaj podkreślają, że jego zasługą było zjednoczenie Polski (koronacja).
Krok 3. Różnica (przykład z zasad oceniania CKE)
Według źródła 1. Łokietek rozwinął się z doświadczeniem – z niewyrobionego księcia stał się dojrzałym i przezornym władcą. Według źródła 2. przez całe życie pozostał władcą o ograniczonych horyzontach.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „Władysław Łokietek, zjednoczenie Polski, średniowiecze, historiografia” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl