Zadanie 23
Matura z historii, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024. Ogólne: II. Analiza i interpretacja historyczna, pkt 1–2. Szczegółowe: XLVIII. Polska pod okupacją niemiecką i sowiecką. Zdający: 3) wymienia i charakteryzuje przykłady największych zbrodni […] sowieckich (m.in. […] Katyń […]) (PP); LVIII. Dekada 1981–1989. Zdający: 4) charakteryzuje realia życia codziennego w PRL lat 80. (PR).
Treść zadania
Fragment mowy noblowskiej Czesława Miłosza
Antologie poezji polskiej podają nazwiska moich przyjaciół, Władysława Sebyły i Lecha Piwowara, oraz datę ich śmierci […]. Jest absurdem, że nie wolno napisać, jak zginęli, chociaż każdy w Polsce zna prawdę: podzielili los wielu tysięcy oficerów polskich, rozbrojonych i internowanych przez ówczesnego wspólnika Hitlera, i są pochowani w masowym grobie.
(Wielkie mowy historii, t. 4, red. W. Władyka i in., Warszawa 2006, s. 200)
Polecenie CKE: Wyjaśnij, dlaczego w PRL nie można było pisać o okolicznościach śmierci przyjaciół Czesława Miłosza.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Wyjaśnienie: Przyjaciele Czesława Miłosza - Władysław Sebyła i Lech Piwowar - byli ofiarami zbrodni katyńskiej dokonanej wiosną 1940 r. przez NKWD (sowiecką służbę bezpieczeństwa) na polskich oficerach internowanych po 17 września 1939 r. („ówczesny wspólnik Hitlera” w mowie Miłosza to ZSRR jako sygnatariusz paktu Ribbentrop-Mołotow z 23 VIII 1939, sojusznik Niemiec do 22 VI 1941). W zbrodni katyńskiej zginęło około 22 tys. Polaków - oficerów Wojska Polskiego, policjantów, urzędników, ziemian.
W PRL nie można było pisać o tym, że:
- sprawcą była strona sowiecka (NKWD), bo PRL była państwem podległym ZSRR
- oficjalna propaganda obwiniała Niemców (zgodnie z kłamliwą wersją sowiecką podtrzymywaną od 1944 r.)
- prawda o Katyniu kompromitowała „wielkiego brata” - Związek Sowiecki
- cenzura PRL (Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk) systematycznie blokowała wszelkie wzmianki o sowieckim sprawstwie
ZSRR przyznał się do zbrodni katyńskiej dopiero w 1990 r. (oświadczenie Gorbaczowa).
Błąd: ogólne stwierdzenie „cenzura” bez wyjaśnienia DLACZEGO konkretnie cenzurowano Katyń. Klucz: PRL była zależna od ZSRR, więc prawda obnażająca sowiecką zbrodnię była politycznie niedopuszczalna. Drugi błąd: nieodczytanie „wspólnika Hitlera” jako ZSRR - to bezpośrednia aluzja Miłosza do paktu Ribbentrop-Mołotow.
Strona arkusza CKE z treścią zadania
Rozwiązanie
Krok 1. Identyfikacja wydarzenia
Klucze z tekstu:
- „wielu tysięcy oficerów polskich”
- „rozbrojonych i internowanych”
- „ówczesnego wspólnika Hitlera” → ZSRR (pakt Ribbentrop-Mołotow 1939)
- „w masowym grobie”
→ Zbrodnia katyńska, wiosna 1940, NKWD.
Krok 2. Lokalizacje zbrodni katyńskiej
- Katyń (Smoleńsk) - oficerowie z Kozielska
- Charków - z Starobielska
- Twer (Kalinin)/Miednoje - z Ostaszkowa
- Bykownia, Kuropaty - inne miejsca
Krok 3. Kłamstwo katyńskie w PRL
- 1943: Niemcy odkrywają groby, ujawniają sprawstwo NKWD
- 1944: ZSRR przerzuca winę na Niemców
- 1945-1989: PRL utrzymuje kłamstwo
- 1990: Gorbaczow przyznaje winę
- 1992: Jelcyn przekazuje Polsce dokumenty (decyzja Stalina z 5 III 1940)
Krok 4. Miłosz, Nobel 1980
Mowa noblowska Miłosza wygłoszona przed otrzymaniem Nagrody Nobla 8 XII 1980 w Sztokholmie. W PRL Miłosz był na indeksie do 1980, częściowo dopuszczony po Noblu.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „zbrodnia katyńska, PRL, cenzura, Miłosz” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl