Zadanie 23
Matura z historii, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: XX wiek. Wymaganie XXIX/XXXI - II wojna światowa; zbrodnia katyńska; PRL i cenzura.
Treść zadania
Fragment mowy noblowskiej Czesława Miłosza (1980) - poeta wspomina swoich przyjaciół Władysława Sebyłę i Lecha Piwowara, mówi, że w Polsce każdy zna prawdę o ich śmierci, ale nie wolno o niej pisać; przyjaciele podzielili los wielu tysięcy oficerów polskich rozbrojonych i internowanych przez "ówczesnego wspólnika Hitlera", pochowani w masowym grobie.
Polecenie CKE: Wyjaśnij, dlaczego w PRL nie można było pisać o okolicznościach śmierci przyjaciół Czesława Miłosza.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Wyjaśnienie: Przyjaciele Czesława Miłosza - Władysław Sebyła i Lech Piwowar - byli ofiarami zbrodni katyńskiej dokonanej wiosną 1940 r. przez NKWD (sowiecką służbę bezpieczeństwa) na polskich oficerach internowanych po 17 września 1939 r. ("ówczesny wspólnik Hitlera" w mowie Miłosza to ZSRR jako sygnatariusz paktu Ribbentrop-Mołotow z 23 VIII 1939, sojusznik Niemiec do 22 VI 1941). W zbrodni katyńskiej zginęło około 22 tys. Polaków - oficerów Wojska Polskiego, policjantów, urzędników, ziemian.
W PRL nie można było pisać o tym, że:
- sprawcą była strona sowiecka (NKWD), bo PRL była państwem podległym ZSRR
- oficjalna propaganda obwiniała Niemców (zgodnie z kłamliwą wersją sowiecką podtrzymywaną od 1944 r.)
- prawda o Katyniu kompromitowała "wielkiego brata" - Związek Sowiecki
- cenzura PRL (Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk) systematycznie blokowała wszelkie wzmianki o sowieckim sprawstwie
ZSRR przyznał się do zbrodni katyńskiej dopiero w 1990 r. (oświadczenie Gorbaczowa), a polski rząd komunistyczny do końca utrzymywał kłamstwo katyńskie.
Częsty błąd: ogólne stwierdzenie "cenzura" bez wyjaśnienia DLACZEGO konkretnie cenzurowano Katyń. Klucz: PRL była zależna od ZSRR, więc prawda obnażająca sowiecką zbrodnię była politycznie niedopuszczalna. Drugi błąd: nieodczytanie "wspólnika Hitlera" jako ZSRR - to bezpośrednia aluzja Miłosza do paktu Ribbentrop-Mołotow.
Strona arkusza CKE z treścią zadania
Rozwiązanie
Krok 1. Identyfikacja wydarzenia
Klucze z tekstu:
- “tysiące oficerów polskich”
- “rozbrojonych i internowanych”
- “ówczesny wspólnik Hitlera” → ZSRR (pakt Ribbentrop-Mołotow 1939)
- “masowy grób”
→ Zbrodnia katyńska, wiosna 1940, NKWD.
Krok 2. Lokalizacje zbrodni katyńskiej
- Katyń (Smoleńsk) - oficerowie z Kozielska
- Charków - z Starobielska
- Twer (Kalinin)/Miednoje - z Ostaszkowa
- Bykownia, Kuropaty - inne miejsca
Krok 3. Kłamstwo katyńskie w PRL
- 1943: Niemcy odkrywają groby, ujawniają sprawstwo NKWD
- 1944: ZSRR przerzuca winę na Niemców
- 1945-1989: PRL utrzymuje kłamstwo
- 1990: Gorbaczow przyznaje winę
- 1992: Jelcyn przekazuje Polsce dokumenty (decyzja Stalina z 5 III 1940)
Krok 4. Miłosz, Nobel 1980
Mowa noblowska Miłosza wygłoszona przed otrzymaniem Nagrody Nobla 8 XII 1980 w Sztokholmie. W PRL Miłosz był na indeksie do 1980, częściowo dopuszczony po Noblu.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „zbrodnia katyńska, PRL, cenzura, Miłosz" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl