Zadanie 4
Matura z historii, maj 2023, poziom rozszerzony
Wymaganie: Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024. Ogólne: II. Analiza i interpretacja historyczna, pkt 1–2. Szczegółowe: VIII. Gospodarcze i społeczne realia średniowiecznej Europy. Zdający: 1) opisuje formy produkcji i handlu w średniowieczu; 2) charakteryzuje […] rolę średniowiecznych miast […] (PR) – zad. 4.1; 2) opisuje charakterystyczne przejawy ożywienia społeczno-gospodarczego w Europie XI–XIII w. (PP) – zad. 4.2.
Treść zadania
Źródło 1. O prawie lokacyjnym
Prawo lubeckie to – obok prawa magdeburskiego – najbardziej rozpowszechnione prawo związane z lokacją miast w okresie średniowiecza. Od XIII wieku stanowiło wzór prawno-organizacyjny dla miast, głównie położonych wzdłuż południowego wybrzeża Bałtyku i na przyległych terenach, które współtworzyły związek handlowy. Cechą charakterystyczną kompozycji miast lokowanych na prawie lubeckim jest regularny, prostopadły do nabrzeża układ ulic i brak placu rynkowego. Funkcje rynku spełnia szeroka ulica.
(Na podstawie: Z. Paszkowski, Historia idei miasta […], Szczecin 2015, s. 64–67)
Źródło 2. Plan późnośredniowiecznego Elbląga - regularny układ ulic poprzecznych do rzeki Elbląg (m.in. Studzienna, Bednarska, Rybacka, Mostowa, św. Ducha), przecinanych szeroką ulicą Stary Rynek; brak prostokątnego placu rynkowego (G. Nawrolska, Rozwój przestrzenny Elbląga […], „Archaeologia Historica Polona”, t. 23, 2015, s. 168).
Zadanie 4.1. Podaj stosowaną w historiografii nazwę średniowiecznego związku handlowego miast, o którym mowa w źródle 1.
Zadanie 4.2. Rozstrzygnij, czy plan ze źródła 2 przedstawia miasto lokowane na prawie opisanym w źródle 1. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do informacji w obu źródłach.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2305. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Zadanie 4.1: Hanza (związek hanzeatycki).
Zadanie 4.2: Rozstrzygnięcie – TAK, plan przedstawia miasto lokowane na prawie lubeckim opisanym w źródle 1.
Uzasadnienie: Według źródła 1. cechą miast lokowanych na prawie lubeckim jest regularny układ ulic i brak placu rynkowego – funkcję rynku pełni szeroka ulica. Taki układ, bez centralnego, prostokątnego rynku, widać na planie Elbląga ze źródła 2.
Uwaga: kluczowa jest informacja ze źródła 1. – miasta na prawie lubeckim nie miały placu rynkowego, a jego funkcję pełniła szeroka ulica. Brak centralnego rynku na planie Elbląga to argument za prawem lubeckim. Uzasadnienie musi odwoływać się do obu źródeł.
Strona arkusza CKE z treścią zadania
Rozwiązanie
Krok 1. Identyfikacja związku miast (4.1)
Średniowieczny związek handlowy miast, głównie z południowego wybrzeża Bałtyku = Hanza (zasady oceniania CKE uznają też: hanza niemiecka, związek hanzeatycki). Należały do niej m.in. Lubeka, Hamburg, Gdańsk, Elbląg i Toruń.
Krok 2. Porównanie planu Elbląga z opisem (4.2)
Prawo lubeckie (źródło 1):
- regularny, prostopadły do nabrzeża układ ulic
- brak placu rynkowego – funkcję rynku pełni szeroka ulica
Plan Elbląga (źródło 2):
- ulice poprzeczne do rzeki Elbląg
- brak prostokątnego rynku – szeroka ulica Stary Rynek
→ Zgodność: plan przedstawia miasto lokowane na prawie lubeckim (rozstrzygnięcie: TAK).
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „prawo lokacyjne, lokacja miast, średniowiecze, Elbląg” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl